آشتی ملی، رهیافت جدید حماس و فتح

حسن هانی‌زاده ـ کارشناس مسایل خاورمیانه

رویکرد جدید رهبران جنبشهای فتح و حماس برای انجام مذاکراتی در راستای حل اختلافات فیمابین، این نوید را می‌دهد که رهبران فلسطین گفتگو را تنها راه برون‌رفت از بحران فعلی می‌دانند.

رهبری این مذاکرات محرمانه را از سوی حماس، «غازی حمد»، سخنگوی دولت حماس و از سوی جنبش فتح، «جبریل رجوب»، رئیس سابق دستگاههای امنیتی فتح به‌عهده دارند.

نتیجه این مذاکرات و تماسهای محرمانه هرچند هنوز روشن نشده، این به نظر می‌رسد که جنبش فتح به این نتیجه رسیده که بدون مشارکت دادن حماس در تصمیم‌گیریهای کلان سیاسی و امنیتی، امکان حل بحران فعلی فلسطین وجود نخواهد داشت.

دو جنبش که در طول 10 سال گذشته همواره دیدگاههای متفاوتی نسبت به مسائل مختلف فلسطین داشته و دارند، تلاش کرده‌اند تا اختلافات خود را بدون برخورد فیزیکی حل‌وفصل کنند.

اما این اختلافات زمانی به اوج خود رسید که حماس در بهمن‌ماه سال 1384 در جریان یک انتخابات آزاد و دموکراتیک، اکثریت کرسیهای پارلمانی را به‌دست آورد و لذا به موجب قانون اساسی فلسطین، جنبش حماس به دلیل داشتن اکثریت مطلق در پارلمان فلسطین، دولت خود را به ریاست «اسماعیل هنیه» تشکیل داد.

اما این دولت با یک سلسله کارشکنیهایی از سوی آمریکا، غرب و نیز اعضای افراطی جنبش فتح مواجه شد.

محاصره اقتصادی، دستگیری اعضای کابینه و نمایندگان پارلمان وابسته به فراکسیون حماس از سوی رژیم صهیونیستی و کارشکنیهای امنیتی و سیاسی از جمله مشکلاتی بودند که دولت حماس با آن مواجه بود.

سرانجام پس از دو سال، محمود عباس (ابومازن)، رئیس حکومت خودگردان فلسطینی در اقدامی غیرقانونی، دولت منتخب اسماعیل هنیه را برکنار و دولت جدیدی به ریاست «سلام فیاض» تشکیل داد.

حماس که مشروعیت خود را از آرای اکثریت ملت فلسطین کسب کرده، همچنان به فعالیت خود در غزه ادامه داد، اما تحرکات مشکوک برخی عناصر افراطی جنبش فتح مانند «محمد دحلان»، وزیر سابق امنیت ملی فلسطین به بروز درگیریهای خونینی میان حماس و فتح منجر شد.

آمریکا و رژیم صهیونیستی و نیز تعدادی از کشورهای عرب منطقه که از سیاستهای آمریکا و غرب پیروی می‌کنند، فتح را نماینده قانونی ملت فلسطین دانسته و از پذیرش دولت حماس سرباز زدند.

سرانجام رهبران هر دو جنبش به این نتیجه رسیدند که ادامه شرایط فعلی و وجود دو دولت در غزه و کرانه غربی، وحدت ملت فلسطین را تهدید خواهد کرد.

بنابراین، محمود عباس و اسماعیل هنیه در تماسهای محرمانه به این نتیجه رسیدند که مشکلات خود را باید به دور از دخالت قدرتهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای حل‌وفصل کنند.

بخشی از گزارشهای مطبوعاتی نشان می‌دهد که نمایندگان حماس و فتح در مذاکرات اولیه خود که با حضور برخی از شخصیتهای مستقل فلسطینی مانند «مصطفی البرغوثی» و «بسام الصالحی» و «عبدالرحیم ملوح» برگزار شد، برای تشکیل یک دولت مستقل و غیرحزبی به توافق رسیده‌اند. این دولت در طول یک سال پس از تشکیل، باید زیرساختهای امنیتی دولت آینده فلسطین را تشکیل دهند که این دستگاههای امنیتی باید زیر نظر شورای عالی امنیت ملی مرکب از کلیه جریانهای سیاسی تأثیرگذار فلسطینی فعالیت کند.