فرصتی برای تصاحب

در مورد مالکیت منابع نفتی قطب شمال، ظاهرا تنها کانادا است که در مبارزه برای به دست آوردن قطب شمال از هم‌اکنون شکست خورده و اظهارات اخیر نخست‌وزیر این کشور نیز تاثیری در تغییر روند ماجرا نداشته است.

استیفن‌ هارپر، نخست‌وزیر کانادا، در روزهای اخیر گفته است؛ یک بندر و نیز مرکز آموزش نظامی در بطن گذرگاه «شمال- غرب» در بخش کانادایی قطب شمال ایجاد خواهد شد تا به این ترتیب، جایگاه کانادا در خصوص ادعاهایش درباره این گذرگاه که همه برای به چنگ آوردن آن دندان تیز کرده‌اند، تقویت شود. 

اما این «حرف‌ها» هیچ تناسبی با «مسابقه‌ای» که روسیه و دانمارک به راه انداخته‌اند، ندارد.

کنترل گذرگاه

امیلین پلتیه، پژوهشگر «انستیتو دریایی کبک» در ریموسکی گفت: دو اختلاف کاملا متفاوت و جدا از یکدیگر وجود دارد؛ یکی ادعای کشورها درباره مالکیت زمین و منابع زیرزمینی اقیانوس منجمد شمالی است که آب‌های آن بین‌المللی هستند و دیگری، مسئله به دست گرفتن کنترل گذرگاه «شمال - غرب» در خاک کانادا است.

بر اساس «کنوانسیون حقوق دریایی» سازمان ملل متحد که از سال 1982 اجرا می‌شود، هر کشوری تا 200 مایلی سواحل خود مالک بستر دریایی آن است. بنابراین، در قطب شمال بیش از یک میلیون کیلومتر مربع بدون مالک می‌ماند.

اختلاف نفتی

اختلاف کشورهای حاشیه قطب شمال نیز بر سر همین منطقه از اقیانوس منجمد شمالی است و از آنجا که این منطقه به احتمال بسیار زیاد غنی از ذخایر چشمگیر نفت و گاز است، هر کشوری تلاش می‌کند ماجرا را به نفع خود پایان دهد. بنابراین گزارش، فقط کشورهایی می‌توانند ادعای مالکیت بر این منطقه را داشته باشند که موفق شوند ثابت کنند ادامه یک رشته کوهی که در کشور آنها وجود دارد، تا اعماق آب‌های اقیانوس منجمد شمالی کشیده شده است.

با توجه به این قاعده، پنج کشور می‌توانند ادعای خود را مطرح کنند؛ روسیه که خواستار بیش از نیمی از سرزمین قطب شمال است، کانادا، دانمارک، نروژ و آمریکا (از طریق آلاسکا). اما در نهایت فقط سازمان ملل متحد باید بر اساس شواهد علمی که هر یک از این کشورها ارائه می‌کنند، تصمیم بگیرد که سرزمین مورد اختلاف باید به کدام کشور داده شود.

کانادا امکانات ندارد

پلتیه گفت: بنابراین، هر کشوری که درخواست محکم‌تری ارائه کند، قطب شمال را به دست خواهد آورد.

وی افزود: اما کانادا امکانات لازم را برای شرکت کردن در این نبرد ندارد؛ کانادا حتی یخ‌شکنی قوی برای اینکه بتواند به این منطقه از اقیانوس برود هم ندارد؛ کانادایی‌ها به اندازه یک دهه از روس‌ها عقب هستند.

این پژوهشگر در ادامه گفت:‌ کانادا هرگز به طور رسمی حق خود را در خصوص این بخش از قطب شمال طلب نکرده است، در حالی که روس‌ها از سال‌ها قبل در این زمینه بسیار فعال عمل کرده‌اند. مایکل بایرز، استاد حقوق بین‌الملل و ژئوپولیتیک دانشگاه ایالت «بریتیش کلمبیا» نیز چنین عقیده‌ای دارد. وی گفت: دانشمندان کانادایی تجهیزات لازم برای اثبات ادعای مالکیت خود را ندارند؛ تمام کشورها بر خواسته خود بسیار مصر هستند به جز کانادا که در این مسابقه بسیار عقب است و این موضوع هرگز قابل قبول نیست.

فرصتی برای تصاحب

هر کشوری تا 10 سال پس از امضای کنوانسیون سازمان ملل متحد فرصت دارد تا درخواست و مدارک خود برای اثبات مالکیت را ارائه کند. روسیه کنوانسیون یاد شده را در سال 1997 امضا کرد و تا پایان امسال فرصت دارد شواهد و مدارک خود را ارائه کند؛ کانادا نیز تا سال 2013 فرصت دارد.

استیفن‌ هارپر در ابتدای سال 2006، زمان مبارزات انتخاباتی خود، متعهد به ساخت سه یخ‌شکن شد تا به این ترتیب کانادا بتواند مالکیت خود را بر اقیانوس منجمد شمالی به اثبات برسند، اما اوایل ماه گذشته اعلام کرد تغییر عقیده داده است و ترجیح می‌دهد در چارچوب پروژه‌ای 7 میلیارد دلاری و 25 ساله، کشتی‌هایی کوچک‌تر و نظامی بسازد!

این تصمیم نخست‌وزیر کانادا با مخالفت کارشناسان روبه‌رو شده است. امیلین پلتیه و مایکل بایرز معتقدند مشکلات قطب شمال نظامی نیستند و تصمیم‌ هارپر کمکی به کانادا در اثبات مالکیت خود در صحنه بین‌المللی نخواهد کرد. پلتیه معتقد است این تصمیم نخست‌وزیر کانادا، همچون تصمیم وی برای ساخت یک بندر و مرکز آموزش‌های نظامی در شمال کشور، بیشتر با هدف تضمین حاکمیت ارضی کانادا در گذرگاه «شمال- غرب» است که ظرف چند سال آینده به دنبال یخ شدن آب‌های قطبی، باز خواهد شد. گذرگاه یاد شده به وضوح در خاک کانادا واقع شده است، اما برخی کشورها از جمله آمریکا می‌خواهند که این گذرگاه از هرگونه محدودیت کانادا آزاد باشد. در حالی که کانادا می‌خواهد کنترل این گذرگاه را در دست بگیرد.

قطب بی‌صاحب

به گزارش شانا، روسیه اخیرا پرچم خود را در عمق 4 هزار و 200 متری اقیانوس منجمد شمالی در قطب شمال نصب کرد. این اقدام روسیه، کشورهای دیگر را نیز به تکاپو واداشته؛ به گونه‌ای که آمریکا نیز یک یخ‌شکن خود را راهی قطب شمال کرده است. روسیه قطب شمال را به خاک روسیه مرتبط می‌داند که چنین موضوعی می‌تواند حاکمیت مسکو بر قطب را تثبیت کند؛ منطقه‌ای که اکنون گفته می‌شود یک چهارم ذخایر نفت و گاز جهان را داراست. تلاش روسیه در سال 2001 برای تبدیل قطب شمال به عنوان بخشی از خاک این کشور در سازمان ملل شکست خورد، اما اگر یافته‌های جدید مسکو به تایید مجامع بین‌المللی برسد، کشورهای حاشیه قطب شمال ناچار باید تسلیم شوند. قطب شمال هم‌اکنون تحت نظارت سازمانی بین‌المللی است و جزء قلمرو هیچ کشوری محسوب نمی‌شود.