روابط سرد به جای جنگ سرد

روس‌ها دولت انگلیس را متهم می‌کنند که به کانون فعالیت‌های های ضد روسی در اروپا تبدیل شده‌اند و با حمایت از مخالفان پوتین قصد تضعیف موقعیت وی را در داخل روسیه دارند. در سال 1996 نیز روسیه 9 دیپلمات انگلیسی را به اتهام عضویت در یک شبکه جاسوسی از مسکو اخراج کرد. طی 10 سال گذشته برای دومین بار روابط دیپلماتیک لندن و مسکو تیره شده است. دستگیری آندره لوگووی شهروند روسی متهم به قتل آلکساندر لیتویننکو مامور اطلاعاتی سابق روسیه که در لندن اقامت داشت روابط روسیه و انگلیس را تیره کرد. دیوید میلیبند وزیر خارجه جدید انگلیس در کابینه گوردون براون اعلام کرده است که دولت این کشور تصمیم به اخراج چهار دیپلمات سفارت روسیه از لندن گرفته است. وی با قرائت بیانیه‌ای در مجلس عوام علت اتخاذ این تصمیم را پاسخ ناامید‌کننده دولت روسیه به درخواست استرداد یک تبعه این کشور به انگلیس به اتهام ارتکاب جنایت در لندن اعلام کرد. وزیر خارجه انگلیس نیز خطاب به نمایندگان مجلس و در تشریح علت تصمیم به اخراج دیپلماتهای روسیه گفت: روسیه شریک مهم ما در بسیاری مسایل است اما پاسخ روسیه ناامید‌کننده بوده است. وی افزود: برای تصمیم‌گیری در این زمینه تعجیل نکرده‌ایم بلکه تمام جوانب را بررسی کردیم و معتقدیم که این پاسخ متناسب بوده است. بحران در روابط روسیه و بریتانیا پرونده مرگ مشکوک آلکساندر لیتویننکو مامور سابق سازمان‌های اطلاعات روسیه مربوط می‌شود که در ماه نوامبر گذشته در بیمارستانی در لندن درگذشت. پلیس بریتانیا گفته است که تحقیقات جنایی در مورد مرگ لیتویننکو که به صف مخالفان ولادیمیر پوتین پیوسته و به بریتانیا پناهنده شده بود نشان داد که علت مرگ آلودگی به یک ماده رادیو اکتیو بوده که رد آن در محل‌هایی در لندن و یک هواپیمای مسافربری که به مسکو سفر کرده بود یافت شد. از سوی دیگر سخنگوی ولادیمیر پوتین رییس‌‌جمهوری روسیه تصمیم بریتانیا را "اقدامی غیر اخلاقی" خواند.

سخنگوی رییس‌جمهوری روسیه در اشاره‌ای "ضمنی به موارد متعدد اخراج متقابل دیپلمات‌های اتحاد شوروی و غرب در دوران جنگ سرد گفت که تصمیم دولت بریتانیا یادآور طرز فکری قدیمی است. وی دولت بریتانیا را متهم کرد که با نحوه برخورد خود یک پرونده قضایی را تبدیل به یک موضوع سیاسی کرده است. بنابراین گزارش روسها مدعی هستند قانون اساسی روسیه استرداد آندره لوگووی شهروند روس مظنون به قتل آلکساندر لیتویننکو مامور اطلاعاتی سابق روسیه که در لندن اقامت داشت را مجاز نمی‌داند و دولت روسیه برای حل این معضل به بریتانیا پیشنهاد کرده است که دادگاه وی در مسکو برپا شود. اما دولت بریتانیا ضمن مخالفت با این پیشنهاد گفته محاکمه در مسکو عادلانه و غیر‌مغرضانه نخواهد بود. در مقابل مقامات بریتانیایی استدلال کرده‌اند از آنجا که دولت روسیه در سال 2001 به کنوانسیون اروپایی استرداد مجرمین مورخ سال 1958 پیوست باید به درخواست استرداد لوگووی پاسخ مثبت دهد. مقامات قضایی بریتانیا اهامات وارد شده علیه این شهروند روسی را بسیار جدی توصیف کرده و تحقیقات مفصل از وی را ضروری دانسته‌اند. گفته می‌شود آندره لوگووی در اوایل دهه 1980 در بخش حفاظت از شخصیت‌های دولتی سازمان اطلاعاتی شوروی – کاگ‌ب – استخدام شد و پس از انحلال اتحاد شوروی نیز تا سال 1996 در سازمان‌های اطلاعاتی روسیه به کار ادامه داد. وی بعدا یک شرکت ارائه خدمات امنیتی و حفاظتی خصوصی را دایر کرد و مدیریت آن را برعهده دارد. بدین‌سان روابط انگلیس و روسیه که پس از پایان جنگ سرد در مسیر همکاری و توسعه قرار گرفته بود بار دیگر با چالشی جدید روبرو شده و دو کشور با در نظر گرفتن احتمال اقدام به مثل روسیه در آستانه یک رویارویی جدی دیپلماتیک قرار گرفته‌اند. هفته گذشته دفتر نخست‌وزیری انگلیس هشدار داده بود با باز نگرداندن لوگووی برای محاکمه دولت انگلیس اقدامات بعدی را در قبال روسیه بررسی می‌کند. با تحولات اخیر در پرونده مرگ لیتویننکو روابط میان بریتانیا و روسیه بدتر از قبل خواهد شد. بی‌شک بریتانیا علیه دولت روسیه اقدامات تلافی‌جویانه‌ای خواهد کرد اما هدف از این اقدام روشن خواهد بود این که روسیه متوجه شود خودداری از استرداد لوگووی عواقب شدیدی خواهد داشت. البته به‌نظر می‌رسد بریتانیا از اقدامی که ممکن است به تجارت سرمایه‌گذاری روبه رشد بریتانیا در روسیه آسیبی وارد کند احتراز خواهد کرد بنابراین یکی از گزینه‌ها اخراج برخی از دیپلماتهای روس از بریتانیا است.

از سوی دیگر مقامات بریتانیایی باید به این نکته توجه کنند که اخراج دیپلمات‌ها منجر به اقدامات تلافی‌جویانه متقابل علیه شهروندان بریتانیایی در مسکو خواهد شد. پیش از این نیز روابط مسکو و لندن بر سر عدم استرداد بوریس برژوفسکی ناراضی روس میلیارددر مقیم انگلیس که مخالف دولت روسیه است دچار مشکل شده بود. روسیه از دولت انگلیس خواسته است پناهندگی سیاسی برژوفسکی را به علت اظهارات او درباره حمایت از ضرورت انجام انقلاب برای سرنگون کردن دولت پوتین لغو کرده و او را برای محاکمه به این کشور مسترد کند اما لندن از این اقدام سرباز زد. بنابراین بنظر می‌رسد روسها دیگر تحمل این اقدام خصمانه را برعلیه خود ندارند. نشانه‌های این اقدامات تلافی‌جویانه را می‌توان در موضع‌گیری‌های اخیر مقامات روسی دید. بخصوص پس از اعلام این خبر میخائیل کامینین سخنگوی وزارت امور ‌خارجه روسیه در نشست مطبوعاتی که در همین رابطه برگزار شد گفت بدون ‌شک روسیه اخراج دیپلمات‌های خود را بی‌پاسخ نخواهد گذاشت و اقدامات متقابل لازم را انجام خواهد داد. کامینین اقدام لندن در  اخراج 4 دیپلمات روس را "غیرانسانی" و "از پیش تعیین شده" دانست. در سال 1996 نیز روسیه 9 دیپلمات انگلیسی را به اتهام عضویت در یک شبکه جاسوسی از مسکو اخراج کرد و در مقابل لندن چهار روس را از انگلیس خارج کرد. اما روسها در این قضیه به حتم واکنش جدی نشان خواهند داد. چرا که این موضوع را با موضوعاتی همچون طرح سپر دفاع موشکی آمریکا و همچنین درگیری‌های اخیر در مسکو که توسط شطرنج‌باز معروف گری گاسپارف رهبری می‌شد. و خواهان ایجاد دموکراسی و حذف رهبری اقتدارگرایانه مدل پوتین در روسیه بودند در یک سمت‌وسو ارزیابی می‌کنند. روس‌ها دولت انگلیس را متهم می‌کنند که به کانون فعالیت‌های ضد روسی در اروپا تبدیل شده‌اند و با حمایت از مخالفان پوتین قصد تضعیف موقعیت وی را در داخل روسیه دارند. از سوی دیگر با توجه به از راه رسیدن انتخابات ریاست جمهوری در روسیه روس‌ها اقدامات اخیر بریتانیا را در جهت حمایت از گروه‌های طرفدار غرب در داخل روسیه ارزیابی می‌کنند و آنرا تلاشی از سوی کشورهای غربی در جهت تضعیف ناسیونالیسم روسی که خواهان بازگشت اقتدار سنتی روسیه‌ها در صحنه بین‌المللی است تجزیه و تحلیل می‌کنند.