سرداران تازه نفس در سپاه

گروه سیاسی، فرنوش امیرشاهی

 «محمدعلی جعفری» روز شنبه با دریافت ارتقای درجه از سرتیپی به سرلشکری، جایگزین «سیدیحیی صفوی» فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی شد. این حکم از سوی مقام معظم رهبری صادر شد و بر مبنای آن سردار سرتیپ پاسدار محمدعلی جعفری ماموریت یافت «پیشرفت روزافزون و تحول‌آمیز سپاه در همه ابعاد آن را در برنامه مدیریت و فرماندهی خویش برجسته سازد.» از سوی دیگر  سیدیحیی صفوی با خداحافظی از جایگاه فرماندهی سپاه به عنوان دستیار و مشاور عالی فرماندهی کل قوا منصوب شد. جابه‌جایی انجام شده در عالی‌ترین سطح مدیریت این نهاد نخستین تغییر کلان سازمان طی 10 سال اخیر به شمار می‌رود و حاکی از ادامه روند فوق به منظور دگرگونی‌هایی در آرایش نظامی سپاه پاسداران است. همچنین رجانیوز- ارگان اینترنتی دولت نهم- خبر داده است که نیروی دریایی سپاه به عنوان یگان دریایی نیروی زمینی سپاه ادامه فعالیت خواهد داد. هر چند این اصلاحات سازماندهی هنوز از سوی مقامات مسئول به تایید رسمی نرسیده است اما نشانگر آن است که فصل دیگری از فعالیت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با ورود نسل جدیدی از این نهاد در حال آغاز است. سپاه که در سال 57 با فرمان امام خمینی (ره) و با عضویت داوطلبانه نیروهای انقلابی- با گرایش‌های مختلف اجتماعی و سیاسی- تشکیل شد تاکنون سه نسل فکری ایدئولوژیک را پشت سر گذاشته است. در سال‌های آغازین تشکیل آن چهره‌هایی چون محسن آرمین، هاشم آقاجری، محمدباقر ذوالقدر، محسن رفیق‌دوست و یحیی رحیم صفوی در کنار یکدیگر و با هدف دفاع از تمامیت ارضی کشور همکار و همیار بودند. در آن زمان مسئولیت  اصلی سپاهیان و نیروهای مسلح به طور عام حفاظت از کلیت نظام در سال‌های ابتدایی شکل‌گیری انقلاب اسلامی بود، فرماندهی آن نیز با «محسن رضایی» بود. در آن دوران وقوع جنگ تحمیلی علیه ایران و نقش ویژه سپاهیان در جبهه‌های جنگ جایگاه این نهاد را تقویت کرد. اما به پایان جنگ این نهاد فصل دیگری را تجربه کرد. یک دهه بعد هم استعفای رضایی و جایگزین یحیی صفوی بر این تحولات افزود. جبران خسارت‌های جنگ تحمیلی و مشارکت در طرح‌های عمرانی وظیفه‌یی بود که بر مسئولیت‌‌های قبلی سپاه افزوده شد. البته روند فوق در دوران دولت سازندگی نیز اجرا می‌شد و به تدریج فعالیت‌های سپاه را به حوزه اقتصادی نیز تعمیم داد. همچنین سپاهیان در کنار وزارت دفاع تقویت بنیه نظامی، ابزار و تسلیحات دفاعی را در دستور کار قرار دادند. در مدت 10 سال فرماندهی سردار صفوی سپاه به تدریج از نهادی ایدئولوژیک تبدیل به نهادی عملگرا شد. تا آنجا که با پایان دولت اصلاحات و مجلس ششم، جمعی از پاسداران استعفا کردند و با حضور در انتخابات قدم به عرصه سیاست گذاشتند. اکنون بخشی از نیروهای سابق سپاه در نهادهایی چون دولت و مجلس مشغول به کار هستند. به این ترتیب دسته‌یی از نظامیان سابق سیاسیون و اقتصاددانان کنونی هستند و البته گروه دیگری نیز کماکان بر نقش اولیه سپاه به عنوان حامی تمامیت ارضی کشور و استقلال آن از دیگر نیروهای مسلح تاکید بیشتری دارند، اما با پایان دوران فرماندهی سردار صفوی که خود در گفت‌وگو با خبر بخش نیمروزی سیما اعلام کرد از یک ماه و نیم بیش کاملاً در جریان تغییرات قرار داشته و خود را آماده کرده بود، دوره سوم فعالیت سپاه آغاز شده است. شروع این فصل همزمان است با تلاش آمریکا برای گنجاندن سپاه در لیست سازمان‌های تروریستی از یک سو و تهدیدات روزافزون کشورهای اروپایی و آمریکا مبنی بر تحریم و تهدید ایران در صورت ادامه فعالیت‌های هسته‌یی از سوی دیگر. با این اوصاف وضعیت نسل سوم سپاه تا حدودی شبیه به نسل اول است، با این تفاوت که وجه ایدئولوژیک این دو و روحیه انقلابی آنها- به واسطه شرایط ابتدای انقلابی آنها- به واسطه شرایط ابتدای انقلاب- با یکدیگر متفاوت است. شاید تحلیل ویژگی‌های دوران جدید فعالیت سپاه پاسداران با بررسی پیشینه فرمانده تازه این نهاد میسر باشد. «محمدعلی جعفری» که در سالروز تولدش 10 شهریور حکم فرماندهی خود را دریافت کرد در سال 1336 در یزد متولد شد و تحصیلات ابتدایی و دبیرستان خود را در همین شهرستان به پایان رساند. وی در سال 56 در دانشگاه تهران و در رشته معماری قبول شد و همزمان فعالیت‌های سیاسی را آغاز کرد. او در سال 1360 به عنوان بسیجی به عضویت سپاه پاسداران درآمد و در ایام جنگ در سمت‌هایی چون معاونت عملیات سپاه سوسنگرد، فرماندهی تیپ عاشورا، قرارگاه قدسی و قرارگاه نجف انجام وظیفه کرد. بعد از پایان جنگ او به دانشگاه بازگشت و در سال 1371 مدرک کارشناسی ارشدش را در رشته معماری اخذ کرد. به علاوه دوره فرماندهی و ستاد را گذراند و مدتی هم در دوره‌های دافوس سپاه تدریس کرد. از سال 1371 مسئولیت فرماندهی نیروی زمینی سپاه به مدت 13 سال با جعفری بود. پس از آن با تاسیس مرکز راهبردی سپاه جای خود را به سردار احمد کاظمی داد که پنج ماه بعد از انتصابش در یک سانحه هوایی به شهادت رسید. سردار جعفری با انتقال به مرکز راهبردی سپاه وظایف آن را این گونه شرح داد: «مرکزی برای فکر کردن با فراغت خاطر از مسئولیت‌های اجرایی و مشرف بر مسائل و ماموریت‌های سپاه از طریق به کارگیری نیروهای فرهیخته سپاهی که پشتوانه بسیار ارزشمندی برای رشد و تعالی این نهاد خواهد بود. یکی از ویژگی‌های این فرمانده سپاه «جوانگرایی» است.

جا به ‌جایی‌های وی در میان فرماندهان سپاه و اقدامش در انتقال تجارت سپاهیان دوران دفاع مقدس به جوانترها به خوبی نشانگر این خصیصه او است. با این اوصاف رئیس مرکز راهبردی سپاه هم‌اکنون به فرماندهی این نهاد منصوب شده است. سوابق و ماموریت محول شده به وی حاکی از آن است که سرلشکر جعفری از این پس اهداف استراتژیکی که در مرکز تحت مدیریتش تدوین کرده است را به مرحله اجرا خواهد گذاشت. بی‌شک او برای پیشبرد برنامه‌هایش به همکاران تازه‌یی نیاز خواهد داشت. محمدنبی رودکی جانشین سابق معاون بازرسی ستاد کل نیروهای مسلح در گفت‌وگو با آفتاب یاران و برنامه‌های او را این گونه توصیف می‌کند: «به نظر می‌آید با جابه‌جایی ایشان نوگرایی و جوانگرایی در فرماندهی رده‌های مختلف مجدداً به وجود بیاید و در تاکتیکی کردن و سبک کردن یگان‌های رزمی و عملیاتی سپاه اقداماتی انجام گیرد. این روند در مجموع به افزایش توان رزمی و دفاعی سپاه با حضور فرمانده تازه‌نفس منجر خواهد شد.» با این توضیحات باید به نظارت نشست او نسل سوم سپاهیان را از میان چه طیفی از آنان انتخاب خواهد کرد؟ و مجموعه فرمانده و همکارانش چه عملکردی در آرایش نظامی- سیاسی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی خواهند داشت؟‌