ترکیه؛ دموکراسی یا بحران؟!

محمدرضا نوروزپور

مخالفان لائیک عبدالله گل، موفق شدند این اسلامگرای معروف را که روسری همسرش این روزها شهرت بیشتری از خود او پیدا کرده؛ در دور اول انتخابات ریاست جمهوری ترکیه به ناکام بگذارند. اما گل و طرفداران او در حزب اسلامگرای عدالت و توسعه که با موفقیت شگفت‌انگیز اکثریت پارلمان این کشور را به دست آورده است مطمئن هستند که او نهایتا تا یک هفته آینده رئیس‌جمهور ترکیه خواهد شد. با این همه این نگرانی وجود دارد که پیروزی چندوجهی اسلامگراها در به دست آوردن پارلمان، نخست‌وزیری و هم‌زمان ریاست جمهوری، خشم ژنرال‌های لائیک را به دنبال داشته باشد و این کشور را با بحران سیاسی مواجه سازد. لائیک‌ها به رجب طیب اردوغان که در واقع اصرار بر رئیس‌جمهور شدن عبدالله گل دارد در این خصوص هشدار داده‌اند و نخست‌وزیر ترکیه نیز به نوبه خود هشدار داده است که ارتش نباید در امور سیاسی دخالت کند.

بار اولی که اردوغان در ماه آوریل عبدالله گل را نامزد انتخابات ریاست جمهوری ترکیه کرد جدالی قانونی میان حزب او و احمد نجدت سزر، رئیس‌جمهور لائیک ترکیه در گرفت و این امر منجر به بحران سیاسی میان دولت و لائیک‌ها از جمله ارتش و نهایتا برگزاری انتخابات پارلمانی پیش از موعد در بیست و دوم ژوئیه شد. در این هنگام گل از این تصمیم منصرف شد. اما پس از پیروزی قاطع اسلامگراها در انتخابات پارلمانی ترکیه که نشان از حمایت عموم مردم از حزب عدالت و توسعه داشت اردوغان بار دیگر عبدالله گل را نامزد احراز پست ریاست جمهوری کرد.

گل که در واقع دست راست اردوغان به شمار می‌آید در انتخابات پارلمانی نوامبر 2002 به نخست‌وزیری ترکیه رسید اما با توجه به تصمیم دستگاه قضایی این کشور نتوانست نخست‌وزیر شود. اردوغان که در انتخابات میان دوره‌ای به پارلمان ترکیه راه یافته بود 5 ماه بعد به نخست‌وزیری رسید و گل را با خود کابینه برد و حالا مجددا می‌خواهد از او یک رئیس‌جمهور بسازد.

آنچه لائیک‌ها را درباره عبدالله گل، وزیر امور خارجه ترکیه و نامزد حزب‌ عدالت و توسعه برای انتخابات ریاست جمهوری این کشور نگران کرده است، علی‌الظاهر سوابق اسلامگرای مشهود او است که روسری و حجاب کامل اسلامی همسرش به خوبی آن را تایید می‌کند. ارتشی‌ها آنقدر از حجاب کامل همسر گل خشمناکند که حتی او را در یک ضیافت رسمی که کلیه اعضای دولت به همراه خانواده‌هایشان شرکت دارند دعوت نکرده‌اند. اگرچه اردوغان و حتی گل، بارها تصریح کرده‌اند که به اصول لائیک در ترکیه پایبند خواهند بود اما مخالفان حزب عدالت و توسعه تبلیغات وسیعی را بر ضد گل به راه انداخته‌اند و او را یک اسلامگرای افراطی خوانده‌اند که می‌تواند قانون اساسی مبتنی بر افکار ضددینی آتاترک را تحت تاثیر قرار دهد.

از سوی برای بسیاری از سیاستمداران ترکیه و حتی برخی از مخالفان سلیم‌النفس او پوشیده نیست که گل از توانمندی‌های زیادی برخوردار است. گل 56 ساله که از 4 سال پیش بر مسند دستگاه دیپلماسی ترکیه نشسته یک اقتصاددان نظریه‌پرداز طرفدار غرب و یکی از اعضای هسته مرکزی نخبگانی است که به دنبال الحاق ترکیه به اتحادیه اروپا هستند. گذشته از این از زمانی که گل هدایت دستگاه دیپلماسی ترکیه را بر عهده گرفته مسئولیت گفتگوهای دشوار این کشور با اتحادیه اروپا برای پیوستن به این اتحادیه را بر عهده داشته و الحق به دستاوردهای زیادی رسیده است.

با این همه رئیس‌جمهور شدن عبدالله گل در دور سوم انتخاب ریاست جمهوری در پارلمان با کسب آرا حزب عدالت و توسعه محرز است. آنچه مهم است این که آیا در چنین وضعیتی ژنرال‌های لائیک می‌توانند این توفق و پیروزی چشمگیر دموکراسی اسلامگرا در 3 جبهه مهم سیاسی را تحمیل کنند یا بار دیگر علی‌رغم دادن شعارهای دموکراتیک به روش‌های دیگری متوسل خواهند شد.