تاملی بر یک قطعنامه

به مناسبت 27 تیر ماه، سالروز پذیرش قطعنامه 598 توسط ایران

قطعنامه 598 هشتیمن قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل از ابتدای تجاوز علنی رژیم بعثی عراق به جمهوری اسلامی ‌ایران بود که صادر شد.

همه قطعنامه‌های قبلی به علت جهت‌گیری ناعادلانه آن‌ها از سوی ایران رد شده بود اما در ابتدای صدور قطعنامه 598 به علت نکات مثبتی که در این قطعنامه گنجانده شده بود ایران اعلام کرد جای بحث و مذاکره در این قطعنامه را می‌بیند و آن را نه رد و نه قبول می‌کند، ولی سرانجام در 27 تیر ماه سال 1367 این قطعنامه مورد قبول جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت.

دو نگاه در خصوص پذیرش قطعنامه 598 وجود داشت که در نگاه اول مقایسه‌ای بین قطعنامه‌هایی است که از سوی شورای امنیت تا آن زمان برای پایان جنگ صادر شد زیرا این قطعنامه دارای نکات مثبتی بود که تا حدودی این نکات به نفع ایران بود.

براساس نگاه دوم، شرایط نظامی ‌در سال‌های اواخر جنگ به گونه‌ای بود که یک طرف عراق درازدستی‌هایی به لحاظ نظامی ‌در مرزهای ایران داشت و حتی قسمت‌هایی از خاک ایران را به تصرف خود در آورده بود و از سویی دیگر آمریکا با آوردن ناوگان جنگی خود منطقه خلیج فارس را به کانون بحران تبدیل کرده بود.

بنابراین ادامه جنگ در چنین صورتی کاملا به زیان ایران بود از این رو بهترین راه ممکن برای جلوگیری از ضررهای احتمالی آتی، پذیرش قطعنامه است ولی از زمان صدور این قطعنامه 598 تا زمان پذیرش آن از سوی ایران بیش از هشت ماه فاصله افتاد.

دلایل پذیرش قطعنامه 598

آنچه مسلم است ایران به دلایل مختلف قطعنامه را پذیرفت و شاید بتوان گفت یا این که ایران در آن زمان از نظر موقعیت جنگی در شرایط بهتری نسبت به رژیم بعث عراق بود ولی ناگزیر از پذیرفتن این قطعنامه بود زیرا شرایط داخلی و جهانی به گونه‌ای بود که مسوولان کشور خواستار پذیرش قطعنامه بودند. این در حالی است که امام خمینی(ره) به عنوان فرمانده کل قوا و رهبر کبیر انقلاب اسلامی ‌از پذیرفتن این قطعنامه به عنوان «نوشیدن جام زهر» یاد کرد. از سوی دیگر بسیاری از کارشناسان و فرماندهان نظامی ‌بر این باورند که تصرف «شلمچه» و «فاو» و نزدیکی ما به بصره نقش تعیین‌کننده‌ای در جریان جنگ داشت.

«محسن رضایی» از فرماندهان پیشین جنگ و دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام با انتشار مقاله‌ای در این مورد نوشت: ایران در عملیات کربلای پنج به 17 کیلومتری بصره رسید و فاصله‌های خود را با این شهر کم کرد. فاو به علت موقعیتی که در شمال خلیج فارس داشت دارای اهمیت بود و عملیات کربلای 5 و گرفتن شلمچه ما را به بصره نزدیک کرده بود.

وی ادامه داد: بنابراین پذیرش آتش‌بس پس از فتح فاو از سوی مجامع بین‌المللی و عراق و کشورهای منطقه ضعف ایران تلقی می‌شد. بنابراین ایران تا زمان صدور قطعنامه صبر کرد و سرانجام این قطعنامه را پذیرفت که البته عراق در ابتدا نمی‌خواست این مساله را بپذیرد.

رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز درباره این که چه شد که بعد از هشت سال ایران قطعنامه را پذیرفت گفت: قطعنامه 598 را مدتی پیش از این که بپذیریم شورای امنیت صادر کرده و عراق هم پذیرفته بود ولی ما آن را قبول نداشتیم.

«علی‌اکبر ‌هاشمی‌رفسنجانی» افزود: ایران می‌گفت در این قطعنامه باید تنبیه متجاوز گنجانده شود و تکلیف خسارات وارد شده به ما مشخص شود و این چیزی بود که عراقی‌ها نمی‌پذیرفتند.

وی با بیان اینکه عوامل فراوانی بود که کم‌کم ما متقاعد شدیم باید قطعنامه را بپذیریم تصریح کرد: جنگ طولانی و فرسایشی شده بود و این فرسایش به ما آسیب فراوانی می‌رساند و عراقی‌ها و غیرنظامی‌ها را مورد هدف و آسیب قرار می‌دادند.‌ هاشمی‌رفسنجانی همچنین گفت: تلفات غیرنظامی ‌زیاد شده بود به خصوص این که عراقی‌ها از سلاح‌های شیمیایی استفاده می‌کردند که نمونه آن را در حلبچه مشاهده کردیم و مردم مثل برگ خزان به زمین می‌ریختند. رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام با بیان این که ما در مقابل این شرارت محدود بودیم چون سلاح شمیایی به کار نمی‌بینم و نمی‌خواستیم مردم آسیب ببینند گفت: آمریکایی‌ها علنا به نفع عراق وارد میدان شده بودند و کشتی، هواپیما و سکوهای نفتی ما را مورد حمله قرار می‌دادند. وی در مورد عوامل تاثیرگذار بر پذیرش قطعنامه از سوی ایران گفت: همسایه‌های ما دیگر به مزاحمت افتاده بودند و دایما ایجاد محدودیت می‌کردند. بودجه دولت نیز واقعا کشش این جنگ را نداشت و دولت رسما به امام(ره) نامه نوشت که نمی‌توانیم.

هاشمی‌رفسنجانی افزود: مهمترین عامل در این بین عوامل انسانی بود و جنگ به حدی بود که تلفات انسانی زیاد شده بود و قابل تحمل نبود و در این موقع خوشبختانه شورای امنیت تا حدودی خواسته‌های ما را پذیرفت و این و این مجموعه عواملی بود که باعث شد امام(ره) قطعنامه را پذیرفتند.