بورس نفت از تئوری تا واقعیت

بازار، فضای اقتصادی انجام هر معامله‌ای است. بازارها عموما به لحاظ شکل معامله‌ای که در آن صورت می‌گیرد به دو دسته تقسیم می‌شود .

1- بازارهایی که در آن کالا به معنای مصطلح کلمه یعنی «کالاهای واقعی» معامله می‌شود که در اصطلاح به آن «بازارهای فیزیکی» می‌گویند.

2- «بازارهای کاغذی» که در آن اسناد مربوط به خرید و فروش کالا برای تحویل در آینده معامله می‌شود. معاملات کاغذی در بورس‌های رسمی همچون بورس نیویورک یا بورس لندن انجام می‌شود.

معاملات کاغذی ضرورتا به تحویل فیزیکی کالا منجر نمی‌شود.

بازار بورس نفت بازار کاغذی است که قراردادهای آتی در آن انجام می‌پذیرد.

قرارداد آتی در بازار بورس نفت

قراردادی است که در آن دو طرف تعهد می‌کنند تا در تاریخی مشخص، با قیمتی مشخص، کالایی با کیفیت مشخص (طبق ضوابط تعیین شده بازار رسمی بورس) را مبادله کنند. در این قرارداد و طرف تعهد می‌کنند طبق ضوابط قرارداد عمل کنند. این قراردادها در بازارهای رسمی یا بورس انجام می‌گیرند و به نوعی نوسان‌های شدید قیمت کالا در آینده را کاهش می‌دهند. در این نوع قرارداد، پول کالای مورد معامله تا زمان تحویل پرداخت نمی‌شود، اما هر دو طرف معامله برای حسن انجام معامله، هنگام عقد قرارداد، ودیعه‌ای به اتاق تسویه به عنوان وجه تضمین حسن انجام قرارداد می‌سپارند.

انواع معاملات در بازارهای آتی نفت

سه نوع معامله در بورس‌های نفتی وجود دارد که هر معامله با هدف خاصی انجام می‌شود و ریسک و بازده‌های متفاوتی دارد. این معاملات پوشش ریسک، آربیتراژ و بورس بازی است.

معاملات پوشش ریسک (هجینگ)

کلمه هجینگ به معنای «کلاه خود» و منظور از آن حفاظت و تامین امنیت خاطر است؛ از این رو هدف از معاملات پوشش ریسک، نوعی تضمین در قبال خطرهای کاهش یا افزایش قیمت نفت در آینده است و در حقیقت این نوع معامله به معنای بیمه قیمت در مقابل خطرهای احتمالی ناشی از نوسان‌های قیمت در بازار است.

تولیدکنندگان نفت خام یا فرآورده که نگران کاهش قیمت‌ها هستند، با پرداخت مبلغی به عنوان حق بیمه، خود را در مقابل کاهش قیمت‌ها بیمه می‌کنند.

معاملات تفاوت قیمت (آربیتراژ)

عملیات آربیتراژ در تفاوت قیمت میان دو بازار به منظور کسب سود بدون ریسک در یک لحظه زمانی، صورت می‌گیرد. عملیات آربیتراژ می‌تواند در تفاوت قیمت میان بازار نقد و بازار آتی صورت گیرد. برای مثال زمانی که قیمت نقدی یک محصول کمتر از قیمت آتی آن باشد، این افراد در بازار نقد خرید می‌کنند و در بازار آتی در موقعیت فروش قرار می‌گیرند و به عکس.

در مجموع عملیات آربیتراژ دارای ریسک کمی است، اما به کسب اطلاعات و محاسبات دقیق در مدت‌ زمان بسیار کوتاه و خرید و فروش در یک لحظه نیاز است.

معاملات سوداگران (بورس بازی)

عملیات سوداگرانه عکس عملیات پوشش ریسک است. سوداگران به منظور بازدهی بالا، خود را در معرض ریسک قرار می‌دهند، البته این عمل شاید نوعی شرط‌بندی یا بخت‌آزمایی محسوب شود، چون این افراد مالک نفت خام به صورت فیزیکی نیستند و به منظور بهره‌‌برداری از تحولات قیمت بازار، نسبت به خرید و فروش قراردادها اقدام می‌کنند.

بسیاری از شرکت‌های نفتی و موسسه‌های مالی دنیا از این روش استفاده می‌کنند، اما اگر پیش‌بینی‌های آنها غلط باشد، به علت ریسک بالا، دچار ضرر هنگفتی می‌شوند.

البته بازار بورس به علت رونق عملیات و نقدینگی به این بورس‌بازان نیاز دارد، زیرا عملیات آنها سبب افزایش میزان مبادلات در بازار بورس می‌شود و افرادی که می‌خواهند موقعیت خود را در بازار پوشش دهند، به گونه بهتری این عمل را انجام می‌دهند.

سازوکار معاملات بازار آتی نفت

بازار بورس معاملات بازار آتی نفت در حقیقت‌ساز کار اجرای تعهدها را از طریق سپرده حسن انجام قرارداد و تعدیل آن و فرآیند تسویه قراردادهای آتی انجام می‌دهد.

سپرده حسن انجام قراردادهای معاملات آتی نفت خام

هنگامی که دو نفر قرارداد آتی را مبادله می‌کنند، بازار بورس برای این که دو طرف قرارداد در صورت افزایش یا کاهش چشمگیر قیمت نفت نسبت به قیمت توافقی، از اجرای قرارداد ممانعت نکنند، وجهی به عنوان سپرده حسن انجام قرارداد دریافت و برای دو طرف حساب سپرده باز می‌شود.

این سپرده به این دلیل است که تحمل زیان‌های محتمل را در برابر نوسان‌های قیمت برای دو طرف ضروری سازد.

عملیات تعدیل حساب سپرده اولیه

این تعدیل در بازار آتی نفت باید حتما صورت گیرد، زیرا ممکن است قیمت نفت به قدری بالا رود که فروشنده قرارداد حاضر شود از مبلغ سپرده اولیه چشم‌پوشی کند و در عوض، از افزایش قیمت‌ها در بازار بهره جوید و در نهایت سود بیشتری کسب کند که در این صورت، ‌حداکثر ضرر وی به اندازه سپرده اولیه خواهد شد.

فرآیند تسویه قراردادهای آتی

تسویه قراردادها به سه روش امکان‌پذیر است: اول تحویل فیزیکی کالا که به معنای اعمال قرارداد است. دوم تسویه نقدی که به معنای دریافت و پرداخت ما به‌التفاوت قیمت تثبیتی و قیمت بازار است و سوم خنثی کردن معامله که به معنای انجام معاملات انجام شده در سه نوع یاد شده در بازار را ثبت می‌کند و اعضای سازمان تسویه در بازار، در برابر فروشندگان، نقش خریدار و در برابر خریداران نقش فروشندگان را ایفا می‌کنند.

زمانی که یک معامله در تالار میان دو کارگزار انجام می‌شود. به محض ثبت در سازمان تسویه، این معامله یک وضعیت مستقل می‌یابد؛ به گونه‌ای که دارای یک خریدار و فروشنده است. سازمان تسویه موظف است وضعیت خریدار و فروشنده را حفظ کند و تمام عملیات مربوط به حساب‌های آنان را انجام دهد.