شلیک به دموکراسی

مثلث لائیسم در ترکیه

پس از این که ژنرال‌هاى ترک "نجم‌الدین اربکان" را به زندان انداختند و از افرادى وابسته و خودباخته مانند تانسو چیلر و مسعود ایلماز در راس معادلات اجرایى و سیاسى ترکیه حمایت نمودند جو مسمومى ‌بر فضاى این کشور طنین انداخت. ژنرال‌ها با شعار حمایت از خط‌مشى کمال آتاتورک و ایجاد جامعه‌اى سکولار و لائیک در پشت پرده دست به چینش مهره‌هاى سیاسى ترکیه مى‌زنند و همین مساله باعث نقض آشکار آزادیهاى سیاسى شهروندان شده است. پیروزى رجب طیب اردوغان و همراهانش به مانند شوک سنگینى بر پیکره ژنرال‌ها وارد شد. ژنرال‌ها به هیچ عنوان تصور نمى‌کردند که اسلام‌گرایان بدون واهمه و ترس از نظامیان ترک بتوانند در بالاترین دستگاههاى حکومتى حضور یافته و با اقبال عمومى ‌شهروندان نیز مواجه شوند. از زمان حضور اردوغان به عنوان نخست‌وزیر ترکیه شاهد سنگ‌اندازیهاى آشکار و نهان ژنرال‌ها در مسیر اسلام‌گرایان هستیم. چندى پیش شاهد برگزارى تظاهرات "دفاع از جمهوریت" در ترکیه بودیم. ‌تظاهراتى که با حمایت مستقیم ژنرال‌هاى ترک و اعضاى حزب جمهورى‌خواه خلق صورت پذیرفت. منابع رسانه‌اى و تلویزیونى ترکیه که اکثر آن‌ها از طریق ارتش تغذیه مى‌شوند نیز با انعکاس و بزرگنمایى گسترده‌ تظاهرات سعى کردند "حمایت از لائیسم" را به عنوان مطالبه اصلى شهروندان ترک مطرح نمایند. حدود 8 ماه قبل نیز «احمد نجدت سزر» رئیس‌جمهور ترکیه در جمع ژنرال‌ها از وجود حجاب اسلامى‌ و تفکر اسلام‌گرایانه‌اى که خود را در قالب حجاب نمایان مى‌سازد، ابراز نگرانى کرد. لازم به ذکر است که ژنرال‌ها سعى کردند در طول سالهاى اخیر از وجود احمد نجدت سزر به عنوان اهرمى ‌در جهت مخالفت با سیاستهاى اسلام‌گرایان استفاده نمایند. هم‌اکنون مثلث نامرئى "حمایت از لائیسم" با حضور سه کانون قدرتمند در ترکیه یعنى "حزب جمهوری‌خواه"،‌ دادگاه قانون اساسى و ژنرال‌ها شکل گرفته است تا از نفوذ مجدد اسلام‌گرایان در بافت سیاسى آنکارا جلوگیرى نماید. حتى نظامیان ترکیه در تازه‌ترین بیانیه خود از تلاش برخى محافل براى تضعیف اصول تغییرناپذیر نظام لائیک در کشور اعلام نگرانى کرده و به صورت غیرمستقیم اسلام‌گرایان و جمعیت انبوه حامیان اسلام در ترکیه را نسبت به اقدام آشکار و صریح نظامى ‌تهدید نموده‌اند.

شلیک به دموکراسی

رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه در واکنش به تصمیم کمیته قانون اساسى پارلمان این کشور که تاریخ برگزارى انتخابات زود رس این کشور را حدود یک ماه به تعویق انداخته، گفت: این اقدام به مثابه " شلیک به دموکراسى " است. کمیته قانون اساسى پارلمان ترکیه تاریخ 22 ژوئیه (31تیر) را براى برگزارى انتخابات عمومى ‌زودرس این کشور را براى پایان دادن به بحران سیاسى کنونى که دامنگیر ترکیه شده، تعیین کرده و این تصمیم مورد موافقت نمایندگان احزاب سیاسى واقع شده است. حزب حاکم عدالت و توسعه ترکیه پیش‌تر تاریخ برگزارى انتخابات عمومى ‌این کشور را که در اصل نوامبر آینده (آبان ماه) باید برگزار مى‌شد، 24ژوئن تعیین کرده بود. رجب طیب اردوغان در جمع گروهى از نمایندگان این حزب در مجلس ترکیه گفت : "به این تصمیم احترام مى‌گذارد اما این اقدام به مثابه شلیک به دموکراسى است." دادگاه قانون اساسى ترکیه نیز که به صورت مستقیم از سوى ژنرال‌ها تغذیه مى‌شود اظهارات رجب طیب اردوغان را غیر مسئولانه ذکر کرده و خاطرنشان ساخته نخست‌وزیر با انتقاد از تصمیم این نهاد از قوانین ترکیه تخلف ورزیده و مرتکب جنایت شده است

ترس ژنرال‌ها از انتخاب مردم

ترس ژنرال‌ها و اعضاى حزب جمهوریخواه خلق از اقبال عمومى ‌مردم ترکیه نسبت به اسلام گرایان به گونه‌اى است که حتى پیشنهاد اردوغان جهت برگزارى انتخابات زودهنگام در 24 ژوئن منجر به مخالفت آنها شد.برخى از سکولارهاى ارتش ترکیه در صدد هستند تا سناریوى پیاده شده در خصوص "نجم‌الدین اربکان "را این بار با کمى ‌تغییر در خصوص رجب طیب اردوغان به اجرا در آورند. ژنرال‌ها تا قبل از پیروزى اردوغان تصور مى‌کردند که طلسم "لائیسم" و "سکولاریسم" که از طریق شبکه‌هاى تلویزیونى و روزنامه‌هاى وابسته به ارتش به درون جامعه تزریق شده بود هم چنان پابرجا خواهد ماند اما اقبال شهروندان ترک نسبت به اسلام‌گرایان رویاهاى خام ژنرال‌ها را پریشان ساخت.

ذلت ژنرال‌ها در مقابل اتحادیه اروپا

ژنرال‌هاى ترک تاکنون در راستاى پیوستن به اتحادیه اروپا و مخالفت با بنیان‌هاى اصیل و ارزشمند اسلامى‌ از هیچ اقدامى ‌فروگذار نکرده‌اند. مخالفت علنى سکولارهاى ترکیه با حجاب اسلامى‌ و سختگیریهاى آموزش و پرورش و دانشگاههاى این کشور در مقابل دانش‌آموزان و دانشجویان محجبه حکایت از اوج خود باختگى و ذلت ژنرال‌هاى ترک در مقابل اتحادیه اروپا و کاخ سفید دارد. تاسیس پایگاه اینجرلیک در ترکیه نیز به دست جمهوریخواهان و ژنرال‌ها در راستاى ایجاد پیوندى مستحکم میان آنکارا و غرب صورت گرفته است. اقدام اخیر ژنرال‌هاى ترک در نقض صریح حقوق سیاسى و شهروندى مردم و احزاب سبب شده است تا اربابان زور مدار ژنرالهاى ترک یعنى کاخ سفید و اتحادیه اروپا نیز از وضعیت به وجود آمده در آنکارا انتقاد نمایند. "یوهانس لیتنبرگر" سخنگوى اتحادیه اروپا با اشاره به نامزدى ترکیه براى عضویت در این اتحادیه در این‌باره گفت: این اتحادیه بر اصولى استوار است که آزادی، دموکراسی، احترام به حقوق‌بشر، آزادى‌هاى اساسى و حاکمیت قانون و همین‌طور تفوق قدرت غیر نظامیان بر ارتش از جمله آنها هستند". اتحادیه اروپا همچنین به ارتش ترکیه هشدار داد تا خود را از بحران سیاسى اخیر کنار بکشد. اما ژنرال‌ "یاشار بیوک آنیت"‌ رئیس‌ ستاد نیروهاى‌ مسلح‌ ترکیه‌ که سردمدار مخالفت با حزب اسلام گراى عدالت و توسعه است، بر این نکته تاکید دارد که یک رئیس‌جمهورى‌ از اسلام‌گراها مى‌تواند به‌ اصول لائیسم‌ که از سوى آتاتورک بنیانگذار ترکیه نوین بنا نهاده شده است، ضربه بزند.

اظهارات این نظامى ‌ارشد ترکیه در حالى است که دولت‌ در واکنش‌ شدیدى‌ نظامیان‌ را به‌ نظم‌ فرا خوانده است و تاکید دارد که ستاد مشترک‌ ارتش‌ تحت‌ فرمان‌ نخست‌وزیر باقى‌ بماند.

در همین حال کاندولیزا رایس، وزیر خارجه‌ى آمریکا در هشدار به ارتش ترکیه به اتحادیه‌ى اروپا پیوست و گفت: آمریکا از دموکراسى ترکیه و روند قانونى آن حمایت مى‌کند و این بدان معنى است که انتخابات و سیستم انتخاباتى و نتایج انتخابات و نتایج روندهاى قانونى باید مورد حمایت قرار گیرند.

رایس در پاسخ به این سوال که آیا آمریکا با درخواست اروپا براى دور بودن ارتش از این مشاجرات موافق است؟ گفت: بله پاسخ مثبت است. آمریکا نیز همین موضع را دارد. آنچه مسلم است این که در طول سالیان اخیر کاخ سفید و اتحادیه اروپا نقش به سزایى در تقویت فرزندان آتاتورک علیه اسلام گرایان داشته‌اند و رفتار امروز نظامیان در ترکیه معلول حمایتهاى غرب از مخالفان اسلام‌گرایى در آنکاراست.اما در شرایط بحران زده کنونى ژنرال‌هاى ترک دست به اقدامى ‌دیکتاتور‌مآبانه زده‌اند که حتى توجیه آن از عهده واشنگتن و اتحادیه اروپا نیز خارج است. از این رو آمریکا و اروپا در شرایط فعلى ترجیح داده‌اند تا در مقابل اقدامات نظامیان ترک به صورت ظاهرى موضع‌گیرى نمایند.

افول کمالیسم در ترکیه

واقعیت امر این است که لائیک‌ها و سکولارهاى ترکیه هنوز در فضاى کهنه و شکننده‌اى به سر مى‌برند که توسط کمال آتاتورک ترسیم شده است. آنها حاضر به پذیرش افول کمالیسم در کشورشان نبوده و همواره سعى دارند با سنت‌ها و آداب مذهبى نهفته در قلب و ضمیر شهروندان ترکیه مقابله نمایند. مثلث لائیسم در ترکیه ابتدا سعى کرد با تقویت رسانه‌ها و شبکه‌هاى تلویزیونى مستهجن، شهروندان ترک را از مبانى اسلام و سنت دور نماید. در این راستا کاخ سفید و اتحادیه اروپا نیز به کمک سکولارها و نظامیان طرفدار لائیسم آمدند. اما امروزه نتیجه‌اى معکوس این تلاشهاى شوم موجب ایجاد ضربه‌اى محکم و کارى بر پیکره فرزندان آتاتورک شده است. این حقیقت مسلم است که اقدامات سلبى ژنرال‌ها و احزاب سکولار تاثیرى در رشد سریع اسلام‌گرایى در ترکیه نخواهد داشت.