آشنایی با کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران

 فرهاد فرجاد

کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران (CPJ) یک سازمان مستقل و غیرانتفاعی است که در سال 1981در نیویورک آمریکا تاسیس شد. این کمیته با اعتقاد به اصل «لزوم مطبوعات آزاد برای رشد جوامع مدنی» ‌از حقوق روزنامه‌نگاران سراسر جهان در راستای تهیه گزارش‌های مبتنی بر واقعیت، بدون هراس از تبعات انتشار آن، دفاع می‌کند. در این یادداشت سعی شده است به بهانه انتشار گزارش کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران در آستانه روز جهانی آزادی مطبوعات، توضیحاتی مختصر پیرامون پیشینه و نحوه فعالیت این کمیته ارائه شود.

موسسان CPJ گروهی از خبرنگاران آمریکایی (در حوزه اخبار خارجی) بودند که نیاز به تشکیل چنین سازمانی را برای محافظت از روزنامه‌نگاران در مقابل حکومت‌های خودکامه، اقتدارگرا و دیگر دشمنان «روزنامه‌نگاری مستقل» بیش از سایرین درک کرده بودند، اینان، سالها در کشورهای بحران‌زده و توسعه نیافته جهان به روزنامه‌نگاری مشغول بودند و فضای خفقان، سرکوب، تهدید و ارعاب را به خوبی می‌شناختند. پیوستن نام‌های بزرگ مطبوعاتی به پیکره مدیریتی کمیته، خیلی زود این نهاد مستقل و کوچک را به تشکیلاتی قدرتمند، بانفوذ و اثرگذار تبدیل کرد. امروز، کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران با هیات مدیره‌ای متشکل از 35 روزنامه‌نگار مطرح جهان، در بیش از 120 کشور که اغلب از حکومت‌های فاسد، جنگ‌های داخلی و مطبوعات آسیب‌پذیر رنج می‌برند حضور و فعالیت دارد. این کمیته از قبول کمک‌های دولتی خودداری و هزینه‌های خود را از طریق اسپانسرهای مالی از جمله اشخاص حقیقی و حقوقی و موسسه‌های خیریه تامین می‌کند. عملکرد اجرایی CPJ برای حمایت از روزنامه‌نگاران را می‌توان در انتشار گزارش‌های علنی پیرامون سوء رفتارهای اعمال شده علیه روزنامه‌نگاران، هشدار و اطلاع‌رسانی به روزنامه‌نگاران و آژانس‌های خبری درباره مناطق پرخطر، بهره‌گیری از رهکارهای دیپلماتیک و مذاکره برای اصلاح وضعیت مطبوعات در کشورهای ناقض آزادی بیان و سرانجام برپایی تظاهرات اعتراض‌آمیز مردمی به نفع رسانه‌های مستقل و آزاد خلاصه کرد. این کمیته علاوه بر گزارش‌های ویژه خبری که به طور مستمر تهیه می‌کند، یک مجله گاهنامه‌ای (سالی دوبار) را با عنوان «ماموریت‌های خطرناک»  (Dangerous Assignments) و یک گزارش سالانه را با عنوان «حملات علیه مطبوعات»‌ (Attacks on the Press) منتشر می‌کند که از جمله جامع‌ترین تحقیقات آماری جهان در حوزه آزادی مطبوعات به شمار می‌رود.

CPJ از طریق همکاران تمام وقتی که در آفریقا، آمریکا، آسیا، اروپا، آسیای میانه، خاورمیانه و شمال آفریقا نظارت بر وضعیت مطبوعات را بر عهده دارند، اطلاعات مورد نیاز برای تهیه گزار‌ش‌های رسمی خود را دریافت می‌کند.

این افراد تحولات روزانه مطبوعات و رسانه‌ها را در حوزه‌های تحت پوشش خود پیگیری و اطلاعات مربوطه را از طریق تحقیقات شخصی، تماس‌های دست اول (تماس بدون واسطه با منبع اول خبر) و مراجعه به گزارش‌های دیگر روزنامه‌نگاران جمع‌آوری می‌کنند. به علاوه، کمیته CPJ از طریق سازمان بین‌المللی آزادی بیان (یک شبکه جهانی مبتنی بر پست الکترونیک) با دیگر نهادهای فعال در حوزه آزادی مطبوعات اشتراک اطلاعات دارد. تماس مستقیم روزنامه‌نگاران با کمیته، از دیگر راه‌هایی است که به افزایش اطلاعات کمیته کمک می‌کند. در موارد اضطراری از جمله تهدید، بازداشت و زندانی شدن یک روزنامه‌نگار، خود او و یا دوستان و خانواده‌اش می‌توانند اطلاعات مفیدی را بدون واسطه به کمیته ارائه کنند که این کار از طریق مراجعه به سایت اینترنتی www.CPJ.org  ممکن است. دایره تحقیقات کمیته حمایت از روزنامه‌نگاران سالانه صدها مدرک و سند مرتبط با حملات صورت گرفته علیه اهالی مطبوعات را طبقه‌بندی می‌کند. این اسناد تا لحظه‌ای که ارتباط بین آسیب‌های روزنامه‌نگاران (از قبیل جراحت، بازداشت و یا مرگ) به اثبات نرسیده، غیررسمی می‌مانند و تنها در صورتی که رسمیت می‌یابند که ارتباط یاد شده اثبات و محرز شود. بر این اساس، طبقه‌بندی اسناد به شرح زیر صورت می‌گیرد: روزنامه‌نگاران ربوده شده توسط گروه‌های متخاصم غیردولتی، روزنامه‌نگاران مورد حمله قرار گرفته (از قبیل ضرب و جرح، توهین، ضبط وسایل و  غیره ...)، روزنامه‌نگارانی که مطالبشان مشمول سانسور شده، روزنامه‌نگاران  اخراج شده (شامل تبعید به خارج از کشور)، روزنامه‌نگاران مورد مزاحمت قرار گرفته (شامل ممنوعیت دسترسی به منابع خبری و یا ایجاد مزاحمت برای اعضای خانواده، اخراج از کار و یا بازداشت روزنامه‌نگاران به مدت کمتر از 48 ساعت)، روزنامه‌نگاران زندانی شده (توسط دولت)، روزنامه‌نگاران به قتل رسیده، روزنامه‌نگارانی که با موانع قانونی روبه‌رو می‌شوند (از قبیل عدم صدور ویزا)، روزنامه‌نگاران ناپدید شده (که هیچ گروهی مسئولیت ربودن آنها را بر عهده نمی‌گیرد) و در نهایت روزنامه‌نگاران تهدید شده (فیزیکی یا روانی.)