خط لوله صلح در آخرین گام

در حالى که توافقات خط لوله صلح براى انتقال گاز طبیعى ایران به پاکستان و هند مراحل نهایى خود را پشت سر مى‌گذارد، جمهورى اسلامى‌ اطمینان داده است که از سال 2011 روزانه 30 میلیون مترمکعب گاز به هردو کشور هند و پاکستان صادر کند. نمایندگان هند و پاکستان در نشستى که 28 ژوئن داشته‌اند در خصوص بهاى انتقال گاز طبیعى از ایران به پاکستان و هند به توافق رسیده‌اند اما ایران چندان موافق قیمت موردنظر نمى‌باشد. لذا با پافشارى ایران بر ضرورت گنجاندن تبصره‌اى در متن قرارداد سه جانبه فروش گاز ایران به پاکستان و هند مبنى بر تجدیدنظر در قیمت گاز هر سه سال یک بار مذاکرات این سه کشور در آخرین بخش خود با مشکل مواجه گردید.

به گزارش خبرگزارى فرانسه دو کشور هند و پاکستان حاضرند در ازاى هر واحد انرژى گرمازاى BTU چهار دلار و 93 سنت به ایران بپردازند. هند اعلام آمادگى کرده است براى انتقال هر واحد انرژى گرمازاى BTU70 تا 75 سنت به پاکستان بپردازد.

طول خط لوله گاز ایران به هند از راه خشکى 2775 کیلومتر خواهد بود که 1115 کیلومتر آن در خاک ایران، 760 کیلومتر در خاک پاکستان و 900 کیلومتر در خاک هند قرار دارد.

تاریخچه خط لوله صلح

برابر آمار اعلام شده از سوى Bp statistical Reviw of wold Energy در ژوئن 2005 ذخایر اثبات شده گاز ایران 5/27 تریلیون مترمکعب برآورد مى‌شود. با پیدایى حوزه گازى پارس جنوبى استراتژى جمهورى اسلامى‌ مبنى بر افزایش صدور گاز به کشورهاى جنوب آسیا شدت یافت.

در سال 1995 پاکستان و ایران براى ساخت خط لوله‌اى به ارزش 3 میلیارد دلار و به طول 870 مایل در خشکى از پارس جنوبى به کراچى موافقت‌ننامه‌اى امضا کردند. در این توافقنامه صدور گاز به مولتان پاکستان و همچنین ادامه یافتن خط لوله به هند در نظر گرفته شده بود. در سال 1999 بر پایه گفتگو‌ها میان ایران و هند مقرر شد که پروژه خط لوله بررسى و امکان‌سنجى شود. در فوریه 1999 ایران با امضاى یک قرارداد اصولى با هند با همکارى دوجانبه موافقت کرد. با این حال براى تحقق پروژه همچنان به تفاهمنامه‌اى سه‌جانبه میان هند، ایران و پاکستان نیاز بود.

در سال 2000 میلادى مقامات رسمى ‌ایران،‌پاکستان و هند گفتگوهاى خود را درباره مسیرهاى ممکن، روشهاى گوناگون انتقال و مسائل جغرافیاى سیاسى خط لوله گاز طبیعى ایران به هند از سر گرفتند. این گفتگوها بیانگر تغییرات جدى در سیاست‌هاى این دولتها بود. سود توسعه بالقوه اقتصاد گاز طبیعی، سه دولت ایران، هند و پاکستان را وادار مى‌کند تا استراتژى خود را در زمینه اختلاف‌هاى منطقه‌اى مانند کشمیر، افغانستان و مسائل امنیت ملى مورد بازبینى قراردهند.

براى دولت هند امنیت عرضه گاز بسیار اهمیت دارد. مقامات هندى مى‌گویند درآمد سالانه 600 تا 800 میلیون دلارى پاکستان از محل حق ترانزیت گاز، تضمین معقولى براى رویارویى با خرابکارى احتمالى در این خط لوله است.

همگرایى منطقه‌اى در سایه خط لوله صلح

صرف نظر از سود بالقوه و ارزآورى این پروژه براى هر سه کشور ایران، هند و پاکستان خط لوله صلح باعث افزایش همگرایى و همبستگى منطقه‌اى در میان سه کشور مى‌شود و عملا منافع ملى این سه دولت را به هم پیوند مى‌زند. از سویى همکارى منطقه‌اى و جذب سرمایه خارجى به شکوفایى اقتصادى منطقه کمک خواهد کرد. مسئله کشمیر که یکى از مشکلات همیشگى بین هند و پاکستان است مى‌تواند در حاشیه خط لوله صلح قرارگیرد و همکارى منطقه‌اى با میانجى‌گرى ایران منجر به پیشرفت مسیر حل این مشکل گردد. از سویى خط لوله گاز ایران به پاکستان و هند از میزان نفوذ قدرتهاى فرامنطقه‌اى در جنوب آسیا مى‌کاهد. خط لوله صلح مى‌تواند در آینده محملى براى ارتباط با چین باشد. از سویى سبب مى‌گردد هند که در سالهاى گذشته به طور میانگین سالانه 5/6 درصد رشد اقتصادى داشته به یک منبع انرژى مطمئن متصل شود. در سال 2001 نزدیک به 8/6 درصد از کل مصرف انرژى هند را گاز طبیعى تشکیل مى‌داده است. با توجه به برآوردهاى انجام شده این سهم در سال 2010 به 6/7 درصد و 2020 به نزدیک 8/8 درصد خواهد رسید. مصرف الکتریسته هند در سال 2005 تا 2010 به گونه‌اى میانگین 5/4 درصد رشد خواهد داشت. افزایش تقاضاى برق و کاربرد گاز طبیعى براى تولید نیرو، سرانجام سبب افزایش تقاضاى گاز خواهد شد و هند را به وارد کننده خالص گاز طبیعى تبدیل خواهد کرد.

مخالفت‌هاى آمریکا با خط لوله گاز ایران، پاکستان و هند

دولت آمریکا از ابتداى پروژه خط لوله صلح با اجراى این طرح مخالفت کرده و به انحاء مختلف در مسیر آن سنگ‌اندازى نموده است. آمریکا از آنجا که همگرایى منطقه‌اى در جنوب آسیا با محوریت جمهورى اسلامى‌ را به ضرر خود مى‌داند لذا طى سالهاى گذشته به انحاء مختلف سعى کرده است مقامات هندى و پاکستانى را متقاعد کند که منابع انرژى جدیدى به غیر از ایران براى تامین نیازهاى خود پیدا کنند. ریچارد بوچر معاون وزیر امور خارجه آمریکا درباره این موضوع در اظهارنظر اخیر خود گفت: ‌آمریکا مخالف پروژه خط لوله گاز ایران، پاکستان و هند است، بنابراین به اسلام آباد توصیه مى‌کنیم براى تامین نیاز انرژى خود به آسیاى مرکزى رجوع کند. وى افزود:‌ مى‌دانیم که تامین انرژى براى پاکستان مسئله بسیار مهمى ‌است، بنابراین کوشیده‌ایم براى حل مشکل انرژى این کشور به اسلام آباد کمک کنیم و بدون تکیه آن کشور به کشورى نظیر ایران که چندان قابل اعتماد نیست، منابع انرژى جدیدى براى پاکستان توسعه دهیم. بوچر با اشاره به خط لوله گاز "ترکمنستان، افغانستان، پاکستان و عمان"‌ تصریح کرد: به نفع پاکستان است که نیاز به انرژى خود را از کشورهاى آسیاى مرکزى تامین کند.

اگرچه بوچر عامل اصلى مخالفت واشنگتن با خط لوله گاز ایران، پاکستان و هند را توسعه برنامه هسته‌اى ایران دانسته است اما به نظر مى‌رسد همگرایى منطقه‌اى حاصل خط لوله صلح و چشم‌انداز ارتباط با چین بیش از سایر موضوعات براى آمریکا واکنش‌برانگیز است.

خط لوله صلح در آخرین گام

اما علی‌رغم تمام کارشکنى‌هاى آمریکا و متحدانش پروژه خط لوله گاز ایران، پاکستان و هند در آخرین گام خود قرار دارد. به نظر مى‌رسد ظرف چند ماه آینده با حضورمان موهان سینگ، نخست‌وزیر هند و پرویز مشرف رئیس‌جمهور پاکستان در تهران این قرارداد هفت میلیارد و چهارصد میلیون دلارى امضا شود و ایران از سال 2011 چیزى حدود 30میلیون مترمکعب گاز به هر دو کشور هند و پاکستان صادر نماید. اما این موضوع نافى چانه‌زنى ایران بر سر قیمت گاز نخواهد بود و مذاکره‌کنندگان به هر نحو ممکن مى‌بایست منافع و حقوق حقه ایران را در مذاکرات استحصال کنند.