روس‌ها دوستان خوبی برای ما نیستند

سیاسی، معصومه ستوده: اظهارات جدید مسوولان سیاست خارجی کشور درباره چگونگی تعیین رژیم حقوقی خزر، نوع روابط ایران با همسایگان جنوبی خلیج فارس، اظهارات جلال طالبانی درباره قرارداد 1975 الجزایر و چند موضوع دیگر به بهانه‌یی تبدیل شد که جمعی از کارشناسان و مقامات سابق دولت و نمایندگان پیشین مجلس گرد هم آیند تا به بررسی تحولات جدید بپردازند و البته در خلال این جلسه نگرانی‌هایی ابراز و در عین حال توصیه‌هایی به مقامات دولتی ارائه شد. در این جلسه که یکشنبه شب با تلاش شاخه جوانان منطقه تهران حزب مشارکت برگزار شده بود، الهه کولایی استاد دانشگاه تهران و نماینده سابق مجلس با انتقاد از سیاست نگاه به شرق دولتمردان نهم گفت: به لحاظ ضرورت دفاع از حق حاکمیت ملی و منافع کشور لازم است دولتمردان نهم بر لزوم پایبندی به توافق‌های صورت گرفته تاکید کنند هرچند این تصور در تصمیم‌گیرندگان کشور ما ایجاد شده که روسیه در تقابل با غرب است اما باید این واقعیت را پذیرفت که ساختار نظام بین‌الملل تحولی جدی یافته است و روسیه منافع مهمی ‌در زمینه انرژی دارد که آن منافع تعیین‌کننده است.
عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ششم در ادامه افزود: مقامات روسیه اعلام کرده‌اند که ارسال سوخت به نیروگاه بوشهر در چارچوب توافق‌های بین‌المللی بوده است. این سخنان خود نشان می‌دهد که هیچ امتیازی واگذار نشده که ما بخواهیم در برابر آن امتیازی بدهیم، هرچند ضرورت دارد که قراردادهای 1921 و 1940 در مورد خزر مورد توجه قرار گیرد و سیاست کشور در این مسیر حرکت کند.عضو شورای مرکزی حزب مشارکت با انتقاد از اینکه توهم تقابل روسیه با آمریکا ایجاد شده است، گفت: ضرورت دارد این واقعیت پذیرفته شود که روسیه مجدانه منافع خود را پیگیری می‌کند و تصور تقابل با آمریکا و غرب یک تصور غیرواقع‌بینانه است و تاریخ همواره نشان داده است روسیه همیشه به تامین منافع خود اندیشیده است.حتی زمانی شیر نفت را نیز بر روی متحد استراتژیک خود یعنی روسیه سفید بست.
نماینده مجلس ششم با ارزیابی سفر پوتین به تهران اظهار داشت: اساساً بعد از انقلاب هیچ رهبری از شوروی و روسیه به ایران نیامده بود اما مساله مهم این است که روسیه از نزدیکی با ایران چه بهره‌یی را به دست آورده است. تصور من این است که دو کشور ضرورت دارد روابط نزدیکی را با یکدیگر دنبال کنند اما مساله مهم توهم استفاده از وزن روسیه در مقابله با آمریکا است و اصولاً این تصور که روس‌ها می‌توانند دوستان خوبی برای ایران در مقابل آمریکا باشند به هیچ وجه درست نیست و تاریخ نشان داده است تجربه دوستی روسیه، تجربه موفقی نبوده است. رئیس بخش اوراسیای دانشگاه تهران با اشاره به نقش مهم مجلس در تاثیرگذاری بر عرصه سیاست خارجی کشور گفت: مقایسه عملکرد مجلس‌های ششم و هفتم نشانگر تفاوت و تاثیر نمایندگان پارلمان بر حوزه سیاست خارجی است: به گونه‌یی که مجلسی که حساسیت لازم داشته باشد، می‌تواند تحرک لازم را به دستگاه دیپلماسی کشور وارد کند و به همین دلیل می‌توان با یک رویکرد واقع بینانه نقش مجلس را مورد ارزیابی قرار داد: به گونه‌یی که نوع مجلس، دقت و توجه نمایندگان به امور و نگاه کارشناسی آنها می‌تواند بر عملکرد دولت تاثیرگذار باشد و در این زمینه می‌توان به تعامل مناسب بین دولت و مجلس اصلاحات توجه کرد، به صورتی که کنوانسیون حفظ محیط زیست دریای خزر در سال 83 به دنبال این تنش‌ها به تصویب رسید و بلاتردید نوع ترکیب نمایندگان مجلس می‌تواند در بهینه شدن دیپلماسی کشور موثر باشد.
حتی مجلس هفتم نیز اگر دفاع از مصالح کشور را ملاک کار خود قرار می‌داد، می‌توانست بر سیاست‌های دولت موثر باشد.وی سپس به مباحث خزر اشاره کرد و گفت: مساله‌یی که در حال حاضر در مورد دریای مازندران وجود دارد حاصل عدم ارتباط ایران با کشورهای منطقه‌یی و فرامنطقه‌یی است، در حالی که ایران می‌تواند از تعارض‌های موجود به نفع خود بهره‌برداری کند. اما به واقع این‌گونه نشده است و اقدام ایران در چارچوب نگاه به شرق در واقع فقط امتیازی است که به دیگران داده‌ایم. درحالی که اگر قرار است راه‌حلی ارائه شود باید متعادل شود اما واقعیت این است که سیاست نگاه به شرق در شرایط فشار غرب زمینه‌ساز ناکامی ‌است. کولایی در پایان تصریح کرد: روش‌های عقلانی مبتنی بر منافع ملی باید مورد توجه قرار گیرد زیرا شرایط ژئوپولتیک می‌تواند ایران را بهره مند کند نه اینکه ایران تبدیل به ابزاری برای بازی سایر کشورها شود و این بهره‌مندی از شرایط کشور فقط با یک نگاه واقع‌گرایانه قابل حصول است. اما انتقادهای صورت گرفته محدود به رویکرد دولت در حوزه دریای خزر نبود بلکه اقدامات ایران که زمینه ساز اظهارات جلال طالبانی شد بخش دیگری از برنامه را به خود اختصاص داد، به صورتی که در ادامه مراسم مراد ویسی فعال سیاسی و روزنامه‌نگار با اشاره به قرارداد 1975 ایران و عراق که به قرارداد الجزایر معروف شد، گفت: قرارداد 1975 بیشتر قرارداد مرزی و حسن همجواری است و چیزی به عنوان قرارداد الجزایر نیست.

 بلکه چون اساس شکل گیری آن در الجزایر بین ایران و عراق صورت گرفت به قرارداد الجزایر معروف شد که در اصل شامل سه پروتکل اصلی و پنج پروتکل فرعی است و ایران به هیچ وجه نباید از اصل این قرارداد کوتاه بیاید.وی در ادامه افزود: قراردادهای عمده ایران با عراق به جز قرارداد الجزایر شامل 6 قرارداد است که شامل قرارداد قصر شیرین (1018 ش)، قرارداد کردان (1125 ش)، قرارداد ارزنه الروم اول (1202ش)، قرارداد ارزنه الروم دوم (1847 میلادی) و پروتکل مرزی 1913 میلادی و قرارداد 1937 (1316 ش) است که در قرارداد 1937 بر پذیرش خط تالوگ در مقابل بندرهای آبادان و خرمشهر به عنوان مرز، تعیین ساحل ایران به عنوان مرز در سایر نقاط رودخانه، تشکیل کمیسیون مشترک نگهداری و لایروبی تاکید شده است.
ویسی با اشاره به سرنگونی حکومت پادشاهی در عراق و به قدرت رسیدن قاسم اظهارداشت: برای شاه این نگرانی به وجود آمد که مبادا عراق الگو قرار گیرد و روابط ایران و عراق بسیار تیره شد. حتی قاسم در سال 1960 اعلام کرد که استقلال کویت را به رسمیت نمی‌شناسد و نقض مکرر قرارداد 1937 از سوی عراق موجب شد که ایران اعلام کند این قرارداد را به رسمیت نمی‌شناسد.هرچند عبدالکریم قاسم در مورد قرارداد 1937 (1316ش) اظهار داشته بود که عراق در سال 1937 تحت فشار جدی ناچار شده است پنج کیلومتر از اروندرود را به ایران واگذار کند. وی در ادامه افزود: قرارداد 1975 (1354) شامل سه محور عمده تعیین خط تالوگ و خط القعر به عنوان مرز ایران و عراق در اروندرود، واگذاری پاسگاه‌های سه‌گانه سیف سعد، زین القوس به عراق و تعهد دو کشور به عدم نفوذ نیروهای خرابکار از مرزهایشان به خاک کشور دیگر بود.
ویسی با اشاره به سابقه تاریخی عملکرد عراق گفت: عراق همواره خواسته است به مثلث بصره، کویت، خوزستان تسلط داشته باشد و این از رفتارهای عراقی‌ها همیشه مشخص بوده است و این استراتژی چه از سوی حکومت پادشاهی، چه بعثی، چه جمهوری از سوی عراق همواره دنبال شده است، زیرا عراق 7 دهه است که به دنبال کسب خاک ایران است.مراد ویسی در ادامه تصریح کرد: بهترین راه دفاع از منافع ملی شناخت وضعیت منطقه و کاهش تهدیدها و افزایش فرصت‌ها و کاهش آسیب در داخل کشور است. در ادامه مراسم عبدالله رمضانزاده سخنگوی دولت خاتمی ‌اقدامات دولت در حوزه سیاست خارجی را ناشی از دوگانگی دانست و افزود: در حوزه سیاست خارجی یک رفتار دوگانه به چشم می‌خورد: یک سیاست رو به داخل و یک سیاست رو به خارج مشاهده می‌شود. معمولاً سیاستمداران و دولتمردانی که از پشتوانه مردمی ‌برخوردار هستند در داخل نرم تر و با خارجی‌ها مستحکم‌تر برخورد می‌کنند اما برعکس دولتی که از پشتوانه کافی مردمی ‌برخوردار نیست در داخل مستحکم‌تر و با خارجی‌ها واداده برخورد می‌کنند. من این لفظ را از سخنان آقای صفری وام می‌گیرم که در مصاحبه خود با روزنامه ایران به کار برده‌اند.
استاد دانشگاه تهران با بیان اینکه سیاست خارجی ایران نه انقلابی‌گری و نه تهاجمی ‌بلکه ماجراجویانه است، اظهار داشت: در بازی ماجراجویانه عقل و منطق کمتر کاربرد دارد و فرد ماجراجو ضمن پرخاش به طرف مقابل وقتی با مواضع مستحکم طرف مقابل روبه‌رو می‌شود، کوتاه می‌آید.رمضانزاده با بیان اینکه فهم روابط خارجی بسیار مهم است، تصریح کرد: شناخت این مساله که در کجا باید چگونه رفتار کرد و در کجا باید ایستادگی کرد بسیار مهم است و این شناخت یا از تجربه به دست می‌آید یا از نظرات کارشناسان که البته متاسفانه چنین مساله‌یی در وزارت خارجه رویت نمی‌شود زیرا بسیاری از کارشناسان وزارت امور خارجه در گوشه‌یی نشسته‌اند و نخبگان حوزه دیپلماسی ما به کناری گذاشته شده‌اند و کسانی به عنوان نماینده ایران به کشورهای خارجی سفر می‌کنند که از روابط بین‌المللی کوچک ترین اطلاعی ندارند.
وی در ادامه افزود: در سفری که آقای خاتمی ‌به آمریکای مرکزی داشتند و ضیافتی که به مناسبت حضور ایشان ترتیب داده شد، سفیر ایران حضور نداشت که با اصرار آقای خاتمی ‌سفیر ایران دعوت شد. در پایان معلوم شد علت اینکه سفیر ایران را دعوت نکرده‌اند به این خاطر بود که این سفیر از نمایشگاه نقاشی در آن کشور بازدید کرد، اما با دیدن یک تصویر نامتعارف از یک زن معترض شده و همین هم باعث دلخوری مقامات آن کشور شد، لذا از سفیر دعوت نکرده بودند. رمضانزاده تصریح کرد: فهم تشریفات دیپلماتیک بسیار مهم است، در حالی آقای احمدی‌نژاد در جلسه شورای همکاری خلیج فارس حضور می‌یابد که 7 رئیس‌جمهور در یک سو نشسته بودند و آقای احمدی‌نژاد روی یک صندلی در فاصله‌یی دورتر از سایر روسای جمهور زیر آرم خلیج عربی نشسته بود، تازه دولت از این مساله به راحتی دفاع می‌کند و آن را مایه افتخار برمی‌شمرد، البته وقتی کشورهای خارجی می‌بینند فردی خیلی دوست دارد مسافرت کند از این فرصت بهره می‌گیرند.عبدالله رمضانزاده با بیان اینکه این اتفاقات به این دلیل رخ می‌دهد که دولتی با رای حداقلی یعنی رای 35 درصد از مردم تشکیل می‌شود، گفت: این دولت اکثریت جامعه را نمایندگی نمی‌کند به گونه‌یی که حتی در مجلس خانمی‌ وجود دارد که با رای 5/2 درصد از آرای مردم آن شهر وارد مجلس شده است و باید انتظار داشت که در عرصه سیاست خارجی ضعف داشته باشد نباید از آنها جز این را انتظار داشت. من 12 سال است که آسیای میانه و قفقاز را درس می‌دهم. در تمام این ایام از کارشناسان زیادی بهره گرفته‌ایم. هیچ ایرانی به جز آقای متکی چنین جسارتی را نسبت به خاک ایران نکرده است. وی در ادامه افزود: امید است که آقای متکی چنین حرفی را نزده باشند اما خارجی‌ها بدانند که این جمله به نمایندگی از ایران زده نشده است و جا دارد من گلایه‌یی از بسیاری از افرادی که روزگاری در دفاع مقدس حضور داشتند، بکنم.
روزگاری برای بازپس‌گیری چندین کیلومتر از خاک ایران چندین هزار نفر شهید شدند و کسانی در برابر سخنان چهار تا روزنامه نامه‌یی نوشتند که کاسه صبر ما لبریز شده است. الان چرا این افراد ساکت نشسته‌اند؟ آیا مهم نیست اینکه به طور رسمی ‌از واگذاری 40 درصد از سهم ایران از خزر سخن گفته می‌شود؟ چرا سکوت می‌کنید؟ حتی اگر سهم ایران از خزر 5 درصد نیز باشد هیچ مقام ایرانی حق ندارد این مساله را بیان کند.سخنگوی دولت اصلاحات با تاکید بر این مساله که سیاست خارجی نباید صحنه ماجراجویی و انفعال باشد، گفت: سیاست خارجی دفاع از منافع ملی تمام آحاد کشور است و نباید به فروش منافع ملی منجر شود و اگر مجلس قدرتمندی وجود داشت این وزیر امور خارجه حتی یک روز نیز سر کار نبود اما چه می‌توان گفت که با این چینش 190 نماینده‌یی برای مجلس هفتم هر کاری از دولت سر بزند عیبی ندارد. وی در ادامه تصریح کرد: روابط منطقه‌یی تابعی از روابط بین‌المللی است. وقتی شما 20 نامه به روسای ‌جمهور می‌نویسید و یک رئیس‌جمهور نیز جواب نمی‌دهد، معلوم است که شیخ بحرین نیز وزیر امور خارجه شما را نمی‌پذیرد. وقتی تمام افتخار دولت این است که به عنوان عضو ناظر در اجلاس آفریقا حضور می‌یابد، معلوم است که باید سیاست خارجی را در همان حوزه دنبال کند.
استاد دانشگاه تهران با اشاره به وضعیت امارات اظهار داشت: از زمان تخلیه امارات توسط انگلیسی‌ها و بازگرداندن سه جزیره این مبنا وجود داشت که سران ایران به امارات نروند مگر اینکه امارات از ادعای خود دست بردارد. به هر حال ایشان وارد امارات شدند و حتی در شورای همکاری خلیج فارس حضور یافتند اما جامعه ایران عکس‌العمل نشان نداد. حتی جامعه ایران نسبت به بی‌احترامی‌ پوتین به ایران در کنفرانس شانگهای نیز ساکت ماند و در برابر این سکوت‌ها است که وزیر امور خارجه ایران می‌گوید چه کسی گفته است ما بیش از 3/11 درصد سهم داشتیم؟ به نظر بنده لازم است وزیر امور خارجه برای رفع اثر از سخنان خود استعفا دهد. وی در ادامه افزود: در حال حاضر متاسفانه جامعه دچار فشار اقتصادی است و جامعه این تصور را دارد که دامن زدن به این مسائل برای انحراف افکار مردم از شرایط جامعه است. برای همین از مساله‌یی به این بزرگی به راحتی غفلت می‌شود، هرچند من نیز با این پیشنهاد بسیاری از کارشناسان موافق هستم که دولت فعلی در سیاست خارجی به هیچ‌وجه با هیچ‌کس مذاکره نکند. روزگاری آقای خاتمی  ‌در اجلاس عشق‌آباد به خاطر نقشه‌های موجود در سالن اجلاس حضور نیافتند، آن دولت آن‌گونه از منافع ملی دفاع می‌کرد و این دولت به راحتی از منافع ملی می‌گذرد.