اخراج 4 دیپلمات روس از انگلیس

ترجمه: کاوه شجاعی

داستان قتل جاسوس سابق روسیه در لندن وارد فصلی نفس‌گیر شده است. دولت انگلیس دستور اخراج 4 دیپلمات روس را صادر کرده و کرملین به بریتانیا هشدار داده در صورت چنین اقدامی با عواقبی جدی روبرو خواهد شد.

این تصمیم دولت گوردون براون پس از آن اعلام شد که مسکو نپذیرفت یک مامور سابق کاگ‌ب را که در انگلیس به قتل الکساندر لیتویننکو متهم شده است به لندن تحویل دهد. آندری‌ لوگووی تاجر میلیونر روس که از سوی انگلیس مظنون به حساب می‌آید، تمامی اتهامات را رد کرده و آنها را بازی سیاسی تلقی می‌کند.

لیتویننکو که خود مامور سابق کا‌گ‌ب بود در نوامبر سال 2006 در لندن به خاطر مسمومیت ناشی از ماده رادیواکتیو پلوتونیوم ـ 210 جان خود را از دست داد. بعدا این ماده رادیو اکتیو در چند جا در لندن که لوگووی پیشتر مورد بازدید قرار داده بود، یافت شد. در همین حال گوردون براون نخست‌وزیر جدید انگلیس اعلام کرده که لندن به خاطر اخراج این 4 دیپلمات روس عذرخواهی نخواهد کرد. براون گفت: وقتی به همکاری امیدی نیست، باید کاری انجام دهیم.

وزارت خارجه انگلیس نام 4 دیپلمات روس را فاش نکرده، اما به گزارش بی‌بی‌سی آنها ماموران اطلاعاتی هستند. خبرنگار بی‌بی‌سی در مسکو در همین حال می‌گوید: اخراج این 4 دیپلمات بی‌شک بدون پاسخ نخواهد ماند و روند رویارویی دو کشور از زمان جنگ سرد تاکنون بی‌سابقه خواهد بود. مسکو هشدار داده این روسیه هراسی که در سیاست‌های دولت انگلیس پدیدار شده به روابط دو طرف صدمه خواهد زد.

براون در جریان دیداری از برلین گفت: زمانی که جنایتی اتفاق می‌افتد، وقتی که شهروندان بی‌گناه به خاطر تبعات آن قتل در خطر می‌افتند و زمانی که یک مرجع قضایی مستقل به خاطر عدالت تصمیمی می‌گیرد، اما طرف دیگر همکاری نمی‌کند، آن ‌وقت باید دست به اقدام زد. نخست‌وزیر انگلیس البته اعلام کرد که همچنان خواهان برقراری روابط خوب با روسیه است.

طبق پیمان استرداد اروپایی که در سال 1957 به تصویب رسید، روسیه حق دارد و درخواست استرداد شهروندانش را رد کند. انگلیس هم تنها می‌تواند از مسکو بخواهد که لوگووی در روسیه محاکمه شود؛ اما لندن این روند را نپذیرفته است.

نمی‌خواهیم وارد بازی پینگ‌پونگ شویم

در همین حال لوگووی در مصاحبه‌ای با تلویزیون روسیه اعلام کرد که برای او پرونده‌سازی کرده‌اند. او گفت: مقامات انگلیسی از همان اول به یک نکته باور داشتند و آن سیاسی بودن علت مرگ لیتویننکو بود. در تمام این 8 ماهی که از مرگ لیتویننکو می‌گذرد من حتی یک دعوتنامه رسمی از مقامات انگلیسی دریافت نکرده‌ام، تمامی بیانیه‌هایی که از تحقیقات عادلانه حرف می‌زنند، دروغ می‌گویند.

میخائیل کامینین سخنگوی ارشد وزارت خارجه روسیه هم اقدام لندن را غیراخلاقی خواند. او گفت: چنین اقدامات تحریک‌آمیزی که توسط مقامات بریتانیایی طرح‌ریزی شده بدون شک بی‌پاسخ نخواهد ماند. دیمیتری پسکوف، سخنگوی ولادیمیر پوتین هم اعلام کرد: ما نمی‌خواهیم وارد یک بازی پینگ‌پونگ شویم، اگرچه طرف روسی واکنش نشان خواهد داد.

دیروز مارینا بیوه لیتویننکو هم اعلام کرد که سپاسگزار دولت بریتانیاست و به اینکه شهروند انگلیسی به حساب می‌آید افتخار می‌کند. در همین حال دیوید میلیبند، وزیر خارجه انگلیس به نمایندگان مجلس این کشور گفته است: ما در مورد میزان همکاری‌هایمان با روسیه در بسیاری از موارد تجدیدنظر می‌کنیم. میلیبند در بیانیه‌ای اعلام کرد: اخراج این 4 دیپلمات با هدف ارسال پیامی روشن برای مقامات مسکو صورت گرفت.

با این حال اندرو مکینلی یکی از اعضای ارشد حزب کارگر گفت: من به شدت نگران این جو ضد روسی هستم که در پارلمان پدید آمده است.

این تازه آغاز ماجراست

دیوید لیوخین معاون کمونیست رئیس دومای روسیه به روزنامه مسکو تایمز گفت: من فکر می‌کنم این تازه آغاز ماجراست. غرب به هراسی متوهمانه از روسیه دامن زده است. احتمال دارد از پرونده لوگووی برای اعتراض به مساله میزبانی روسیه در المپیک زمستانی 2014 استفاده کنند. تنها چیزی که روسیه را در این میان نجات می‌دهد، احتیاج کشورهای اروپایی ـ به خصوص اروپای شرقی ـ به منابع انرژی روسیه است.

ولنتین زورین، استاد مرکز ایالات متحده و کانادا در آکادمی علوم روسیه می‌گوید: بریتانیا واقعا نمی‌تواند به روسیه صدمه بزند، چون مسکو بسیار قدرتمندتر از لندن است. او تاکید می‌کند: شاید روسیه مقابله به مثل نکند اما بدون شک دو کشور روزهای خوبی را نمی‌گذرانند.

عاقبت داستان

جاناتان مارکوس خبرنگار امور دیپلماتیک بی‌بی‌سی می‌نویسد: اقدام بریتانیا میزان اهمیت این پرونده را برای لندن اثبات می‌کند. وقتی کسی در لندن و به وسیله ماده رادیواکتیو کشته می‌شود، مساله تامین امنیت جامعه به شدت مهم می‌شود و شمار زیادی از مردم و تحلیلگران انتظار چنین واکنش تندی را می‌کشیدند.

بی‌بی‌سی می‌نویسد: از این پس بازدید مقامات روس از انگلیس دشوارتر از گذشته خواهد بود، اگر چه اتباع معمولی این کشور مانند گذشته می‌توانند به لندن بیایند. به علاوه مباحثات بر سر سرعت بخشیدن به روند صدور ویزا برای اتباع روسیه متوقف شده است. در همین حال لوگووی دیگر نمی‌تواند به کشورهایی که با انگلستان پیمان استرداد متهمین امضا کرده‌اند، سفر کند.

با این حال این همه ماجرا نیست. این مساله‌ای به شدت سیاسی است و انتظار می‌رود روسیه واکنشی دست‌کم در حد همین اقدام انگلیس نشان دهد. حال مساله اینجاست که آیا دو طرف فارغ از این ماجرا به رابطه خود مانند گذشته ادامه می‌دهند یا ارتباط دو کشور به سردی می‌گراید؟ اگر از دید اقتصادی به ماجرا نگاه کنیم، رابطه گرم تجاری میان انگلیس و روسیه باعث می‌شود که هیچ کدام از طرفین به کاهش همکاری‌ها رضایت ندهند. اما نباید اهمیت آنچه را که در لندن بر سر لیتویننکو آمد فراموش کرد؛ دولت انگلیس به روشنی احساس می‌کند که باید واکنشی انجام دهد تا برای دیگران روشن سازد چنین اقداماتی در این کشور پذیرفتنی نیست. در همین حال روزنامه انگلیسی گاردین می‌نویسد: می‌توان ساده‌انگارانه اقدام اخیر دولت انگلیس و واکنش احتمالی روسیه را یک این به آن در به سبک جنگ سرد قلمداد کرد اما این اشتباه است. کرملین و لندن این روزها بسیار از عصر جنگ سرد فاصله گرفته‌اند و در موارد گوناگونی با یکدیگر همکاری می‌کنند. شمار زیادی از اتباع روس در انگلیس زندگی می‌کنند، از دانشجویان و هنرمندان گرفته تا تجار بزرگ. جلوی این روابط را نمی‌شود گرفت. تحلیلگر گاردین در پایان تاکید می‌کند: اخراج راه‌حل به شمار نمی‌آید. این تنها روابط را بدتر می‌کند و به استرداد لوگووی ختم نخواهد شد. اما این پیامی آشکار است، پیامی آشکار به آنها که فکر می‌کردند می‌توانند آزادانه در خیابان‌های لندن آدم بکشند و از مجازات بگریزند.