امین بیطرف
اهمیت فراوان نهاد قانونگذاری باعث شده است که همه کشورها برای کسانی که قصد عضویت در این نهاد را دارند شرایط خاصی را در نظر بگیرند که برخی از این شرایط سلبی و برخی ایجابی هستند. شرایط سلبی آن دسته از شرایطی هستند که وجود آنها مانع از تایید فرد برای عضویت در نهاد قانونگذاری است و شرایط ایجابی شرایطی هستند که عدم وجود آنها مانع از تایید فرد برای عضویت در نهاد قانونگذاری است.
جایگاه با اهمیت مجلس در نظام جمهوری اسلامی ایران باعث شده است که در قانون اساسی ایران نیز شرایط سلبی و ایجابی برای داوطلبین نمایندگی در نظر گرفته شود، با این حال برخی همواره تلاش داشتهاند که در افکار عمومی این تصور را شکل دهند که چنین شرایطی مختص کشور ایران است و در سایر کشورها هیچگونه محدودیتی برای عضویت در چنین نهادی در نظر نگرفتهاند. کنکاشی در قوانین انتخاباتی سایر کشورها نشان میدهد که در بیشتر کشورها شرایط سلبی و ایجابی وجود دارند و مبحث احراز شرایط از مسلمات قوانین این کشورهاست و چیزی نیست که تنها در کشور ایران و آن هم پس از پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام جمهوری اسلامی ایجاد شده باشد.
نکته قابل توجه این است که شرایط انتخابشوندگان در بسیاری از کشورها بسیار سختگیرانهتر از این شرایط در کشور ماست و گاهی چنین به نظر میآید که این شرایط به منظور منحصر کردن عضویت در پارلمان برای افراد خاصی است.
در زیر نگاهی میاندازیم به شرایط سلبی و ایجابی که داوطلبان عضویت در قوه مقننه سایر کشورها باید دارای آن باشند.
1- آلمان
شرایط سلبی: 1- فاقدین صلاحیت به موجب حکم دادگاه 2- دیوانگان 3- محرومین از حقوق انتخاباتی
شرایط ایجابی: حمایت 200 نفر رایدهنده برای کاندیدای مستقل و 2000 نفر رایدهنده برای لیست احزاب
2- آمریکا
شرایط سلبی: 1- دیوانگان 2- محرومین از حقوق انتخاباتی توسط حکم دادگاه 3- مجرمین انتخاباتی 4- زندانیان
شرایط ایجابی: حمایت عدهای از رایدهندگان
3- ایتالیا
شرایط سلبی: 1- محکومین کیفری 2- فاقدین صلاحیت از نظر روحی و روانی 3- متهمین به جنایت 4- فاقدین ارزشهای اخلاقی 5- ورشکستگان به تقصیر
شرایط ایجابی: 1- حمایت 500 نفر رایدهنده برای کاندیداتوری در حوزه تک عضوی 2- حمایت 1500 تا 4000 رایدهنده برای یک لیست حزبی ملی
4- الجزایر
شرایط سلبی: 1- مجرمین انتخاباتی 2- فاقدین صلاحیت به موجب حکم دادگاه
شرایط ایجابی: تاییدیه حزب حاکم
5- انگلستان
شرایط سلبی: 1- بیماران روحی و روانی 2- اعضای مجلس لردان به استثنای لردان ایرلندی 3- روحانیون کلیسا که توسط اسقف تعیین شدهاند 4- کشیشان و روحانیون کاتولیک رومن 5- ورشکستگان به تقصیر تا 5 سال بعد از تقصیر 6- مرتکبین جرایم انتخاباتی 7- حبس به بیش از یک سال
شرایط ایجابی: 1- ودیعه به مبلغ 500 پوند 2- حمایت حداقل 10 نفر رایدهنده
6- ترکیه
شرایط سلبی: 1- معتادین 2- کسانی که در فعالیتهای مخرب شرکت داشتهاند 3- حبس به بیش از یکسال 4- محرومین از حقوق انتخاباتی 5- عدم محکومیت به جرائمی که در قانون اساسی ذکر شده است 6- دیوانگان
شرایط ایجابی: پرداخت ودیعه مقرر
7- روسیه
شرایط سلبی: 1- محرومین از حقوق انتخاباتی 2- فاقدین صلاحیت به موجب حکم دادگاه 3- زندانیان
شرایط ایجابی: 1- لیست حمایت رایدهندگان 2- مدارک پرداخت مالیات 3- اطلاعات مربوط به منابع درآمدی
8- ژاپن
شرایط سلبی: 1- محرومین از حقوق انتخاباتی به موجب حکم دادگاه 2- دیوانگان 3- زندانیان 4- متصدیان قدرت عمومی که محکوم به گرفتن رشوه شدهاند.
شرایط ایجابی: سپرده به مبلغ 2000 ین برای به دست آوردن حداقل 20 درصد آراء
9- سوئیس
شرایط سلبی: 1- افرادی که مشکلات روحی و روانی دارند 2- ورشکستگان به تقصیر 3- روحانیون 4- محرومین از حقوق انتخاباتی
شرایط ایجابی: به تناسب جمعیت کانتونها، حمایت 100، 200 و 400 نفر رایدهنده
10- سوئد
شرایط سلبی: 1- ورشکستگان به تقصیر 2- مجرمین انتخاباتی
شرایط ایجابی: حمایت 1500 نفر رایدهنده برای یک لیست حزبی
11- فرانسه
شرایط سلبی: 1- فاقدین صلاحیت به موجب حکم دادگاه 2-محرومین از حقوق سیاسی به موجب حکم دادگاه
شرایط ایجابی: هزار فرانک برای به دست آوردن حداقل 10 درصد آراء
12- کانادا
شرایط سلبی: 1- افراد متهم به اعمال فساد که به مدت 7 سال زندانی شدهاند. 2- محرومین از حقوق انتخاباتی 3- محرومین انتخاباتی (تا 5 سال) 4- دیوانگان 5- زندانیان
شرایط ایجابی: 1- حمایت 100 نفر رایدهنده 2- ودیعه به مبلغ هزار دلار برای به دست آوردن 15 درصد آراء
13- لبنان
شرایط سلبی: 1- دیوانگان 2- محبوسین 3- ورشکستگان به تقصیر 4- محکومین به رسوایی و امور زشت اخلاقی 5- محرومین از حقوق مدنی و سیاسی
شرایط ایجابی: سپرده به مبلغ 10هزار لیر لبنانی برای به دست آوردن 10 درصد آراء
14- مصر
شرایط سلبی: 1- مجانین 2- ورشکستگان به تقصیر 3- مستخدمین خدمتکاران دولتی که به دلایل بیآبرویی و بیشرفانه به انفصال محکوم شدهاند. 4- حبس برای جرایم خاص 5- محکومین به جنایت
شرایط سلبی: سپرده به مبلغ 200 (FE)
15- یونان
شرایط سلبی: 1- محرومین از حقوق انتخاباتی 2- مجرمین انتخاباتی
شرایط ایجابی: سپرده به مبلغ 200 دراخما