منتظر نفت 80 دلاری هم باشید

 سعید کوشافر   

 Saeed – KooshaFar@yahoo. com

شاید وقتی مردان سیاهپوست از مخفیگاه جنگلی خود خارج شدند تا آخرین نقشه خود را عملی کنند، اصلاً به این نکته نمی‌اندیشیدند که این آدم‌ربایی آنها تحولات جهانی در بزرگترین بازار انرژی را تغییر خواهد داد.

آنها سوار بر قایق تندرو خود، درست در ساعتی که مأموران ارتش نیجریه حضور نداشتند، به سکوی نفتی رسیدند. با سرعتی وصف‌نشدنی اولین مردان مو بور و سفیدپوست را به طرف قایق هدایت کردند، شلیک چند تیر هوایی به کارکنان سفیدپوست سکوهای نفتی این کشور آفریقایی نشان داد، آدم‌رباها با کسی شوخی ندارند و فقط در مقابل دلارهای تانخورده است که کوتاه خواهند آمد.

این مردان نه اولین و نه آخرین کارکنان غربی بودند که در دلتای نیجر ربوده می‌شدند، اگرچه آزادی دختر پنج ساله انگلیسی گروگان گرفته شده خبری خوش برای خارجیهای مقیم این کشور تلقی می‌شد، اما در همان زمان 15 کارگر غربی در بند ستیزه‌جویان بودند.

گروگانگیریها و خرابکاریهای گاه و بی‌گاه همین ستیزه‌جویان که از 10 سال قبل در جنوب شرقی این کشور نفت‌خیز آغاز شده، طی سال اخیر کاهش 25 درصدی صدور نفت نیجریه را سبب شد، کاهشی که از آن به عنوان یکی از عوامل افزایش قیمت نفت در تابستان امسال یاد می‌شود. اما نمی‌توان تمام معادلات را به ستیزه‌جویانی پیوند داد که مردمشان در فقر مطلق، اما روی صندوقی بزرگ از طلای سیاه زندگی می‌کنند.

هزار یا هزار و پانصد مرد مسلح که تعدادی از آنها تحت یک گروه مبارز در آدم‌رباییها نقش ندارند، نمی‌توانند به تنهایی بازار جهانی محصولی مانند نفت را در دست گیرند، حتی اگر نیجریه ششمین صادرکننده نفت جهان باشد.

بازار آمریکا

اما اگر بدانیم یک کشور آفریقایی و البته دلتای جنوبی آن که به جنگلهای انبوه و رودخانه‌هایی که سالها قبل زلال و صاف بودند، یک چهارم نفت بزرگترین مصرف‌کننده جهان را تأمین می‌کند، می‌توان تا حدودی بین این تغییرات ربط برقرار کرد.

رسانه‌های ایالات متحده با خبر می‌شوند که ذخایر بنزین این کشور با یک افت 2/4 درصدی نسبت به سال قبل روبرو شده و ماجرا را با کاهش تولید پالایشگاهها پیوند می‌زنند.

فصل تابستان است و تعطیلات در پیش، مردم در سر هوای سفر دارند و مصرف بنزین طی ماه آینده افزایش قابل توجهی خواهد یافت، از طرفی طوفان کاترینا کار خود را کرده و تعداد دیگری پالایشگاه در حال تعمیرات هستند تا پس از آن بتوانند با حداکثر تولید فعال شوند.

عراق

شاید اگر نخواهیم پرونده ستیزه‌جویان در مقابل جریان نفت را ببندیم باید از جنگلهای انبوه آفریقایی به نخلستانهای بین‌النهرین سفر کنیم، جایی که سالها قبل سردمداران بزرگترین مصرف‌کننده نفت جهان به طمع دکلهای بزرگ و چاههای پرمحصول نفت بر آن سرزمین تاختند تا این طلای سیاه را به سرزمین خودشان سرازیر کنند.

آمریکا که گمان می‌کرد با اشغال عراق یکی از شیرهای اطمینان نفت را در دست گرفته است، اکنون در مقابل مخالفان اشغال با چنان کاهشی در تولید نفت روبرو شده که حتی در زمان تحریمهای صدام به این اندازه کاهش نیافته بود.

5/1 میلیون بشکه کنونی صادرات نفت عراق که توسط عوامل آمریکایی اداره می‌شود در مقایسه با 7/1 میلیون بشکه صادراتی صدام از تأثیرگذاری کمتری در بازار جهانی برخوردار است و شاید به نوعی برخلاف انتظار حملات انتحاری و تروریستی به تأسیسات نفتی و لوله‌های انتقال باعث می‌شود که بازار جهانی بیشتر در التهاب این مقدار صادرات فرو رود.

روسیه و ونزوئلا

پوتین که آخرین دوره ریاست جمهوری‌اش را سپری می‌کند و پس از آن دیگر نمی‌تواند ریاست دولت را در دست داشته باشد، سعی دارد اصلاحات مورد نظرش را طی مدت باقیمانده به انجام رساند.

این افسر ارشد سابق «ک‌ـ گ‌ب» بهتر از هرکس می‌داند که در صورت قرار داشتن عنان انرژی کشورش در دست شرکتهای غربی یکی از اهرمهای قدرتش را از دست خواهد داد، پس طی سالهای اخیر به طور محسوسی شرکتهای نفت روس و گاز پروم را جایگزین شرکتهای نفتی غربی در پروژه‌ها کرد.

این در حالی بود که انتظار می‌رفت با آزادسازی تجارت در عرصه جهانی، نقش شرکتهای غربی در تولید انرژی این کشور غنی افزایش یابد.

تسلط بیش از پیش شرکتهای دولتی روسیه که طی ماههای قبل نشان داده اگر قرار باشد با استفاده از ذخایر انرژی اهداف سیاسی‌اش را عملی کند، ساکت نخواهد ماند، بیشتر نگرانی را به اردوی بازارهای جهانی کشاند. این حرکت در شرایطی بود که هوگو چاوز که سیاستهای ضدآمریکایی‌اش در منطقه جنوبی آمریکا شهره شده، در یک ضرب‌الاجل از شرکتهای غربی خواست که 60 درصد سهام خود را در پروژه‌های نفتی به دولت واگذار کنند. اگر چه دو شرکت حاضر شدند این روند را بپذیرند و با ترک ونزوئلا دست از منابع نفتی برداشتند، اما همین تحولات باعث شد تا کاهش تولید مقطعی به وجود بیاید که البته بیشتر از میزان تولید، اثر روانی آن مؤثر افتاد.

ایران

اگرچه کارشناسان نفتی ایران با تلاش خود توانستند طی روزهای اخیر برداشت آزمایشی از میدان نفتی آزادگان را آغاز کنند، اما در کل نمی‌توان منکر تأثیر تحریمها در میزان تولید نفت در دومین کشور دارای ذخایر انرژی جهان شد. ایران در راستای سهمیه‌ تعیین شده در اوپک به تولید و صادرات می‌پردازد، اما گاه برخوردهای سیاسی با پرونده هسته‌ای و تهدید و تحریمها باعث می‌شود که بازار جهانی نگران عکس‌العملهایی شود که از سوی ایران ممکن است بروز یابد.

اگرچه مسئولان جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده‌اند که هرگز به استفاده سیاسی از صدور نفت اعتقاد ندارند، اما برخی مواقع تحریمها و تهدیدها به طور ناخواسته باعث کاهش تولید با ایجاد شوک در بازار جهانی می‌شود.

اوپک

در حالی بازار پله‌های ترقی قیمت را طی کرد و تداعی‌گر روزهای داغ نفت در تابستان سال گذشته است که بسیاری از کارشناسان پیکان نظرات خود را بر تولید اوپک متمرکز کرده و خواستار افزایش تولید کشورهای عضو این سازمان شدند این اظهارات در حالی که طی ماههای اخیر اوپک تولید خود را کاهش نداده و قرار هم ندارد تا ماه سپتامبر این روان را به نفع کاهش یا افزایش تغییر دهد.

محمد الهاملی رئیس دوره‌ای اوپک تأکید می‌کند که هیچ دلیلی برای افزایش تولید نفت در حال حاضر وجود ندارد. او معتقد است که افزایش کنونی قیمت نفت در بازارهای جهانی به دلایلی غیر از کمبود نفت در بازار ارتباط دارد. سالم البدری اظهار می‌دارد که میزان ذخایر نشان می‌دهد که بازار با ذخایر بسیار بالایی روبروست. ذخایر آمریکا اکنون در بالاترین سطح در 9 سال اخیر هستند و کشورهای عضو سازمان همکاریهای اقتصادی نیز چنین شرایطی را دارند.

درخواست افزایش

در حالی که اعضا و مسئولان اوپک تأثیر عوامل دیگری غیر از میزان تولید نفت بر افزایش قیمت را مورد تأیید قرار می‌دهند، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی تأکید می‌کند که سازمان کشورهای تولیدکننده نفت (اوپک) باید هر چه سریعتر تولید خود را افزایش دهند.

کلورماندیل با بیان اینکه کشورهای صنعتی و توسعه‌یافته به شدت نگران افزایش قیمت جهانی نفت هستند، تصریح می‌‌کند: اوپک به شرایط بازار نفت آگاه است.

بازار انرژی به نفت بیشتری احتیاج دارد و اوپک باید هر چه سریعتر سقف تولید خود را افزایش دهد.

البته در کنار این اظهارات یک گمانه‌زنی نیز وجود دارد که به احساسات ضدامپریالیستی کشورهای اوپک بازمی‌گردد، برخی کارشناسان بر این باورند که اگر چه اعضای اوپک می‌توانند با افزایش تولید بر نبرد افزایش قیمتها غلبه کنند، اما احساسات ضدامپریالیستی و دخالتهای آمریکا در کشورهای دیگر باعث شده تا به این امر اهتمام نورزند.

آنها معتقدند که عربستان به عنوان کشوری که توان افزایش تولید را دارد، اکنون در مقابل این فرایند مقاومت می‌کند تا به نوعی اعتراض خود را به برخی سیاستها اعلام کند. در همین راستا وزیر نفت عربستان سعودی اظهار می‌دارد: امروز هیچ‌کس دنبال نفت خام نیست و برای تأیید این موضوع می‌توانید به سطح ذخایر نفتی توجه کنید، توازن خوبی میان عرضه و تقاضا وجود دارد، بنابراین عرضه نفت بیشتر کاری برای کاهش قیمت نفت انجام نخواهد داد.

تفسیری جدید

در شرایط فعلی و با توجه به اینکه مشکل پالایشگاههای آمریکا تا پاییز ادامه خواهد داشت و مسأله دلتای نیجر نیز به این راحتی قابل حل نیست، از طرفی درگیریهای آمریکا در عراق و تهدیدات این کشور بر پرونده هسته‌ای ایران در کوتاه‌مدت به نتیجه نخواهد رسید، پیش‌بینی کارشناسان منی بر رسیدن قیمت نفت به 80 دلار دور از انتظار نباشد. به این نکته بازار چین را هم اضافه کنید که علاوه بر رشد سریع اقتصادی و روند مصرف بنزین در این کشور، ماهانه 9 درصد افزایش می‌یابد.

البته نباید این مسأله را هم از ذهن دور داشت که این افزایش قیمت اگرچه در کوتاه‌مدت به نفع کشورهای تولیدکننده خواهد بود، اما در بلندمدت کشورهای مصرف‌کننده را به سمت انرژیهای جایگزین و کاهش وابستگی به نفت سوق می‌دهد و این خیلی به نفت صادرکنندگان نخواهد بود.

همین امر باعث خواهد شد تا متغیرهای دیگری طی روزهای آینده وارد بازار شده و قیمتها را به حد متعادل‌تری نزدیک کنند، که البته این متغیرها شاید بتوانند در شرایط فعلی حداکثر قیمت را به سطح 70 دلار برسانند که با قیمت مورد نظر اوپک چند دلاری بیشتر فاصله ندارد.