جنگ سرد جدید و تغییر اولویت‌ها (بخش اول)

مترجم: اسماعیل اقبال

در میان حوادث و وقایع عراق، افغانستان و مشکلات خاورمیانه که پایانی برای آن متصور نمی‌‌باشد، بار دیگر خبرهای جدیدی در خصوص سیستم دفاع ضدموشکی آمریکا، در صدر گزارشات و تحلیل‌های خبری قرار گرفت. در لابلای حوادث 11 سپتامبر موضوع سیستم دفاع ضدموشکی، دیگر به فراموشی سپرده شده بود، دیگر کسی از آن سخن نمی‌گفت، از ناکامی‌های فنی یا تبعات سیاسی آن دیگر کسی صحبت نمی‌کرد، اما ناگهان بار دیگر این مسأله در سطح بین‌المللی مطرح شد.

 «رامفسلد» در خلال ریاست جمهوری کلینتون، پیش از آنکه به‌عنوان وزیر دفاع در دولت بوش انتخاب شود، یکی از علاقمند‌ترین رجال سیاسی آمریکا به این سیستم دفاع ضدموشکی بود رامسفلد در خلال ریاست جمهوری کیلینتون در آمریکا توسعه و گسترش موشک‌های دور برد بالستیک در سطح جهان را به‌عنوان یک تهدید شماره یک که قادر است بدون هیچ مانعی به خاک آمریکا برسد تلقی می‌کرد، اما حملات 11 سپتامبر به شکلی دیگر که انتظار آن نمی‌رفت به وقوع پیوست. از زمانی که خطر تروریسم جایگزین خطر موشکی گردید، دیگر کسی از سیستم دفاع ضدموشکی سخن نمی‌گفت، یا حداقل دیگر کسی آن را خطری جدی محسوب نمی‌کرد، اما در حال حاضر توسعه و گسترش سیستم دفاع ضدموشکی پس از دشواریهای فراوان، به مرحله بهره‌برداری ولو در سطحی محدود در داخل و خارج آمریکا رسیده است، اما مشکلی که در حال حاضر بار دیگر بروز کرده این است که آمریکا قصد دارد بخش‌های مهمی از این سیستم را در برخی از کشورهای اروپای شرقی گسترش دهد، این مساله کینه و دشمنی روسیه با آمریکا را برانگیخته است. روسیه بر آن شده است تا نسبت به طرح‌های آمریکا اعتراض نماید. روسیه پس از این تحولات تهدید کرده است که در موافقتنامه‌های امضاء شده میان این کشور و آمریکا در خصوص کاهش موشک‌های بالستیک، تجدیدنظر خواهد کرد.

با ارائه طرح مشهور دفاع استراتژیک یا طرح جنگ ستارگان از سوی ریگان، رئیس‌جمهوری سابق آمریکا، نشانه‌هایی مبنی بر شکل‌گیری یک سیستم دفاع ضدموشکی در آمریکا بروز کرد، هر چند مطبوعات و مراکز تبلیغاتی مطالبی را در این خصوص منتشر ساختند، اما اقدام عملی تنها در دوره دوم ریاست جمهوری کلینتون آغاز شد، علت آن هم این بود که کلینتون تحت فشار نمایندگان جمهوریخواه بود، این نمایندگان او را متهم کردند به اینکه در توسعه و تقویت نیروهای مسلح سهل‌انگاری می‌کند. بخصوص در مقابله با تهدید موشک‌های بالستیک که در کشورهای دشمن آمریکا مستقر شده‌اند، کوتاهی می‌کند، این اقدام آمریکا در چارچوب مفاهیم بازدارندگی متقابل که در خلال جنگ سرد میان آمریکا و شوروی سابق حاکم بود، قرار نمی‌گرفت، چون حرکت در جهت ایجاد یک سیستم ضدموشکی ایجاد می‌کرد تا آمریکا از معاهده منع موشک‌های ضدبالستیک خارج شود. این معاهده دستیابی هر یک از کشورهای شوروی سابق و آمریکا را به چنین نظام دفاعی ممنوع ساخته بود، اما بالاخره آمریکا در اواخر سال 2001 در آغاز ریاست جمهوری جرج‌بوش از این معاهده خارج شد، اما خروج آمریکا از معاهده منع گسترش موشک‌های ضدموشک بالستیک و شروع اقدامات بعدی آمریکا در توسعه و گسترش سیستم دفاعی ضدموشکی در برابر روسیه راهی جز این باقی نگذاشت تا مسکو با ایجاد یک سیستم دفاع ضدموشکی مشابه آمریکا، از خود دفاع نمایند یا اینکه با آمریکا در ایجاد سیستم دفاع ضدموشکی‌اش همکاری نماید.

 روسیه عملاً پیشنهادی هم در این خصوص عرضه نمود. شرایط مزبور، پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه را بر آن داشت تا در سخنان خود در اجلاس امنیت مونیخ انتقادات تندی را متوجه سیاست دفاعی آمریکا و پیمان ناتو نماید.