با ولایتی اختلاف سلیقه سنگین داشتم

گروه سیاسى: ‌محمدجواد لاریجانی دیپلمات کارکشته‌ای که اصلاح‌طلبان او را مرد مرموز بازی‌های پشت پرده می‌دانند و حامیان دو آتشه احمدی‌نژاد نیز از او به خاطر برخی دیدگاه‌هایش در عرصه سیاست خارجی دل خوشی ندارند، با حضور در برنامه تلویزیونی «نگاه یک» به نکته‌ای اشاره کرد که مرز میان قائلان به دیپلماسی عمل‌گرایانه و هواداران دیپلماسی آرمان‌گرایانه در جمهوری اسلامی را نمایان می‌کند. لاریجانی در مقام کسی که به دیدگاه عمل‌گرایانه در دیپلماسی قائل است و به گفته خودش بیش از 3 هزار مذاکره را در مدت 30 سال تجربه کرده در این برنامه صراحتاً به اختلاف‌نظر عمیق خود با علی‌اکبر ولایتی وزیر امور خارجه اسبق ایران اعتراف کرده و علت جدایی خود را از وزارت امور خارجه نیز اختلاف سلیقه سنگین خود با دکتر ولایتی عنوان کرد. او که پس از فراغت از حوزه رسمی سیاست خارجی فعالیت در حوزه علاقه شخصی خود یعنی رشته فیزیک را ترجیح داده اکنون در مقام ریاست مرکز تحقیقات فیزیک نظری همچنان به دیدگاه‌های عمل‌گرایانه خود در حوزه سیاست خارجی پایبند است و به‌رغم آگاهی از اینکه دیدگاه‌هایش ممکن است گهگاه در تضاد با عملکرد دستگاه دیپلماسی باشد، به دفاع از این دیدگاه‌ها می‌پردازد. لاریجانی که گویا در اظهارنظرهایش هیچ ابایی از مخالف‌خوانی قائلان به تفکر آرمان‌‌گرایی ندارد، در موضع‌گیری اخیر خود، تعبیر «دیپلماسی پروژه‌ای» را برای بیان شیوه تفکرش به کاربرد تا به این طریق تفاوت دیدگاه خود با کسانی را نشان دهد که به تقدم ایدئولوژی در دیپلماسی باور دارند. تعبیر دیپلماسی پروژه‌ای نزد لاریجانی چنان‌که خود وی در توضیحش آورده به معنی این است که «باید کاری را در نظر بگیریم و دنبال آن برویم تا کار به نتیجه برسد.» با وجودی که ظاهراً لاریجانی در تعریف «دیپلماسی پروژه‌ای» تلاش کرده از زبانی دپیلماتیک استفاده کند، ولی همین دیدگاه است که حامیان تفکر آرمان‌گرا در سیاست خارجی را آزرده‌خاطر می‌سازد، چنان‌که هر از چندگاهی سایت‌های اینترنتی نزدیک به دولت با برجسته کردن برخی اظهارات لاریجانی در حوزه سیاست خود، به نفد مواضع او می‌پردازند. این در حالی است که لاریجانی به هر حال عضوی شناخته شده از اردوگاه اصول‌گرایان است و دیدگاه‌های وی در حوزه سیاست خارجی نیز منطبق با جهت‌گیری کلی سیاسی‌اش صورت می‌گیرد. با این حال لاریجانی در سیاست خارجی روشی را دنبال می‌کند که «معطوف به نتیجه باشد» و برخلاف قائلان به دیپلماسی ایدئولوژیک که هیچ نرمشی را پذیرا نیستند، لاریجانی حاضر است برای مصلحت و تحقق هدف، از همه ابزارهای موجود دیپلماتیک بهره گیرد. او در موضع‌گیری اخیرش نیز با تاکید بر این نکته که اعتقاد نباید بازدارنده بلکه باید کامل‌کننده باشد، می‌گوید: اگر پروژه‌ای مبنا داشته باشد و مسیر تعریفی در نظام طی کرده باشد، باید آن را با قدم‌های محکم پیش برد. لاریجانی در همین‌جا نیز به اختلاف دیدگاه مشخص خود با علی‌اکبر ولایتی به عنوان حامی شناخته شده «دیپلماسی آرمان‌‌گرایانه» ‌اشاره می‌کند و با بیان این‌که باید در مواجهه با رسانه‌ها باز عمل کرد، می‌گوید: آقای ولایتی خیلی نسبت به عکس‌العمل مطبوعات حساس بود و برای مثال اگر کسی در مطبوعات راجع به قطعنامه مطلبی می‌نوشت، ایشان حاضر بود کل پروژه را متوقف کند.

مذاکره مثل نقاشی است

او در ادامه دفاع همه‌جانبه‌اش از دیدگاه عمل‌گرایانه در حوزه سیاست خارجی، موضوع جنجال‌برانگیز مذاکره‌‌اش با نیک براون سفیر اسبق انگلیس در ایران در بحبوبحه رقابت‌های انتخاباتی سال 76 را نیز مطرح کرد و با دفاع از این مذاکره گفت: ملاقات با نیک براون ملاقات روتینی بود که داخل سفارت ما به درخواست وزارت امور خارجه انجام شد و دلیل مذاکره هم این بود که مایل بودیم او سفیر انگلیس در تهران شود. وی با اشاره به انتقادهایی که اصلاح‌طلبان در آن زمان از مذاکره وی با نیک براون داشتند، یادآور شد که «دیدار با نیک براون را با حضور سه چهار کارشناس بررسی کردیم، منتها این موضوع در زمانی بود که رقیبان سیاسی ما فکر می‌کردند خبری هست و این را مستمسک قرار دادند و بداخلاقی کردند.» این دیپلمات باسابقه سپس در تفسیری پیرامون نتایج مذاکراتش در طول 30 سال گذشته با ارائه تصویری شاعرانه از دیپلماسی فن مذاکره را به نقاشی تشبیه کرد و گفت: مذاکره مانند نقاشی است. مذاکره هنرمندی خاصی است. هیچ نقاشی نیست که همه تابلوهایش خوب باشند، لذا من هم فکر می‌کنم بعضی مذاکراتم خیلی مهم بوده و بعضی از آنها نیز بعد از مذاکرات زیاد به نتیجه رسید.

روایت قطعنامه 598 و نقش لاریجانی

لاریجانی سپس با بیان این‌که در روند تصویب قطعنامه 598 نقش موثری داشته روایت مبسوطی از روند پذیرش این قطعنامه ارائه کرد و گفت: برخی‌ها می‌گفتند پذیرش قطعنامه موجب از بین رفتن دستاوردهای کشورمان در جبهه‌ها خواهد شد. باید بگویم طبیعی است، این بهترین قطعنامه نبود، در صحنه بین‌المللی هیچ‌گاه نمی‌توانید صددرصد باشید، اما معنایش این نیست که 70 نگیرید. لاریجانی افزود: قطعنامه 598 دو ویژگی داشت، یکی آتش‌بس و دیگری اعلام همزمان کمیته‌ای برای اعلام متجاوز و اینکه کسی که مسئول تجاوز است، مشخص شود، منتها حضرت امام(ره) توجه خاصی به نحوه ختم جنگ داشتند. وی گفت: دو عامل در شکل‌گیری قطعنامه مهم بود، یکی این‌که امام(ره) به هیچ‌وجه نظر به خاک عراق را مجاز نمی‌دانستند، بنابراین جنگ ما جنگی نبود که با تصرف خاک عراق و بغداد ختم شود و نکته دوم اینکه ما باید مسئول جنگ را مشخص کنیم.