سوریه و اسرائیل در دوراهی جنگ یا مذاکره
علی موسوی خلخالی
ایهود اولمرت نخستوزیر اسرائیل اعلام کرد، با وجود این که روابط سوریه و اسرائیل در روزهای اخیر به شدت بحرانی شده، اما حاضر است بدون هیچ قید و شرطی به مذاکره با سوریه بپردازد. اولمرت نیز با شرکت در یک مصاحبه مطبوعاتی در بیتالمقدس گفت: «ما خواستار صلح با تمام کشورها هستیم. اگر زمینهها مهیا باشد ما حتی آمادهایم با سوریه نیز به صلح برسیم. ما آمادگی داریم برای رسیدن به چنین هدفی بدون هیچ پیششرطی با پای میز مذاکره با سوریه بنشینیم.» نخستوزیر اسرائیل همچنین گفت: «من احترام بسیاری برای بشار اسد رئیسجمهوری سوریه قائلم و به سیاستهای وی و دولت سوریه نیز احترام میگذارم. بنابراین مشکلی برای مذاکره با دمشق نمیبینم.» «میری ایسین» سخنگوی نخستوزیر اسرائیل نیز با شرکت در یک مصاحبه مطبوعاتی با روزنامهنگاران روسی در اینباره گفت: «اسرائیل حاضر است بدون هیچ پیششرطی به مذاکره با سوریه بپردازد.» ایسین همچنین گفت: «اولمرت چندبار طی ماه گذشته تقاضای خود برای مذاکره با سوریه را به اطلاع مقامهای سوری رسانده است اما سوریها این تقاضا را به دلیل نقض حریم هواییشان توسط جنگندههای اسرائیلی در 6 سپتامبر مکرراً رد کردهاند.» پیش از این سوریه بارها مذاکره با اسرائیل را مطرح کرده بود و حتی پذیرفته بود امتیازهایی را به اسرائیل بر سر بلندیهای جولان بدهد، اما تلآویو این تقاضا را مکرراً رد کرده بود.
فضای جنگ و صلح در جولان
از ابتدای سال جاری میلادی تاکنون موضوع مذاکرات سوریه و اسرائیل بارها مطرح شده است. هم تلآویو و هم دمشق خواستار نشستن پای میز مذاکره هستند. حتی سوریها به صورت مخفیانه مذاکراتی را با طرفهای اسرائیلی خود آغاز کرده بودند که پس از فاش شدن آن توسط رسانهها، این مذاکرات متوقف شد. داستان این مذاکرات از این قرار است که بازرگان سوریالاصل ساکن آمریکا موسوم به «ابراهیم ایب سلیمان» از سوی دولت سوریه و با چراغ سبز شخص بشار اسد رئیسجمهوری آن کشور ماموریت یافت که مذاکرات صلح را با اسرائیل آغاز کند. وی در نخستین جلسه خبری خود ماه مارس سال جاری میلادی در واشنگتن میان خبرنگاران حاضر شد و برای نخستینبار طرح مذاکرات صلح سوریه با اسرائیل را مطرح کرد. وی در اینباره به خبرنگاران گفت: «نزدیک به شش ماه است که مذاکرات سازندهای را با مقامهای اسرائیلی آغاز کردهام. اکنون زمینه صلح با اسرائیل فراهم است. هم اسرائیلیها و هم سوریها اکنون آمادگی دارند تا مقدمات صلح را بپذیرند.» وی حتی در آن جلسه جزئیات مذاکرات خود با اسرائیلیها را نیز فاش ساخت. وی گفت: «اسرائیل از سوریه خواسته است تا از روابط گرم خود با تهران فاصله بگیرد و حمایت از حماس و حزبالله را نیز متوقف کند. سوریه این شروط را پذیرفته و علاوه بر آن اعلام آمادگی کرده که حاضر است تنها کوههای جولان را بپذیرد و رودخانه جولان را به اسرائیلیها بدهد.» عمده اختلافهای موجود میان سوریه و اسرائیل بر سر رودخانه جولان بود. زیرا 80 درصد آب آشامیدنی و زراعی قسمت اعظم اسرائیل از این رودخانه تامین میشود. بدینترتیب بنا به گفته ابراهیم سلیمان سوریه پذیرفته است در مقابل صلح با اسرائیل جولان را به اسرائیلیها تسلیم کند. اما به محض این که مذاکرات صلح میان سوریه و اسرائیل فاش شد، هم اسرائیل و هم سوریه به سرعت وجود هرگونه مذاکرهای را رد کرده و آن را تنها یک جنجال رسانهای دانستند.
دمشق اعلام کرد، به هیچ عنوان دلیلی نمیبیند که بخواهد مخفیانه با اسرائیلیها مذاکره کند و هر وقت صلاح بداند، مذاکرات را علنی انجام خواهد داد. به گونهای که حتی معاون وزیر امور خارجی سوریه لحن تندی به خود گرفت و به فاصله دو روز پس از اظهارات ابراهیم سلیمان با شرکت در مصاحبه مطبوعاتی گفت: «سلیمان نماینده سوریه نیست و دولت سوریه اگر بخواهد مذاکراتی را با اسرائیل آغاز کند به صورت دیپلماتیک و از طریق دولت و وزارت امور خارجه خود انجام خواهد داد.» وی حتی هشدار داد: «سوریه حاضر نیست مصالح ملت را فراموش کند و به آسانی جولان را پس دهد. جولان جزء لاینفک سوریه است.» در مقابل دولت اسرائیل نیز دمشق را حامی تروریسم دانست و اعلام کرد تا زمانی که سوریه دست از حمایت از حزبالله در لبنان و حماس و جهاد اسلامی در فلسطین برنداشته و رهبران آنها را در خاک خود پذیرفته حاضر به انجام مذاکره با سوریه نیست. بدینترتیب به نظر میرسد، دو طرف از این که مذاکراتشان افشا شده به شدت ناخرسند بودند. آنها تمایل داشتند این مذاکرات تا رسیدن به نتایج نهایی در خفا انجام شود. اما با این حال به نظر میرسید اظهارات دو طرف تنها جنبه ظاهری داشته باشد. زیرا یک ماه بعد سلیمان با اذن وزارت امور خارجه سوریه به اسرائیل سفر کرد و برای چگونگی انجام مذاکرات صلح با نمایندگان کنیست اسرائیل به مذاکره پرداخت. این مرتبه هم سلیمان پس از انجام مذاکرات به پای میز کنفرانس مطبوعاتی آمد و گفت: «دولت سوریه اصرار بسیاری به من کرده تا نقش میانجیگری میان سوریه و اسرائیل را بپذیرم. من هم پذیرفتهام و در حال انجام مسئولیتم هستم.» اینبار نیز وی مذاکرات را مثبت ارزیابی کرد و گفت: «دو طرف به طور کامل آماده پذیرش صلح هستند.» شبکههای تلویزیونی حتی تصاویر مذاکرات سلیمان در جلسات مختلف کنیست اسرائیل را پخش کردند و وی را میانجیگر مذاکرات صلح سوریه و اسرائیل معرفی کردند. اما اینبار هم ظاهراً روبوسی سلیمان با نمایندگان کنیست در مقابل دوربینها به مذاق دولتهای سوریه و اسرائیل خوش نیامد. زیرا اینبار هم هر دو طرف بیانیههای تندی علیه یکدیگر بر سر مذاکرات صلح منتشر کردند. مسئله به اندازهای جدی شد که «عبدالحلیم خدام» معاون رئیسجمهوری سوریه شخصاً در یک مصاحبه مطبوعاتی شرکت کرد و هرگونه مذاکرات صلح مخفی با اسرائیل را رد کرد. وی حتی گفت: «به هیچوجه حاضر نیستیم بر سر منافع ملت سوریه به ویژه جولان با صهیونیستها مذاکره کنیم. ما برای آزادی جولان حتی گزینه جهاد را نیز مدنظر داریم.»
اینبار نیز موضوع مذاکرات صلح مسکوت ماند. علاوه بر آن به نظر میرسید دو طرف حتی به فکر عملیات جنگی علیه یکدیگر نیز هستند. زیرا فرماندهان ارتش اسرائیل علیه فعالیتهای نظامی سوریه در بلندیهای جولان به طور مرتب گزارشهای تندی ارائه میدادند و سوریها نیز انجام مانورهای نظامی ارتش اسرائیل در مرزهای جولان را نوعی ورود به فاز نظامی تعبیر میکردند. اما ظاهراً ایهود اولمرت در درون به دنبال صلح با سوریه بود. البته دلایل آن هم بسیار روشن است. پس از جنگ 33 روزه لبنان که یک شکست نظامی سختی را برای اسرائیل به ارمغان آورد، دیگر رمق جنگیدن در میان سربازان اسرائیل وجود ندارد. برای نخستینبار گزارش فرار سربازان از پادگانها مخابره میشود و گزارشها دائماً حکایت از وجود بحران روانی میان سربازان اسرائیلی دارد. علاوه بر آن نخستوزیر اسرائیل از ضعفهای نظامی خود و ضعفهای مدیریتی خود در هنگام جنگ به خوبی آگاه است و به همین دلیل حاضر نیست اسرائیل را دوباره وارد فاز جنگی کند و بگذارد عدهای از تندرویان صهیونیست بر طبل جنگ بکوبند. همچنین تمایلی هم ندارد که قدرت را به آسانی از دست دهد. به ویژه این که شکست اسرائیل از حزبالله را نیز در پرونده کاری خود دارد و نمیخواهد با چنین وضعیتی مسئولیت خود را در دولت واگذار کند. دقیقاً به همین دلایل ایهود اولمرت بار دیگر برای رسیدن به صلح تقاضای مذاکرات صلح را به اطلاع سوریها رساند. وی دوبار به بشار اسد نامه فرستاد و از وی خواست به طور مخفیانه مذاکرات صلح را از سر بگیرد. تقاضایی که هر دو بار از سوی رئیسجمهوری سوریه رد شد.
وجود گره کور در مذاکرات صلح
اما انجام مذاکرات صلح تنها به تمایلات درونی دولت اسرائیلی منوط نیست. در این میان ایالات متحده انجام مذاکرات سوریه و اسرائیل را به هیچوجه نمیپذیرد زیرا سوریه را کشور حامی تروریسم میداند. موضعی که نخستوزیر اسرائیل به آن واقف است و از آن گله دارد. «کاندولیزا رایس» وزیر امور خارجه آمریکا در سفری که در ابتدای تابستان امسال به اسرائیل انجام داد، به نخستوزیر اسرائیل خاطرنشان کرد که مذاکرات صلح با سوریه در موقعیت کنونی به هیچوجه به صلاح نیست و واشنگتن با این مذاکرات به شدت مخالف است. واشنگتن از نخستین روز اعلام مذاکرات ابراهیم سلیمان با مقامهای اسرائیلی مخالفت شدید خود با این مذاکرات را به اطلاع مقامهای تلآویو رسانده بود. ایهود اولمرت در یک مصاحبه تلویزیونی با شبکه «سیبیاس» آمریکا ضمن ابراز گلایگی خود از این موضوع گفت: «ما تمایل بسیاری برای انجام مذاکرات صلح با سوریه داریم اما متاسفانه کاخ سفید به شدت با آن مخالفت است. به همین دلیل هم ناگزیر شدیم که مذاکرات صلح را متوقف کنیم.» وی سپس از مقامهای سوری خواست که به فکر عادیسازی روابط با ایالات متحده آمریکا باشند تا مذاکرات صلح سوریه و اسرائیل نیز از سر گرفته شود. با تمام آنچه در بالا ذکر شد، میتوان فهمید که چرا اسرائیل به حریم هوایی سوریه حمله کرده و سپس پیشنهاد مجدد صلح با سوریه را مطرح کرده است. هم اسرائیلیها و هم سوریها به هیچوجه تمایلی به جنگ ندارند. اگر شاهد تحرکات نظامی از سوی اسرائیلیها هستیم و میبینیم که با تقاضای صلح ایهود اولمرت با سوریه تناقض دارد، این نشان میدهد که اختلافهای شدیدی در درون اسرائیل وجود دارد که هر کدام تلاش میکند، تلاشهای دیگری را خنثی کند. در غیر این صورت هر دو طرف تمایل به مذاکره با یکدیگرند اما فضای حاکم میان دو طرف تاکنون این اجازه را به آنها نداده است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
