درمان امروز یا درد فردا

ایرج فتح‌اللهی

اطلاع از معضلات موجود در جامعه، به خصوص مواردی از جمله مشکلات جوانان که در راس آن نیاز به تشکیل خانواده و ازدواج می‌باشد، هر فرد دلسوزی را به این وادی می‌کشاند که پیشنهادی خوب و کارساز در این زمینه بدهد. ایران که کشوری جوان و با میانگین سنی در آستانه ازدواج می‌باشد، از جمله کشورهایی است که لاجرم دولتمردان باید برای حل معضلات موجود در آن گامی موثر بردارند.

از همین‌ روست که مسئولین و دست‌اندرکاران با راه‌کارهای پیشنهادی خود سعی در ارائه طریقی برای کاهش مشکلات و معضلات گریبانگیر جامعه می‌کنند.

به نظر می‌رسد اظهار‌نظر اخیر وزیر کشور در خصوص ازدواج موقت نیز در همین راستا باشد. محمدجواد پورمحمدی که سالها با منابع و نهادهای اطلاعاتی در ارتباط بوده و به خوبی از معضلات و مشکلات موجود در جامعه باخبر است و قطعا دل‌نگران گسترده‌تر شدن این‌گونه آفات در جامعه دینی ایران می‌باشد، در اظهارنظری خیرخواهانه بحث ازدواج موقت و ضرورت جسارت در ترویج آن در کشور را در همایش هم‌اندیشی حجاب مطرح کرده است.

بی‌شک در جوامع مدنی هرگونه اظهار‌نظری از مسئولین سطح کلان جامعه تبعات و انعکاس‌های مختلف در پی دارد. سخنان وزیر کشور نیز از این مهم مستثنی نماند. روزنامه‌های دیروز با تیتر کردن سخنان و موضع‌گیری وزیر کشور که خود از خانواده روحانیت و سوابق وی نشانگر عضویت او در گروه خودی‌های انقلاب می‌باشد با عناوینی از جمله «ازدواج موقت باید با جسارت ترویج شود»، «بازگشایی پرونده ازدواج موقت»، «تسهیل ازدواج موقت برای جوانان» و غیره استقبال کردند. در این میان چند مورد زیر خالی از فایده نیست:

1- در اینکه یکی از موهبت‌های الهی به انسان مسلمان ساده‌گیری و تساهل برای مسلمانان است شکی نیست؛ موضوع متعه یا ازدواج موقت نیز یکی از نمونه‌های آسان‌گیری درگاه الهی بر جامعه دینی است، تا با اتکا و دست یازیدن بر آن گرفتار هیولای بدکارگی نشود. حدیث معروفی از امام علی(ع) روایت شده است که ایشان طی آن جامعه را در صورتی که باب متعه بسته نشود مصون از زناکاری اعلام می‌کنند.

2- بی‌شک جامعه اسلامی علاوه بر حلال بودن یک فعل بر عواملی دیگر همچون «طیب» بودن فعل نیز اصرار دارد. از همین روست که مسلمانان برای امرار معاش خود، روزی حلال و طیب و وسیع از درگاه الهی می‌طلبند. به نظر می‌رسد صرف‌نظر از حلال بودن امر متعه، این موضوع برای افرادی که در عسر و حرج نباشند، امری «طیب» و دلنشین و پاکیزه نیست. مسلمانی که خانواده دارد کانون گرم خانواده برای او اولویتی اخلاقی و ضرورتی عینی است و از طریق حلال امور زناشویی خود را انجام می‌دهد، چندان شایسته نمی‌پندارد که ضروریات زندگی خانوادگی را نادیده گرفته و پا به عرصه پرهولی چون صیغه موقت بگذارد.

3- با توجه به اینکه در جامعه امروز ما پرداختن به موضوع ازدواج موقت، امری پرمخاطره می‌نماید، لذا شایسته است که باز کردن این باب، آن هم در جوامع عمومی و در برابر رسانه‌ها، که به سرعت اخبار را به اطلاع جامعه می‌رسانند با دقت و وسواس خاصی مطرح شود. بی‌شک اگر گفتمان در این خصوص با اندیشه و زمینه‌سازی‌های مناسب انجام نشود، نه تنها دردی از دردهای جامعه جوان ایران را التیام نمی‌بخشد، بلکه خود زمینه‌ساز و مروج مشکلات فکری و اخلاقی جدید خواهد شد.

در این باور که جامعه امروز نیازمند طرح این موضوع و پرداختن جدی به آن است شکی نیست، اما ایجاد برخی زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری برای مدیریت صحیح، منطقی و کنترل نشده این بحث از ضروری‌ترین مسائل می‌باشد. لذا شایسته است افرادی چون وزیر کشور، با توجه به حوزه گسترده اختیارات و وظایف خود، پیش از این رسانه‌ای کردن چنین بحث‌هایی، با اتکا به فعالیت‌های کارشناسی و بهره گرفتن از کار گروه‌های تخصصی، نتایج مثبت و منفی طرح چنین مسائلی را در بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت، میان‌مدت و طولانی‌مدت به دقت بررسی کرده و پس از آسیب‌شناسی‌های لازم در الگویی کوچک و نه در گستره کشور به صورت آزمایشی به مرحله اجرا درآید، تا از این طریق نیز مشکلات اجرایی آن استخراج شود و آماده‌ اجرا در سراسر کشور شود. در ادامه الزامات شرعی، قانونی و عرفی آن بررسی شود. لذا به نظر می‌رسد سازمان‌دهی چنین مباحثی که انتقادات مثبت و منفی متعددی در جامعه ایجاد می‌کند چندان نیازمند خبرسازی و تبلیغات نیست و پیش از حرف، نیازمند عمل و مداقه است.

4- با توجه به اینکه امر مخاطره‌انگیز ازدواج موقت پیش از آنکه یک موضوع حاکمیتی باشد، امری شرعی است، لذا شایسته است که دولتمردان از مواجهه مستقیم، اعراض نموده و اظهار‌نظرهای لازم را به نهادهای دینی و فرهنگی که ارتباط مناسب‌تری با آحاد جمعیت دارند واگذار کنند. در این عرصه اظهار‌نظر مراجع عظام بسیار کارگشاتر از سخنوری کارگزاران نظام خواهد بود.

5- هرچند امر صیغه امری دینی است و در شرع جایز شمرده شده است اما همانطور که اشاره شد چندان طیب و خواستنی برای زندگی‌های آرام و سالم نیست و شایسته است که تنها در موارد خاص و اضطرار راهکار اجرایی باشد و نه به عنوان راهکاری عملیاتی و اثرگذار در عرصه اجتماع به آن نگاه شود. لذا به دولتمردان پیشنهاد می‌شود با جدی گرفتن دستورات ویژه‌تر دین مبین اسلام از جمله «صرفه‌جویی»، «اعراض از تبذیر»، «ساده‌ریستی»، «برخورد جدی با مفاسد اقتصادی» و مواردی از این دست، امکانات مالی ارائه تسهیلات مناسب به متقاضیان ازدواج را در کشوری که ثروت‌های ملی بسیار چشمگیری دارد بیش از پیش کرده و برای رفاه حال شهروندان به حضور ایرانیان تقدیم کنند.

به نظر می‌رسد وجود ابهامات فراوان در پرونده‌های فساد اقتصادی از جمله شهرام جزایری و دستگیری و آزادی یک روزه، یک بدهکار با دو هزار میلیارد تومان بدهی به بیت‌المال، آن هم با قرار اخلاقی، تجمل‌گرایی برخی از مسئولین، رانت‌خواری آقازاده‌ها و غیره از جمله مواردی است که در عقاید دین محور جامعه خلل ایجاد می‌کند و با ایجاد برخی شبهات جامعه را به سمت انحراف و گناه سوق می‌دهد. لذا شایسته‌تر آن است که نهادهای سیاسی برای حل واقعی مشکلات جامعه، این مسائل را جدی‌تر گرفته و با اتکا به درگاه الهی منابع کثیر خدادادی جامعه را به صاحبان اصلی آن که آحاد شهروندان می‌باشند ارائه نمایند، تا دیگر کسی به دلیل مشکلات اقتصادی از ازدواج که موجب رضای الهی و شادمانی ائمه معصومین است اعراض نکند. شاید با اجرای این راهکار دیگر نیازی به طرح موضوعات چالشی از جمله صیغه موقت در جامعه نداشته باشیم.

6- مسئولین وقتی به مردم پیشنهادی می‌دهند، فرمایش معروف امام علی(ع) به فرزندشان را به خاطر بیاورند که «فرزندم آنچه را برای خود می‌پسندی برای دیگران نیز بپسند و آنچه برای خود نمی‌پسندی برای دیگران نیز مپسند.»

7- با توکل به خداوند و با نیت پاک به مردم خدمت کنیم.