راهبرد گذار از الگوهای کلاسیک سیاست‌ورزی

سجاد سالک

گروه سیاسی: سهمیه‌بندی بنزین و گرمای تابستان، گرچه باعث شده از تعداد مسافران شهر شیراز کاسته شود اما در همین روزها که فضای سیاسی کشور هم ایام کسالت‌باری را سپری می‌کند، اعضای مناطق جنوبی جبهه مشارکت، اولین اردوی استانی خود را در این شهر برگزار کردند و در فضایی دانشجویی به دنبال راهکاری برای خروج از وضع موجود گشتند. فضای مراسم، متاثر از بازداشت دانشجویان شورای مرکزی دفتر تحکیم وحدت، دانشجویان امیرکبیر و اعضای سازمان ادوار تحکیم بود و سخنرانان خواستار آزادی هرچه سریع‌تر بازداشت‌شدگان شدند. در چنین فضایی و در حالی که جوانان عضو جبهه مشارکت در فکر آسیب‌شناسی وضع موجود و چگونگی گذار از آن بودند دکتر هادی خانیکی عضو بلندپایه حزب مشارکت به عنوان سخنران افتتاحیه، پشت تریبون رفت و با بیان این‌که مثل جوانان نمی‌تواند ایستاده سخن بگوید، پشت میز حاضر در جایگاه رفت و بر روی صندلی نشست تا بحث‌برانگیزترین پیشنهاد نشست شاخه جوانان مشارکت را ارائه دهد: «گذار از الگوهای کلاسیک سیاست‌ورزی و روی آوردن به شیوه‌های جدید سیاست‌ورزی.» به این ترتیب شیراز محل ارائه این پیشنهاد شد و دکتر خانیکی گنابادی هم طرح آن را برعهده گرفت. ظرافت کار اما در دعوت از سخنران افتتاحیه صورت گرفته بود؛ چرا که کسی برای سخنرانی دعوت شده بود که آغاز فعالیت سیاسی‌اش در شیراز بود، در دانشگاه این شهر، فعالیت سیاسی را مزه‌مزه کرد و طعم زندان پهلوی را هم در شیراز چشیده بود. در این شرایط خانیکی به یاد فعالیت‌های سیاسی‌اش در این شهر، پیشنهادی را ارائه کرد اما قبل از طرح آن ترجیح داد متاثر از حال‌وهوای فرهنگی شهر شیراز، سخنانش را با شعری طولانی آغاز و با شعری دیگر به پایان ببرد تا به حضار نشان دهد علاوه بر سیاسی شدن در شیراز، در شعر و ادب هم تحت تاثیر این شهر بوده است.

چاره دیگری نیست

«جز گذار از شیوه‌های سنتی و در پیش گرفتن روش‌های جدید، چاره‌ای نداریم.» این را دکتر خانیکی به «شرق» می‌گوید پس از پایان سخنرانی‌اش، وقتی از وی پرسیدم: آقای دکتر، آیا سخنرانی‌تان را باید به عنوان راهبرد جدید جبهه مشارکت در نظر گرفت؟ دکتر خانیکی در سخنرانی‌اش، بحث را از شکاف‌های بین‌ نسلی آغاز کرد، به این نکته اشاره کرد که صد سال است جامعه ما در مرحله در حال گذار بودن باقی مانده است، در ادامه شکاف بین نخبگان و جامعه را مورد انتقاد قرار داد و از حاضران پرسید به راستی چرا شکاف بین نسلی اینقدر حاد است؟

وی در ادامه با تاکید بر اینکه چاره‌ای جز ادامه اصلاحات وجود ندارد اظهار داشت: باید سیاست ورزید اما بر پایه مولفه‌های جدیدی که معرف وقوع تغییرات اجتماعی در ایران امروز هستند. معاون سابق وزیر علوم و عضو جبهه مشارکت ایران اسلامی در بحث خود تاکید داشت از آنجا که وضعیت سیاسی، اجتماعی جامعه به دلیل وجود مولفه‌هایی چون رشد آموزش و ارتباطات به گونه دیگری درآمده و تمام بخش‌های جامعه در معرض امواج جهانی قرار دارند لازم است در سیاست‌ورزی، الگوهای کلاسیک را به کناری گذاشت و از شیوه‌های جدید استفاده کرد.

وی به جنبش جدیدی که در سطح جامعه به وجود آمده اشاره کرد و نام آن را «جنبش سبک زندگی» گذاشت که در پی آن است در حوزه خصوصی و زندگی از سبک دلخواه خود استفاده کند. خانیکی تغییر سیاست‌ورزی در ایران را از طریق اهمیت دادن به شبکه‌های اجتماعی مثل نهادهای مدنی و افزایش فعالیت در حوزه‌های مجازی ممکن دانست و افزود: تغییرات مورد نظر محصول گفت‌وگوی سه‌جانبه میان حوزه سیاست،‌ فرهنگ و علم است و از دیالوگ و تعامل میان این سه حوزه است که شکاف‌های موجود برطرف می‌شود. وی با اشاره به اینکه تحرک اجتماعی زنان، عدالت‌خواهی و حتی جنبش‌های ضد کج‌روی و اعتیاد، بخش مهمی از کنش‌ها و واکنش‌های اجتماعی را به خود اختصاص داده‌اند، گفت: مسائل و مولفه‌های اجتماعی به طور مستقیم و بدون واسطه وارد عرصه سیاست نمی‌شوند و نتیجه‌گیری سریع از مسائل اجتماعی با واقعیت انطباق ندارد، به ‌ویژه آنکه جامعه ما با شکل‌گیری یک سیاست غیررسمی روبه‌رو است که نوعی نگاه دیگر به جامعه و خروج از رویه‌های کلاسیک را طلب می‌کند.

خانیکی، مشکل اصلی سیاست‌ورزی کلاسیک را نگاه سیاسی به همه قضایا و تشخیص ندادن صحیح صورت ‌مساله دانست و افزود: نیاز امروز این است که «سیاست‌ زیست‌شده توسط جامعه» یعنی سیاستی که در سطوح و لایه‌های زیرین اجتماع جریان دارد، هم‌پا و هم‌عرض مباحث تئوریک و معرفت‌شناسانه مورد توجه قرار گیرد. وی در این راه پیشنهاد کرد که جامعه‌شناسی سیاسی که به تغییرات اجتماعی اولویت می‌دهد برای نخبگان و سیاست‌ورزان ایرانی مورد توجه قرار گرفته و شبکه‌ها و حلقه‌های اجتماعی اهمیت ویژه‌ای در سیاست علمی پیدا کند. خانیکی مساله مهم در زمان حاضر را بی‌توجهی به مساله و استفاده از راه‌حل‌های آماده در جیب دانست و افزود: متاسفانه سیاستمداران برای هر مساله‌ای نسخه سیاسی و از‌ پیش ‌تعیین‌شده‌ای دارند لذا هر مساله‌ای را سیاسی تعریف می‌کنند. عضو جبهه مشارکت، خصلت بزرگ جامعه ایران را سازمان‌نیافتگی دانست و گفت: از آنجا که احزاب و نهادهای سیاسی، استحکام مناسب را ندارند، سازمان‌ها فاقد قدرت بوده، شبکه‌های غیردولتی آسیب‌پذیر و شکننده‌اند و جامعه مدنی قوام نیافته است، نخبگان باید توجه به تحزب و سازمان‌یافتگی را مورد توجه قرار داده و جامعه به سوی مشارکت در شبکه‌های اجتماعی و حضور در انتخابات سوق داده شود. به این ترتیب دکتر خانیکی راهبرد جدیدی را ارائه کرد که به گفته وی تنها راه گذار از وضع فعلی برای جنبش اصلاحات است. سخنان وی در حالی مطرح شد که دیگر جوانان حاضر در اردوی مناطق جنوبی جبهه مشارکت هم در بحث‌های خود، ضمن پرداختن به امور تشکیلاتی و بیان دغدغه‌های خود در امور حزبی، موضوع انتخابات و وضع کنونی جنبش اصلاحات را مورد توجه قرار داده و دغدغه‌های جوانان تحول‌خواه را مورد بررسی قرار دارند.

شاید چکیده نگرانی‌های جوانان حاضر در نشست نطقی بوده باشد که شهاب طباطبایی رئیس شاخه جوانان جبهه مشارکت ایراد کرد. این نطق که در افتتاحیه نشست خوانده شد حاوی تذکرات و دل‌نگرانی‌هایی به مسئولان بود. طباطبایی در سخنان خود گفت: نگران استفاده ابزاری از سرمایه‌های گرانقدر دینی هستیم. طباطبایی در پایان از مسئولان خواست قبل از هر چیز به دل‌نگرانی‌های جوانان توجه جدی نشان دهند. از سوی دیگر رضا شریفی رئیس شاخه دانشجویی جبهه مشارکت هم در سخنانی ضمن آسیب‌شناسی فعالیت‌های تشکیلاتی جبهه مشارکت، به انتقاد از فعالان سیاسی پرداخت و گفت: خیلی از فعالان سیاسی ما بدون آنکه نقد راهگشایی ارائه دهند و خودشان ظرفیت نقدپذیری داشته باشند به ماشین غر زدن تبدیل شده‌اند. وی در پایان ضمن آنکه تداوم نیافتن گفتمان حزب را مشکل احزاب ایرانی دانست، خواستار افزایش نقدپذیری مسئولان و فعالان سیاسی شد. در ادامه همین بحث انتقادپذیری، مسعود رهبری، رئیس شاخه دانشجویی منطقه فارس به جوانان مشارکتی توصیه کرد ضمن آنکه رویکرد انتقاد بی‌رحمانه در داخل حزب را مورد توجه قرار دهند،‌ از افشا کردن مسائل داخلی با رسانه‌های خبری خودداری کنند. چنین بود که مسائل تشکیلاتی و مباحث حزبی، جایگاه مهمی را در اردوی تابستانی مناطق جنوبی جبهه مشارکت به خود اختصاص داد و کمیسیون‌های تخصصی و نشست‌های اعضا این بحث را به صورت جدی مورد بررسی قرار دادند. قرار است اردوهای منطقه‌ای جبهه مشارکت‌ در ماه‌های آینده هم ادامه پیدا کند. اردوهایی که احتمالاً به واسطه نزدیک شدن به زمان انتخابات، بیش از اردوی شیراز به مسائل سیاسی و انتخاباتی بپردازد.