دیپلماسی جنگ‌سالاران آفریقا

هادی جرقوئیان

بحران دارفور همچنان پیچیده‌ترین مشکل سیاسی قاره آفریقاست. غربی‌ترین منطقه کشور سودان (دارفور) روزانه شاهد کشته و آواره شدن صدها آفریقایی است، بی آن که گره‌ای از مشکلات این منطقه باز شود. با وجود برگزاری نشست‌های متعدد طی 4 سال گذشته، شکاف خونین میان دولت سودان و شورشیان دارفور همچنان به قوت خود باقی است و هیچ‌یک از نشست‌های صلح برای دارفور تاکنون به نتیجه روشن و قابل قبولی دست نیافته‌اند. در این بحران که برخی ناظران از آن به عنوان دومین تراژدی قرن حاضر، پس از فاجعه عراق نام برده‌اند، دیپلماسی جهانی فقط یک تماشاچی است. از چند روز پیش اجلاس دیگری با موضوع پیگیری صلح در دارفور، در منطقه سیرت لیبی شروع شده است. ابتکار میزبانی این اجلاس را هرچند یک کشور آفریقایی (لیبی) بر عهده دارد اما همه طرف‌های بین‌المللی از جمله اروپا و سازمان ملل نیز در آن دخیل هستند. با این حال چنان که از خبرها پیداست دور جدید مذاکرات صلح نیز به همان سرنوشت تلخ اجلاس‌های گذشته دچار شد. ابتدا 2 گروه از شورشیان اجلاس را تحریم کردند سپس آمریکا به عنوان یکی از بازیگران پشت صحنه بحران نزاع همیشگی خویش با سودان را از سر گرفت و به این صورت تازه‌ترین روزنه جدید تفاهم و صلح در این کانون بحران بسته شد. نظر به اهمیت این وقایع، پرونده نافرجام صلح در دارفور را با احمد راشداحمد کارشناس امور آفریقا به بحث گذاشتیم که می‌خوانید.

* دلیل ناکامی دور جدید مذاکرات سازش چه بود و چه عواملی راه تفاهم در این بحران را سد کردند؟

** کنفرانس اخیر که در لیبی برگزار شد، پس از اجلاس مهم «ابوجا» بود که سال قبل در نیجریه برپا شد. اما نشست لیبی در مقایسه با نشست ابوجا دستاورد مهمی تاکنون نداشته است. دلیل اصلی ناکارآمدی این نشست، عدم شرکت 2 گروه اصلی شورشیان دارفور، «جنبش عدالت و مساوات» و نیز «ارتش آزادیبخش سودان» و کلاً تحریم اجلاس به وسیله این شورشیان بوده است. تحریم اجلاس سیرت به وسیله مهم‌ترین گروه‌های شورشی، ضربه سختی برای نشست صلح بود و عملاً مانع به سرانجام رسیدن آن شد.

باز اجلاس ابوجا تا حدی موفق‌تر از نشست اخیر بود، زیرا علاوه بر حضور تمامی گروه‌های درگیر در دارفور، کمک‌های مالی فراوانی نیز در اختیار دارفوریان قرار گرفت. البته پیش از این بسیاری از کارشناسان با در نظر گرفتن فضای نامساعد منطقه معتقد بودند که در چنین شرایطی اگر اجلاس به تأخیر می‌افتاد منطقی‌تر بود؛ البته این هم در صورتی بود که امید به متقاعد کردن گروه‌های شورشی تحریمی وجود داشت. زیرا در صورت عدم حضور شورشیان اصلی، برگزاری نشست با تأخیر هم تأثیر و دستاوردی در پی نداشت.

به هر حال دولت سودان به دلیل آن که امید چنانی به شرکت 2 گروه اصلی شورشیان در آینده نزدیک نداشت، ترجیح داد با گروه‌های مخالف حاضر در لیبی مذاکرات خود را آغاز کند. البته به تازگی، سخنان و نشانه‌هایی از احتمال پیوستن شورشیان تحریمی به اجلاس لیبی خبر می‌دهند.

* علل اصلی شرکت نکردن گروه‌های «ارتش آزادیبخش سودان» و «جنبش عدالت و مساوات» در نشست صلح دارفور لیبی چیست؟ چرا آنان میدان جنگ را به میز مذاکره ترجیح می‌دهند؟

** دلایل متعدد بسیاری از سوی شورشیان برای تحریم اجلاس مذاکره و صلح شده است. نخستین و مهم‌ترین علتی که مخالفان دولت سودان بیان کردند، موضوع حمله نظامیان حکومتی به مواضع شورشیان است. ارتش آزادیبخش سودان و جنبش عدالت و مساوات، دولت سودان را به ادامه حملات هوایی و نقض تعهدات گذشته متهم می‌کنند. همچنین، شورشیان دارفور بر این اعتقادند که حکومت خارطوم به حقوق مردم این کشور (بویژه در غرب سودان) توجه چندانی ندارد. دلیل دیگر شورشیان این مسأله است که دولت سودان حاضر به اعطای ویژه امتیاز به شورشیان نیست، با این نگرش طبیعی است که آنها هرگونه مذاکره با دولتمردان خارطوم را بی‌فایده و بی‌نتیجه تلقی کنند.