نگاهی به ترکیه امروز

ابوالقاسم قاسم‌زاده

ترکیه امروز وارد یک آزمون سیاسی، اجتماعی شده است که در این نوشته به اختصار به مواردی از آن اشاره می‌گردد.

1- پیروزی حزب‌ عدالت و توسعه در انتخابات و بدست‌گیری مدیریت کشور ترکیه از طریق آراء مردم که اکنون، مجلس، دولت (نخست‌وزیری) و ریاست جمهوری را در اختیار دارد. دو نمود را عیان کرده است. اول، این حزب، حزبی گسترده و فراگیر در ترکیه است که هم دارای برنامه‌ریزی و تفکر برنامه‌ای برای اداره کشور است و هم، نیرو و کادر تخصصی و متعهد برای اداره اجرایی را در اختیار دارد. دوم، همه رقبای این حزب، اعم از احزاب غیرمذهبی و سکولار و یا شخصیت‌های خاص و مشهور سیاسی و یا عناصر و افرادی در ارتش که قدرت جریان‌سازی مخالف را دارند، خود را شکست خورده و زخمی شده از روش مدیریتی و هدایتی حزب عدالت و توسعه می‌بینند، لاجرم در میدان رقابت و مبارزه سیاسی از همه اهرم‌ها برای عدم موفقیت قدرت حاکم امروز در ترکیه یعنی حزب عدالت و توسعه که دو شخصیت، رجب‌طیب اردوغان (نخست‌وزیر) و عبدالله گل رئیس‌جمهور سمبل‌های آن هستند، استفاده و بهره‌گیری می‌کنند.

2- رابطه ترکیه با آمریکا آنچنان است که آمریکایی‌ها این کشور را به عنوان متحد استراتژیکی خود می‌خوانند، اما این پرسش برای ترکیه امروز در محافل سیاسی می‌چرخد که آیا دولت کنونی آمریکا با حاکمیت «حزب عدالت و توسعه» و روش مدیریتی او همراهی خواهد کرد یا تقابل؟ آیا پیروزی این حزب که به حزب اسلام‌گرا شهرت دارد، برای دولتمردان آمریکایی مقبولیت دارد؟ و همچون گذشته که برخی از تحلیل‌گران سیاسی اظهار می‌کردند، آمریکا در پی الگوی دیگری از حاکمیت سیاسی با گرایش اسلامی و یا مذهبی است که متفاوت از ایران باشد تا آن را پذیرا جامعه بین‌المللی بخواند؟‌و یا اساساً در این مرحله آمریکا با هرگونه حاکمیت با فرهنگ دینی مخالفت می‌کند؟‌ برای ترکیه امروز دو حادثه پی‌درپی اتفاق افتاده که هم صدای انفکاک ترکیه و آمریکا و هم نشانه‌های سنگ‌اندازی سیاستمداران آمریکایی در زیرپای حزب جدید حاکم، یعنی حزب اسلام‌گرای عدالت و توسعه را نشان می‌دهد.

تصویب لایحه در کنگره درباره موضوع تاریخی و البته مبهم، کشتار ارامنه توسط ترک‌های ترکیه و جنجال تبلیغاتی - سیاسی درباره آن، هنوز برای ترکیه امروز خبر روز است که متصل به آن بحران کشته شدن نظامیان ترکیه در حمله گروه (پ.ک.ک) که از نظر دولت ترکیه گروه تروریستی محسوب می‌شوند، فشار ارتش بر مقابله نظامی و حمله به خاک عراق برای پاکسازی تهدیدهای چریکی این گروه، تقاضای تصویب مجوز از سوی دولت ترکیه در مجلس این کشور جهت حمله نظامی برای تعقیب عناصر مسلح گروه (پ.ک.ک) و آرایش نظامی کامل در کناره مرزهای عراق و ترکیه به همراه داشته که به خودی، خود یک بحران در روابط ترکیه با عراق در اشغال آمریکایی‌ها و با دولت جرج بوش شده است. ترکیه امروز در نوسان این بحران در می‌یابد که هم آمریکایی‌ها و هم اسرائیلی‌ها در مخالفت با حاکمیت کنونی در این کشور حداقل مشوق حرکت‌های ایزایی گروه مسلح کردهای ترکیه یعنی پ.ک.ک می‌باشند. بحرانی که این روزها،‌ اخبار گوناگون آن را شنیده و دیده‌اند و همه در انتظار یک فاجعه نظامی دیگر بسر می‌برند. شاید این نتیجه اولیه از نگاه به ترکیه امروز برآید که آمریکایی‌ها دیگر بدنبال حاکمیت دینی متفاوت با انقلاب اسلامی ایران نیستند، بلکه با هرگونه حزب و یا قدرتی که در صحنه سیاسی و مدیریت کشوری از مواضع فرهنگ دینی - اسلامی ظاهر گردد، مخالفت دارند و برای محو آن اقدام می‌کنند. دولت در ترکیه امروز از دو جهت در فشار قرار گرفته است از درون ارتش و احزاب رقیب که با استفاده از رسانه‌های عمومی در اختیار خود، کشته شدن نزدیک به سی نفر از نظامیان ترکیه در حملات گروه پ.ک.ک را بهانه خوبی می‌داند تا با بالا آوردن حس قدرت‌نمایی همراه انتقام در افکار عمومی، فشار شدید سیاسی - اجتماعی به نخست‌وزیر وارد سازند، از سوی دیگر، عراق زخم خورده از اشغال نظامی آمریکایی و بخصوص شمال این کشور که در اداره فدراتیو کردهای عراق با رهبری «مسعود بارزانی» است، از آرامش و امنیت نسبی برخوردار است. با شروع حمله نظامی ترکیه، این آرامش بهم خواهد خورد و عراق از بحران درونی‌ها دچار بحران مضاعف دیگری از بیرون و درون خواهد شد. آمریکایی‌ها دولت جدید ترکیه را که می‌خواهد از مسیر برنامه‌ریزی سیاسی - اقتصادی مدیریت خویش را جهت دهد به سمت و سوی یک بحران نظامی که در آن سران ارتش حرف اول را خواهند زد و نه نخست‌وزیر، سوق می‌دهند.

3- ترکیه امروز در یک آزمون بزرگ بسر می‌برد که محوریت سیاست‌های درونی، منطقه‌ای و بین‌المللی آن، موضوع روز شده است. انتخابات چند روز قبل که به صورت یک رفراندوم ملی بود، علیرغم مخالفت دو حزب مخالف و رقیب اردوغان، یک پیروزی دیگر برای حزب حاکم در ترکیه امروز (عدالت و توسعه) محسوب می‌گردد که در آن تغییر قانون اساسی برای انتخاب رئیس‌جمهور از طریق رأی مستقیم مردم، تغییر مدت مجلس از پنج سال به چهار سال دیده شده است.

موضوع رفع ممنوعیت حجاب، گام بعدی دولت کنونی ترکیه است که از هم اکنون مردم خود فشار برای بی‌حجابی را که از سوی قدرت‌های سکولار در گذشته بجای مانده، نادیده می‌گیرند و فرهنگ اسلامی خود را نشان می‌دهند. ترکیه امروز در میدان آزمایش و عبور از بحران، پیش می‌رود و کادرهای اصلی حزب عدالت و توسعه به خوبی می‌دانند که طی این مسیر بدون مشکلات نخواهد بود، بخصوص که «اردوغان» سیاست امروز ترکیه را بر محوریت «استقلال» واقعی می‌خواهد و برای آن از طریق حزب فراگیر خود برنامه‌ریزی دارد.