تولید علم از نگاه رهبری (بخش بیست و یکم)

مهدی قربان‌زاده
2. راهکارهای اختصاصی تولید علم در حوزه
1/2. تقویت بنیه علمی ‌طلاب
تقویت بنیه علمی ‌طلاب از سوی حوزه در شمار راهکارهای جنبش نرم‌افزاری است؛ زیرا تا طلبه از غنای علمی ‌لازم برخوردار نباشد، نمی‌تواند به تولید حرف نو و نظریه جدید در علوم حوزوی بپردازد.
"حوزه‌های علمی ‌اساسی‌ترین کاری که امروز به عهده دارند به طور جمعی و همین‌طور فضلا که توانایی بر این کار دارند به صورت فردی وظیفه‌شان تولید فکر است. البته آمدن در این میدان‌ها نیاز به مایه‌های علمی ‌دارد، احتیاج به قوام فکری دارد. این قوام فکری را حوزه‌ها، تحصیلات دینی و فقهی و کلامی ‌و فلسفی باید تأمین کنند. این کاری است که در درجه اول در حوزه‌ها باید باشد که عبارت است از تقویت بنیه علمی ‌و این را نباید دست کم گرفت."1
2/2. پرورش نیروی انسانی برای پاسخ به شبهات و تحقیق و مطالعات تطبیقی
یکی از اقدامات بسیار ضروری در حوزه علمیه قم جهت جنبش نرم‌افزاری، پرورش نیروی انسانی برای رشته‌های مربوط به دین است: پرورش نیروی متخصص در فقه، کلام و فلسفه اسلامی، همچنین برای مطالعات تطبیقی بین فلسفه، کلام، حقوق و اخلاق اسلامی ‌با فلسفه، حقوق، اخلاق و کلام رایج در دنیا و تقویت نیروی انسانی برای پاسخ به شبهات مختلف کلامی‌ و فلسفی مربوط به اسلام و مبانی انقلاب اسلامی. "اگر امروز ما بخواهیم بدانیم که برای قم با این ظرفیت، چگونه برنامه‌ریزی‌یی لازم است، باید نگاه کنیم به دنیا؛ باید نگاه کنیم به نیاز عالم؛ باید نگاه کنیم به بروز و ظهور روز به روز و دم به دم افکار و نظریات و حرف‌ها و مسائلی که در ارتباط با مسائل حوزه‌های علمیه است؛ نه در فنون و علومی‌که مستقیماً ربطی به حوزه‌های علمیه ندارد؛ نه، درباره همین مسائلی که مستقیماً مربوط به حوزه‌های علمیه است. در دنیا به طور مداوم حرف‌هایی دارد به وجود می‌آید، در باب اخلاق، در باب حقوق، در باب فلسفه، در باب فلسفه دین، در باب مسائل کلامی ‌دایم حرف‌های جدیدی دارد مطرح می‌شود؛ نه به این معنا که همه این حرف‌ها درست است یا مهم است؛ بلکه به این معنا که این حرف‌ها حجم عظیمی ‌را از فضای ذهنی مردم دنیا به خود اختصاص می‌دهد.
با توجه به ارتباط سریعی که امروز در دنیا هست که هر حرفی، هر فکری، هر منطقی، هر شبهه‌ای، هر راه‌حلی که در یک گوشه دنیا مطرح بشود، گاهی در ظرف یک روز، یک ماه به آن طرف دنیا می‌رسد یا می‌تواند برسد، باید حوزه‌ای مثل حوزه‌ علمیه قم برنامه‌ریزی کند. افرادی را آماده داشته باشند برای طرح مسائلی که در دنیا امروز در زمینه‌های گوناگون مورد بحث است. افرادی را آماده داشته باشند برای تحقیق و تدقیق و نوآوری در همان مسائلی که امروز در خود حوزه‌های علمیه مطرح است؛ مثل مسائل فلسفه اسلامی، مثل مسائل فقه اسلامی، مثل مسائل اصول اسلامی، که بعضی از این مباحث اصولی ما که در مبحث الفاظ و غیره آن‌ها را مطرح می‌کنیم؛ این‌ها امروز جزو مسائل بسیار مهمی‌ است که در مجموعه‌های فلسفی دنیا مطرح می‌شود؛ درباره همین‌ها تحقیق و نوآوری بکنند.
مجموعه‌هایی باید وجود داشته باشد که مطالبی را که ما داریم، به شکل تطبیقی بحث کنند؛ یعنی مثل فقه ما را مقایسه کنند با حقوق رایج دنیا؛ مباحث فلسفی ما را مقایسه کنند با مباحث فلسفی رایج عالم؛ مباحث کلامی ‌ما را مقایسه کنند با مباحث کلامی‌رایج عالم و این چیزهایی که به عنوان فلسفه دین مطرح می‌شود؛ ببینید این‌ها نسبتش با هم چگونه است؛ چه قدر به هم تعریض و تعرض دارد؛ چه اندازه باهم ارتباط؛ چه عناصر جدیدی در آن‌ها هست که با آن می‌توان مباحث متعارف و متداول بین ما را تکمیل کرد."2