آغاز رویارویی تسنن عراق با تکفیری‌ها

بنفشه غلامی

در 4 سال نزاع قومی عراق، تکفیری‌ها و القاعده سلاح خویش را اغلب به سمت شیعیان نشانه رفتند. این راهبرد که از تفکر متعصبانه سلفی‌ها نسبت به مذاهب دیگر نشأت می‌گیرد تاکنون حدود 600 هزار قربانی از شهروندان غیرنظامی و بی‌گناه عراق گرفته است. جامعه شیعه بیشترین سهم از این قربانیان را به خود اختصاص می‌دهند. اما خبرها این روزها حاکی از آن است طایفه تکفیری‌ها و القاعده در یک راهبرد جدید نگاه خصمانه خویش را متوجه تسنن عراق کرده‌اند. طایفه‌ای که با ادعا و شعار احیای برتری اعراب سنی در عراق گام نهاده بود اکنون شمشیر خویش را برای کشتن چهره‌ها و عناصر کلیدی مناطق سنی‌نشین تیز کرده است. پس از ترور عبدالستار ابوریشه، رهبر شورای نجات در استان الانبار عراق این گمان و پیش‌بینی رنگ واقعیت یافت که القاعده پیکان حملات ترور خود را به سوی رهبران سنی عراق نشانه خواهد رفت تا بدین وسیله به هدف دیگر خود که به هم ریختن ائتلاف عراق یکپارچه است، نائل شود. تهدید القاعده و تکفیری‌ها بر ضد سران سنی عراق از ترور ابوریشه شروع شد. فردی که مغز تفکر استان الانبار برای مبارزه با نیروهای القاعده بود و بوش نیز در آخرین سفر خود به عراق با وی ملاقات کرد و سران آمریکا بارها وی را به خاطر اقدام‌هایی که به عمل آورده، ستوده بودند.

القاعده در یکی از صفحات اینترنتی خود که در آن خود را «امارت اسلامی عراق» معرفی کرده از تشکیل جوخه ترور جدید خبر داده است، جوخه‌ای که قرار است چهره‌ها و سران قبایلی که به زعم خود با آمریکا یا دولت عراق باب همکاری باز می‌کنند را ترور کرده و از ادامه کار باز دارند. تهدید مستقیم شیوخ تسنن از تاکتیک‌های جدید القاعده است تا در کار دولت شیعی که تحت رهبری نوری المالکی فعالیت می‌کند، اختلال ایجاد کند.

آنها در بیانیه خود حتی آورده‌اند که «ما لیست اسامی چهره‌های قبایلی را منتشر و آنها را افشا خواهیم کرد.»

گروه تکفیری‌های عراق در دومین بیانیه خود با امضای ابوعمر البغدادی، رئیس این گروه در عراق، نوشته این حرکت را در سالگرد قتل ابومصعب زرقاوی سرکرده القاعده عراق شروع می‌کند که سال گذشته در عملیات آمریکایی‌ها علیه القاعده در عراق کشته شد.

ساعتی پس از انتشار این بیانیه اتومبیلی مقابل صف مردم مقابل یک نانوایی در غرب بغداد منفجر شد. بر اثر این انفجار 11 نفر کشته شدند، دو نفر از این کشته‌شدگان کودک بودند.

«ابواحمد» یک کارمند دولتی می‌گوید: بعد از شنیدن صدای انفجار از خانه خارج شدم. نانوایی را دیدم که مقابل آن انفجار روی داده بود. کسانی که مجروح شده بودند، فریاد می‌زدند و کمک می‌خواستند.

این انفجار در ساعات نزدیک به افطار روی داد. این در حالی است که دولت پیش از این و در آستانه شروع ماه رمضان اظهار امیدواری کرده بود رمضانی آرام داشته باشند. بویژه از 7 ماه پیش به این سو که دولت اقدام‌های امنیتی خود را در بغداد، بیشتر کرده است. در همین حال ارتش آمریکا در عراق نیز اعلام کرده است یکی از سربازان این ارتش کشته و 4 نفر از آنان نیز به خاطر انفجار بمبی در نزدیک خودروی آنها مجروح شده‌اند.

اگرچه در حال حاضر سران سنی استان الانبار عراق که ابوریشه آنها را هدایت می‌کرد، تحت تدابیر امنیتی شدید قرار گرفته‌اند اما در کل این استان در حال حاضر در شرایطی بی‌ثبات بسر می‌برد. ضمن آن که خشونت‌ها در الرمادی مرکز الانبار نیز به چشم می‌خورد.

الانبار و الرمادی از جمله شهرهایی هستند که آمریکا به موفقیت‌آمیز بودن عملیات خود در آنها افتخار می‌کرد و حتی ژنرال پترائوس در گزارش خود آن را به عنوان الگویی برای برقراری امنیت در دیگر نقاط عراق مطرح کرد.

اما با وجود خشونت‌ها و تهدیدها یکی از شیوخ منطقه سنی‌نشین الرمادی می‌گوید: رهبران این استان، پی به راهبرد جدید القاعده برده‌اند و همان پیمان مبارزه خویش با شیخ شهید خود (ابوریشه) را تداوم خواهند بخشید و به تلاش خود برای جلوگیری از ترور و خشونت علیه مردم این استان ادامه خواهند داد. وی می‌گوید: «ما به عنوان مردان قبیله در برابر القاعده خواهیم ایستاد و آنها را مجبور به عقب‌نشینی خواهیم کرد.»

به هر حال تهدید القاعده علیه رهبران سنی یک اتفاق مهم در صحنه معادلات سیاسی این کشور است. این وضع مختص استان الانبار نیست و خبرها حاکی از آن است که تمام رهبران سنی در دیگر استان‌های سنی‌نشین عراق نیز به نحوی با عناصر القاعده و تکفیری‌ها درگیر شده‌اند.

جنگ واقعی میان شبکه القاعده و تسنن عراق ـ که اغلب نیروهای آن را مهاجران عرب و اتباع کشورهای دیگر تشکیل می‌دهند ـ از زمانی شروع شد که سرکردگان القاعده در شهرهای سنی‌نشین به تسویه حساب با شیوخ حاکم بر این مناطق مبادرت کردند و زمام امور این مناطق را به عناصر مزدور خویش سپردند.

عامل دومی که سنی‌های بومی عراق را برای شروع یک مبارزه جهت طرد تکفیری‌ها و القاعده مصمم کرد، جنگ قدرت شدید میان جبهه تروریست‌های مهاجر عربی بود. شبکه تروریست‌ها بویژه پس از کشته شدن برخی عناصر کلیدی آن مانند زرقاوی دچار تشتت شدند به گونه‌ای که چندین شاخه جدید با نام‌های مختلف مانند امارت اسلامی، ارتش اسلامی و ... از بطن آن برخاستند که این گروه‌ها رقابت و تسویه خونینی را بر سر سلطه بر اراضی و مناطق اهل تسنن آغاز کردند و این جنگ غنایم و سهم‌خواهی ماجراجویانه نقش اساسی در تغییر نگاه سران تسنن به این جریان داشت.