درباره گزارش البرادعی

ابوالقاسم قاسم‌زاده

گزارش آقای البرادعی مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره آخرین گفتگوها با مسئولین و بازرسی از تاسیسات هسته‌ای ایران انتشار یافت. خبرگزاری‌ها و بسیاری از رسانه‌های بین‌المللی صدر اخبار خود را به این گزارش و واکنش‌ها درباره آن اختصاص داده‌اند. قرار است روز پنجشنبه آینده در شورای حکام آژانس متن گزارش به نقد و بررسی و اعلام مواضع کشورهای عضو آژانس قرار گیرد.

آنچه که اکنون پس از دو روز از انتشار گزارش و اعلام نظر دولت‌ها می‌توان دریافت، به اختصار چنین است:

1- دولت جمهوری اسلامی ایران گزارش را بطور نسبی مثبت ارزیابی کرده است و آقای احمدی‌نژاد اعلام کرد، ایران همکاری با آژانس را ادامه خواهد داد. به نظر ایران، جنبه‌های مثبت گزارش آن چنان است که بهانه‌تراشی‌ها را از دست آمریکا گرفته و دیگر انگیزه‌ای برای کشورهای عضو گروه 1+5 باقی نمانده است که بر روال تهدید و تحریم پافشاری کنند از نظر دکتر جلیلی دبیر شورای امنیت، صدور قطعنامه جدید علیه ایران با انتشار این گزارش موجب رسوایی آمریکا و کشورهایی خواهد شد که از سیاست تک ساحتی تهدید و تحریم علیه ایران پیروی کنند.

ایران معتقد است انتشار این گزارش دو پیامد فوری خواهد داشت. اول، دولت جرج بوش را یک گام دیگر به آشکارتر شدن سیاست غلط تهدید و تحریم علیه جمهوری اسلامی ایران پیش برده است و لذا، آمریکایی‌ها از انتشار چنین گزارشی هم عدم رضایت دارند و هم عصبانی شده‌اند. ایران با ارزیابی مثبت از این گزارش و پیام ادامه مسیر مذاکره به عنوان تنها روش حل اختلاف‌ها، فعلاً دست بالاتر را در فضای سیاسی بین‌المللی بدست آورده است. بخصوص که کشورهایی مانند روسیه، چین نیز گزارش را نشانه‌ای از مسیر مثبت و شفاف‌سازی درباره پرونده انرژی هسته‌ای ایران ارزیابی کرده‌اند و بجای تشدید سیاست تهدید و تحریم، ادامه همین روش از مسیر مذاکره را پیشنهاد دارند. اعلام نظر مثبت ایران موجب شکسته شدن فشارهای منفی آمریکا شده است. بخصوص که گروه «نم» کشورهای عضو جنبش عدم تعهد در آژانس با کسب امضاء تائید از بسیاری از کشورهای عضو آژانس، اطلاعیه‌ای را در آژانس منتشر خواهند کرد که ضمن تائید گزارش البرادعی، هرگونه اقدام و یا طرح تهدید و تحریم علیه ایران را رد خواهند کرد و خواهان ادامه مذاکره تا رسیدن به حل نهایی و خاتمه بخشیدن به بررسی پرونده انرژی هسته‌ای ایران هستند.

2- آمریکایی‌ها تلاش بسیاری کردند تا این گزارش منتشر نشود و بنابر اظهارنظر برخی مجامع خبری این گزارش با تاخیر دو روزه و دستکاری آمریکایی‌ها منتشر شده است. اما علیرغم این حرکت، آمریکایی‌ها عدم رضایت خود را بلافاصله توسط نماینده خود در آژانس (شولتی) اعلام کردند. در خبرها چنین آمده است: «گریگوری شولتی سفیر آمریکا در آژانس، ساعتی پس از انتشار گزارش آژانس بیانیه را انتشار داد که در آن آمده است، گزارش نشان می‌دهد که همکاری ایران و آژانس، کماکان گزینشی و ناقص است و ایران خواست جامعه جهانی برای شفاف‌سازی کامل را برآورده نکرده است. فشار به ایران از سوی شورای امنیت، باید ادامه یابد.»

با انتشار این بیانیه، «دنا پرینو» سخنگوی کاخ سفید نیز گفته است، «این گزارش متاسفانه روشن می‌کند که ایران علاقه‌مند نیست با بقیه کشورهای جهان همکاری کند. ایالات متحده آمریکا با دیگر کشورهای عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل برای اعمال دور سوم تحریم‌ها علیه ایران در شورای امنیت، همکاری خواهد کرد.»

اعلام نظر فوری دولت جرج بوش، نشان می‌دهد که هنوز هیچ تجدید نظری در سیاست آمریکا درباره ایران دیده نمی‌شود.

آمریکایی‌ها تلاش دارند تا از طریق نشست شورای امنیت قطعنامه سومی درباره تشدید تحریم‌ها علیه ایران بدست آورند. پرسش بسیاری این است که آیا کشورهای دیگر، از جمله روسیه، چین، ژاپن و آلمان با آمریکا و سیاست‌های غلط او، همکاری خواهند کرد؟ فرانسه، هنوز اعلام نظر رسمی نکرده است و دولت انگلیس همراهی با آمریکا را در هر شرایطی سیاست خود قرار داده است.

بسیاری از محافل سیاسی معتقدند، آمریکایی‌ها، در ادامه مسیر برای کسب قطعنامه جدید علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل موفق نخواهد شد و در بیرون از آن نیز، شکاف در میان کشورهای عضو 1+5 اکنون کاملاً آشکار است. بخصوص مذاکره جلیلی و سولانا اگر در هفته‌های آینده انجام پذیرد و یا با دیدار آقای البرادعی از تهران اقدام های مثبت دیگری در مسیر خنثی‌سازی فشارهای تهدیدآمیز آمریکایی‌ها ظاهر گردد. مشکل آمریکایی‌ها که همچنان بر طبل تهدید و تحریم و شدت بخشیدن به فضای جنگ روانی ادامه می‌دهند، مضاعف خواهد شد.

واقعیت کنونی در فضای سیاسی بین‌المللی با انتشار گزارش البرادعی چنین است که بسیاری از دولت‌ها ارزیابی مثبت از این گزارش دارند. آمریکایی‌ها عصبانی و نگران شکسته شدن همکاری با دیگر کشورها علیه ایران هستند و در یک کلام، انتشار این گزارش دو نتیجه فوری در پی داشته است. فضای تنگ تنفس سیاسی ایران در روابط بین‌المللی را شکسته است و برای جمهوری اسلامی ایران  میدان مانور دیپلماتیک بهتری باز گردیده تا حقانیت مواضع خود را بهتر و روشن‌تر آشکار سازد.

در مقابل، آمریکایی‌ها همه تلاش‌های خود را بکار می‌گیرند تا مسیر تهدید و تحریم را تنها روش نتیجه‌بخش به همراهان خود معرفی کنند و یا با بدست آوردن قطعنامه جدید علیه ایران در شورای امنیت سازمان ملل و یا تشدید تحریم با همکاری چند کشور از جمله فرانسه و انگلیس همچنان علیه جمهوری اسلامی ایران اقدام نمایند.