گفتوگو با ماشاءالله شاکرى سفیر ایران در اسلام آباد
اندیشههاى دولت جدید پاکستان
احسان تقدسى
مقدمه:
شاید اگر بىنظیر بوتو آنگونه توسط دستگاه خشونت، ترور نمىشد اینک او بود که عهدهدار سمت نخستوزیرى پاکستان گشته بود. کسى چه مى دانست که ترور بوتو تاریخ آینده پاکستان را هم تحت الشعاع خود قرار خواهد داد و یارانش به اتکاى نام پر آوازه او بخش قابل توجهى از مجلس و به تبع آن نخستوزیرى را نیز در دست خواهند گرفت. زنده بوتو همانقدر براى مخالفانش گران بود که اینک مرده او. سیاستمدارانى از این دست کم هستند که حتى مرده آنان نیز کار زنده آنها را مى کند. پس از چند هفته متوالى رایزنى براى تعیین سمت نخستوزیرى بالاخره حزب مردم پاکستان سیدرضا گیلانى عضو ارشد این حزب را به عنوان نخستوزیر آتى پاکستان معرفى کرد و وى با رأى اعتمادى که از مجلس گرفت اینک عهده دار این سمت گشته است. محافل سیاسى بسیارى این گونه پیش بینى مى کردند که مخدوم امین فهیم دیگر عضو ارشد حزب مردم که در سالیان نبود بوتو در پاکستان جانشین وى محسوب مى شد نخستوزیر آتى پاکستان باشد. روابط خوب مخدوم فهیم و مشرف اما چیزى نبود که از نگاه دوستان بوتو و طیف متحدانش مخفى باشد. رایزنى هاى فراوانى در داخل حزب مردم انجام شد و از طرفى دیگر نواز شریف - رهبر مسلم لیگ شاخه نواز - در مخالفت با مخدوم فهیم آنقدر به خانه آصف على زردارى رفت و آمد تا آن که همه متقاعد شدند که کس دیگرى به جز مخدوم فهیم کاندیداى حزب مردم باشد. گیلانى اما دولتى متشکل از چندین گروه دارد که این امر شکنندگى فراوانى را براى آن سبب شده است. همه اینک در انتظارند تا ببینند وارثان بوتو آیا مى توانند میراث او را به سرمنزل مقصود برسانند یا خیر. آخرین تحولات اخیر پاکستان را با ماشاءالله شاکرى، سفیر کشورمان در اسلام آباد در میان گذاردهایم که از نظر گرامىتان مىگذرد:
* ترکیب دولت گیلانى را چطور ارزیابى مىکنید؟
** سید یوسف رضا گیلانى بیست و سومین نخستوزیر در تاریخ پاکستان در روز ۱۰ فروردین ۱۳۸۷ با اجماع کامل که در آن، حتى احزاب مخالف از وى حمایت مى نمودند، از مجلس ملى رأى اعتماد گرفت. این رویداد در تاریخ پارلمانى پاکستان بى سابقه است. قبل از آن، وى توسط ۲۶۴ نفر از ۳۰۹ عضو مجلس ملى که بالاترین شمار آراى نمایندگان کسب شده از سوى هر نخستوزیر از مجلس ملى در تاریخ پاکستان است به عنوان نخستوزیر جدید برگزیده شده بود. گیلانى نخستین نخستوزیر خارج از خانواده بوتو و نخستین نخستوزیر حزب مردم از استان پنجاب محسوب مى شود. در انتخابات روز ۱۸ فوریه ۲۰۰۸ (۲۹ بهمن ۱۳۸۶)هیچ حزب سیاسى نتوانست اکثریت لازم براى تشکیل دولت در مرکز را کسب کند و یک «پارلمان معلق» به وجود آمد که شکل گیرى یک دولت ائتلافى متشکل از چهار حزب سیاسى را به دنبال داشت. در این دولت ائتلافى ۱۲۰ عضو مجلس ملى متعلق به حزب مردم، ۹۰ عضو متعلق به مسلم لیگ (نواز)، ۱۳ عضو متعلق به حزب ملى خلق (ANP) و ۶ عضو متعلق به جمعیت علماى اسلام (شاخه فضل الرحمان) است. کابینه ۲۴ نفره کنونى که در روز ۱۲ فروردین ۱۳۸۷ سوگند یاد نمود، از چهار حزب مذکور نمایندگى مى نماید. در دومین مرحله معرفى وزراى جدید، جنبش متحد قومى نیز که متعاقباً به ائتلاف حاکم پیوسته، وارد کابینه خواهد شد. در کابینه ۲۴نفره فعلى، ۱۱ وزیر از حزب مردم، ۹ وزیر از مسلم لیگ (نواز)، دو وزیر از حزب ملى خلق و یک وزیر از هر یک از جمعیت علماى اسلام (شاخه فضل الرحمان) و مناطق قبایلى تحت اداره دولت فدرال (فاتا) هستند. درحالى که وزارتخانه هاى مهمى چون امور خارجه، قانون، تبلیغات و رسانه ها و کار به حزب مردم واگذار شده، اغلب وزارتخانههاى اقتصادى از جمله امور مالى، اقتصادى، بازرگانى، راه آهن، نفت، کشاورزى و تولیدات دفاعى به عهده مسلم لیگ (نواز) گذاشته شده است. جمعیت علماى اسلام (شاخه فضل الرحمان) وزارتخانه امور مذهبى را به دست آورده و وزارت کشور تحت سرپرستى دستیار نزدیک آصف على زردارى یعنى دکتر رحمان ملک قرار خواهد گرفت که سمت مشاور نخستوزیر در امور کشور و کنترل مواد مخدر را نیز به عهده دارد. مولانا فضل الرحمان رئیس جمعیت علماى اسلام (شاخه فضل الرحمان) سمت رئیس کمیته پارلمانى در امور کشمیر را که سیاست دولت در امور کشمیر را تدوین مى نماید، به عهده خواهد داشت.
* چه شد که نام گیلانى براى سمت نخستوزیرى پاکستان مطرح شد در حالى که انتظار مىرفت چهرههاى دیگر و احزاب مردم کاندیداى این سمت باشند؟
** آصف على زردارى، رئیس حزب مردم، در انتخابات مجلس ملى شرکت نداشت و بنابراین، طبق قانون نمى توانست سمت نخستوزیرى را به عهده بگیرد. پس از ترور بى نظیر بوتو در روز ۶ دى ۱۳۸۶ و بازگشت آصف على زردارى به پاکستان از تبعید و به عهده گرفتن ریاست حزب مردم به جاى همسر مقتول خود، اختلافاتى بین وى و مخدوم امین فهیم عضو ارشد این حزب که در ۸ سال گذشته در غیاب بى نظیر بوتو امور حزب مردم را اداره مى نمود، بروز کرد. مخدوم امین فهیم روابط خوبى با رئیسجمهور مشرف دارد و حتى در سال ۲۰۰۲ نیز آقاى مشرف پست نخستوزیرى را به وى پیشنهاد کرده بود که در آن زمان به دلیل مخالفت بى نظیر بوتو عملى نشد. با این پیشینه، مخدوم امین فهیم به روابط نزدیک با رئیسجمهور مشرف حتى پس از انتخابات ۲۹ بهمن ۱۳۸۶ متهم شد و این امر رهبران مسلم لیگ (نواز) را علیه امین فهیم تحریک نمود و کلیه تلاش ها و فشارها براى برگزیده شدن مخدوم امین فهیم به عنوان نخستوزیر را خنثى ساخت. در این موقعیت، آصف على زردارى با موافقت مسلم لیگ (نواز)، سید یوسف رضا گیلانى را که به دستور مشرف به مدت ۵ سال (۲۰۰۲ الى ۲۰۰۶ ) در زندان به سر برده بود، به عنوان کاندیداى احزاب داراى اکثریت در پارلمان معرفى کرد. سید یوسف رضا گیلانى دومین فرد از نوار «سرائیکى» زبان واقع در جنوب پنجاب است که به پست نخستوزیرى دست یافته و این امر مى تواند پایگاه حزب مردم را در استان پنجاب که ۶۰ درصد جمعیت کشور و ۱۴۸ کرسى از مجموع ۲۷۲ کرسى مجلس ملى را در اختیار دارد، تقویت خواهد کرد؛ استانى که به طور سنتى پایگاه مسلم لیگ (نواز) تلقى مى شده است.
* گیلانى در اولین سخنرانى خود پس از کسب کرسى نخستوزیرى، اولویت دولتش را پیگیرى چندوچون ترور خانم بوتو توسط سازمان ملل اعلام کرده است. فکر مىکنید مشرف با این قضیه موافق باشد؟
** به دنبال ترور بى نظیر بوتو در روز ۶ دى ،۱۳۸۶ حزب مردم و مسلم لیگ (نواز) خواستار انجام تحقیقات از سوى یک تیم سازمان ملل در حادثه مرگ بى نظیر بوتو گردیدند. با توجه به حمایت ۲۵۴ نفر از نمایندگان مجلس ملى شامل ائتلاف حاکم از میان کل ۳۴۲ نفر از نمایندگان این مجلس، قطعنامه پارلمانى با کسب اکثریت سه چهارم کل اعضاى مجلس ملى تقاضاى تحقیقات سازمان ملل در حادثه مرگ بى نظیر بوتو را خواهد کرد و در این صورت، بنا به قانون اساسى پاکستان، رئیسجمهور امکان وتو کردن این خواسته مجلس را نخواهد داشت؛ ضمن اینکه نخستوزیر نیز براساس قانون اساسى رئیس امور اجرایى کشور به شمار مى رود و مى تواند درخواست براى انجام تحقیقات در این مورد را به سازمان ملل ارائه دهد.
* تصور مىکنید گیلانى و دولتش و مجلس نیز به همکارى خود در مبارزه با تروریسم ادامه خواهند داد؟
** ائتلاف کنونى حاکم اعلام کرده که تصمیمگیرى در خصوص سیاست مبارزه علیه تروریسم را از این پس به جاى یک فرد واحد، مجلس ملى انجام خواهد داد؛ ضمن این که ظاهراً تصمیم دارد باب مذاکره و تعامل با افراطیون را نیز باز کند.
* چشمانداز دولت پاکستان را چطور ارزیابى مىکنید؟
** در بخش سیاست داخلى، تمرکز دولت جدید طبعاً بر مسائل و مشکلات اقتصادى کشور بخصوص اقشار متوسط و ضعیف پاکستان خواهد بود و موفقیت در این موضوع مستلزم صرف انرژى زیادى خواهد بود. درخصوص مسائل امنیتى نیز که دیگر چالش بزرگ دولت جدید به شمار مى رود، دولت ائتلافى تصمیم گرفته براى کنترل اعمال تروریستى با مبارزین وارد مذاکره شود. دربخش سیاست خارجى، دولت جدید فرآیند تنش زدایى و گفت وگوهاى سازنده با هند براى حل و فصل مسئله کشمیر را ادامه خواهد داد و دولت هند نیز آمادگى خود را براى ادامه این روند اعلام کرده است. ائتلاف کنونى حاکم همچنین خواستار حل و فصل اختلافات خود با افغانستان خواهد بود. این ائتلاف همچنین روابط اقتصادى با جمهورى اسلامى ایران و کشورهاى عربى واقع در سواحل جنوبى خلیج فارس را تقویت خواهد کرد تا کمک مالى را از آنها براى فائق شدن بر مسائل اقتصادى که پاکستان در حال حاضر با آن مواجه است دریافت نماید.
* عدهاى از صاحبنظران معتقدند دولت جدید چندان یکدست نیست و شکننده به نظر مىرسد. نظر شما در این مورد چیست؟
** یک دولت ائتلافى متشکل از پنج حزب مهم مسلماً داراى اختلاف نظرهایى خواهد بود. ولى هدف اصلى آنها که به خاطر کسب آن، آنها متحد شده اند و همانا محدودنمودن اختیارات رئیسجمهور و انتقال به حاکمیت دموکراسى و نظام پارلمانى است، آنها را به یکدیگر نزدیک مى کند. جداى از این موضوع، نیاز و تعامل احزاب حاکم بخصوص دو حزب اصلى (حزب مردم و مسلم لیگ که اکنون اغلب بخش هاى اقتصادى دولت را تحت کنترل خود دارد) براى فائق آمدن بر مسائل اقتصادى حادى که کشور در حال حاضر با آن مواجه است، ادامه خواهد یافت.
* رابطه مشرف و دولت گیلانى را چگونه پیشبینى مىکنید؟
** تاکنون رئیسجمهور مشرف بارها دولت جدید را یک دولت میانه رو توصیف و اعلام کرده که دولت جدید از حمایت و کمک کامل وى (رئیسجمهور) برخوردار خواهد بود. از سوى دیگر، تداوم این ارتباط مثبت به عملکرد دولت و مجلس درخصوص مسائلى چون اعاده دیوانعالى سابق و مواردى از این دست بستگى خواهد داشت. با این حال، به نظر مى رسد که براى بازگرداندن پاکستان به جاده ثبات، امنیت و توسعه تعامل مثبت بین دولت، مجلس و رئیسجمهور ضرورى باشد.
* نقش ارتش پاکستان در معادلات سیاسى جارى چه خواهد بود؟
** نگه داشته و به عنوان یک نیروى ثبات ساز و یک وزنه اطمینان به پشت صحنه سیاسى کشور سوق دهد و در این راه اقدامات مهم و مؤثرى نیز انجام داده است که از جمله آنها تلاش براى بازگرداندن تمامى مقامات نظامى از پستهاى غیرنظامى به ارتش بوده است. نقش مثبت ارتش در برگزارى موفق و آرام انتخابات اخیر پاکستان به خوبى روشن بود. از سوى دیگر، شرکاى دولت ائتلافى بویژه حزب مردم و مسلم لیگ (نواز) خواهان طرح و تصویب بودجه دفاعى کشور در مجلس و اعلام دارایى هاى مقامات ارتش هستند. این امر مى تواند یک موضوع مهم و تعیین کننده در روابط ارتش و دولت باشد. ژنرال کیانى رئیس ستاد نیروى زمینى پاکستان اخیراً اعلام نموده که نیروى زمینى کشور به آرمانهاى مردم کشمیر تحقق خواهد بخشید. بدین ترتیب، حل و فصل مسئله کشمیر با هند توسط دولت کنونى، آزمایش حیاتى این دولت خواهد بود.
* نقش دولتهاى خارجى بویژه آمریکا در این معادلات چگونه خواهد بود؟ و حضور نگروپونته و بوچر، دو مقام وزارت خارجه آمریکا در اسلام آباد آن هم در روز اول نخستوزیرى گیلانى چه معنا و مفاهیمى داشت؟
** سیاست معمول دولت آمریکا، حمایت از افرادى است که بتوانند منافع موجود آن کشور را تأمین نمایند.
بازدید نگروپونته و بوچر از اسلام آباد در روزى که گیلانى توسط مجلس ملى به عنوان نخستوزیر برگزیده شد، بیش از هر چیز بیانگر نگرانى دولت آمریکا از رویکرد دولت جدید پاکستان در قبال همکارى در جریان مبارزه با تروریسم بود. آنها در این سفر ضمن دیدار با اکثر مقامات ارشد پاکستان، اعلام کردند که اگر دولت پاکستان به همکارى خود در مبارزه علیه تروریسم ادامه دهد، آنها کمکهاى بیشترى براى دولت فراهم خواهند کرد. ولى مقامات دولت جدید پاکستان اعلام کرده اند که سیاست این کشور درخصوص ادامه و نوع این همکارى توسط مجلس ملى تدوین خواهد شد. دولت کنونى براى حل و فصل مسئله تروریسم از طریق مذاکره با مبارزین و اجراى اصلاحات سیاسى و اقتصادى در مناطق عشایرى تصمیم گرفته است.
* برخى اخبار حکایت از نوعى دودستگى در حزب مردم دارند. این موضوع تا چه حد جدى است؟
** حزب مردم یکى از مهمترین و باسابقه ترین احزاب سیاسى پاکستان است که از سازماندهى خوبى نیز برخوردار است. ممکن است در بحث تعیین و انتصاب افراد براى سمت هاى مختلف بعضاً دلخورى هایى نیز به وجود آمده باشد، اما بعید است که این موضوع موجب خللى در سازمان این حزب مهم پاکستان شود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
