بازگشت دیپلمات با دست‌های بازتر

کمال خرازی وزیر امور خارجه دوره تنش‌زدایی و اعتمادسازی با جامعه جهانی در دولت محمد خاتمی با حکم مقام معظم رهبری مسئول تشکیل و رئیس شورای راهبردی روابط خارجی ایران شده است. به این ترتیب ایران برای اولین بار در تاریخ سیاست خارجی خود همچون ایالات متحده آمریکا صاحب شورای روابط خارجی شده است.
مقام معظم رهبری در حکم خود خطاب به کمال خرازی آورده‌اند: لازم است برای کمک به تصمیم‌گیریهای کلان و جست و جو از افق‌های نو در روابط خارجی جمهوری اسلامی‌ و بهره‌مندی از نظرات نخبگان در این عرصه، شورای راهبردی روابط خارجی تشکیل گردد.
غلامحسین الهام سخنگوی دولت محمود احمدی‌نژاد درباره تشکیل این شورا گفته است که وظایف این شورا تعریف شده و بیشتر در حوزه‌ مشاورت و راهبردی است و وظیفه‌ی اجرایی ندارد. آقای الهام گفته است که مجری سیاست‌های کلان خارجی در کشور ما وزارت امور خارجه است که البته شورای عالی امنیت ملی نیز دارای وظایفی است و مصوبات آن به باید به تایید مقام معظم رهبری برسد.
به این ترتیب دولت نهم از ظهور پدیده تازه در بروکراسی سیاست خارجی ایران استقبال کرده است و آنرا باعث افزایش ظرفیت سیاستگذاری کلان ایران در بخش خارجی توصیف کرده است. اعضای این شورا دکتر علی‌اکبر ولایتی وزیر اسبق امور خارجه 16 ساله ایران و مشاور فعلی رهبری در امور بین‌الملل، علی شمخانی وزیر دفاع دولت محمد خاتمی، محمد شریعتمداری وزیر سابق بازرگانی و محمدحسین طارمی‌ از مشاوران وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است.
تولد شورای روابط خارجی ایران در این عصر که تهران درگیر پرونده اتمی و چگونگی تنظیم روابط خود با کشورهای جهان از جمله غرب و ایالات متحده آمریکا است، وزن و اعتبار این نهاد تازه تاسیس را در ابتدای کار به رخ می‌کشد. ساز و کار تصمیم گیری و تعریف راهبرد‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی اساسا برعهده شورای عالی امنیت ملی ایران و به این شکل است که شورای عالی امنیت ملی که ریاست آن را رئیس‌جمهور برعهده دارد رئوس کلی سیاست خارجی ایران را تعیین می‌کند و برای تصویب یا تایید مقام معظم رهبری می‌رساند. این سیاست پس از تصویب برای اجرا به وزارت امور خارجه ابلاغ می‌شود.
به بیان دیگر وزارت خارجه ایران مجری سیاست‌های شورای عالی امنیت ملی ایران است اما با شکل‌گیری شورای روابط خارجی، دیپلماسی ایران همچون مثلثی می‌شود که که ضلع تازه آن قدرت و نفوذ زیادی بر تصمیم‌های گذشته خواهد داشت.
آنچه در این میان مهم است ترکیب اعضای پنج نفره این شورا و رییس آن است. کمال خرازی که مرداد ماه سال گذشته و در آستانه معرفی کابینه دولت جدید در جریان یک ضیافت شام با روزنامه‌نگاران، با جهان دیپلماسی خداحافظی کرد تا به گفته خودش فعالیت‌های دانشگاهی را جدی ‌تر از گذشته دنبال کند، دوباره پا به عرصه سیاست خارجی ایران گذاشته است. خرازی برای افکار عمومی ایران هنگامی که پس از 16 سال وزارت دکتر ولایتی به عنوان وزیر خارجه دولت محمد خاتمی به مجلس معرفی شد، چهره‌ایی آشنا بود. نزدیک به یک دهه حضور او در ایالات متحده آمریکا به عنوان نماینده دایم ایران در سازمان ملل از خرازی چهره‌ایی شناخته شده ساخته بود. دیپلمات خوش پوش که عینک پنسی به چشم می‌زد و نه در صورت ظاهر که در عمل هم چهره‌ایی میانه‌رو از خود به نمایش گذاشته بود.
شکستن یخ‌های روابط ایران و غرب و دیدار تاریخی خرازی با رابین کوک وزیر خارجه وقت انگلیس در حاشیه مجمع عمومی در سال 76 و تنها چند هفته پس از آغاز به کار او در سمت وزیر، هم انتظارات از او را افزایش می‌داد و هم خوش‌بینی‌های گذشته را تائید می‌کرد.
سرعت خیره‌کننده عادی‌سازی و سپس اعتمادآفرینی ایران با کشورهای جهان را گرچه برخی از صاحبنظران محصول ایده و سیاست محمد خاتمی می‌دانستند اما نقش خرازی در آن مقطع قابل انکار نبود. گرچه وی به صفت محافظه‌کاری بیش از نیاز هم گاه نواخته می‌شد.
گفته می‌شود محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهور فعلی نیز در زمان رایزنی‌هایش برای تشکیل کابینه به خرازی نیز پیشنهاد کرده بود که در همان پست باقی بماند. گرچه وی این پیشنهاد را نپذیرفت اما احمدی‌نژاد از وی برای همراهی در سفر به نیویورک دعوت کرد، اما خرازی بر خداحافظی اصرار داشت.
اینک آقای خرازی به جهان سیاست بازگشته است نه به عنوان یک شخصیت اجرایی که در مقام یک مشاور عالی. نه در عصر تنش‌زدایی که در هنگامه پرونده اتمی. از یاد برده نمی‌شود که وی در زمان وزرات‌اش بارها از دخالت نهادهای غیرمسئول و بی‌ارتباط با سیاست خارجی در کار وزارت خارجه گلایه کرده بود و در مصاحبه با یک روزنامه ایرانی با لحنی متاثر در توصیف موانع گفت که اول باید ثابت کنیم متولی سیاست خارجی هستیم.
در جایگاه جدید، دیگر وی نه تنها با چنین موانعی روبه‌رو نیست که به عنوان یک شخصیت اجرایی معاصر و درگیر و بسیار آشنا با موانع، می تواند مسیری هموارتر برای سیاست خارجی ایران به عوامل اجرایی نشان دهد. به قولی دیگر وزیر سالهای تنش‌زدایی می‌تواند ثابت کند که وزارت خارجه متولی سیاس خارجی است و در این راه، همکاران سابق خود را در این مقطع تاریخی یاری دهد. حضور 8 ساله خرازی در وزارت خارجه یاد آور روزهای خوب در دیپلماسی ایران است. پنج سال دیگر که وی ریاست شورای روابط خارجی ایران را ترک خواهد کرد چه تصویری از وی باقی خواهند ماند؟ دست‌های کمال خرازی برای کارهای نیک باز است.