همسایگان عراق

آرش بزرگمر
«کاخ سفید معتقد است، همسایگان عراق هستند که شعله جنگ را در این کشور روشن نگه می‌دارند.» این جمله را «جان وارد» به تاریخ 17 می‌2007 در روزنامه واشنگتن تایمز می‌نویسد و در این مطلب اشاره‌ای دارد به دیدگاه آمریکا نسبت به اوضاع کنونی عراق و تحلیل آنچه این روزها در این سرزمین روی می‌دهد. وی با اشاره به موضع اتخاذ شده از سوی کاخ سفید می‌نویسد: «یک سیاست بسیار کارآمد در عراق اعمال می‌شود و آن ایجاد تفرقه میان شیعه و سنی است. همسایگان عراق به خوبی می‌دانند امکان ندارد در بهترین شرایط شعیه و سنی عراق با هم کنار بیایند. پس با اتخاذ یک سیاست احتیاط‌آمیز، با کارهایی چون تامین هزینه تسلیحات نظامی ‌به دنبال ایجاد یک عراق اصطلاحا با ثبات هستند. «تونی اسنو» سخنگوی کاخ سفید با صراحت از این سیاست صحبت می‌کند و می‌گوید، دیک چنی، یکی از افراد نزدیک به بوش بارها به وی درباره همسایگان عراق تذکر داده است. از این رو دیک چنی موظف شد در دیدار با سران کشورهای عربستان سعودی، اردن، مصر و امارات متحده عربی، عواقب این سیاست و اتخاذ آن را توضیح دهد. او در گفت‌وگو با خبرنگاران تلویحا تصریح کرد اتفاقاتی زیر زمینی در حال وقوع هستند که او ماموریت دارد تا حد امکان از آنها جلوگیری کند. چنی به دستاوردش از نشست شرم‌الشیخ اشاره می‌کند که در آ« مطمئن شد، سیاستمداران سنی به شدت از سوی مقام‌‌های عراقی حمایت می‌شوند اما هیچ کدام از مقام‌‌های عربستان سعودی یا کویت که در خلال جنگ عراق در دهه 80 میلیاردها دلار به این کشور کمک کردند، اکنون حاضر نیستند برای استقرار ثبات در این کشور سرمایه گذاری کنند چرا که می‌دانند، کشورهای دیگری، مصالح خود را در شعله‌ور بودن شعله‌‌های جنگ در این منطقه می‌دانند. اکثر این سیاستمدارران آن طور که با دیک چنی مذاکره کردند، از ایران به عنوان کشوری یاد می‌کنند که نفوذ زیادی در عراق دارد. دیک چنی می‌گوید، این قدرتمند‌ترین کشور شیعه است و می‌تواند در صورت فراهم شدن شرایط، یگانه قدرت خاورمیانه باشد. نباید چنین فرصتی را در اختیار ایران قرار گیرد. تحلیلگران اوضاع خاورمیانه بر این باورند که نوری مالکی بنا به دلایلی اجازه پیدا نمی‌کند که سران شیعه و سنی را در عراق متحد کند. در واقع چنین خرد جمعی در عراق وجود ندارد که با شکل‌گیری یک دولت دموکرات می‌توان از اوضاع کنونی فاصله گرفت. دیک چنی در دیدارش با نوری مالکی به او پیشنهاد می‌کند که برای جلوگیری از تفرقه و ایجاد وحدت رویه، از ارتباط با ایران خودداری کند چرا که شیعیان ایران از سوی مسوولان ایران به شدت حمایت می‌شوند. چنی به مالکی گفت که بوش ناچار است در صورت رد این پیشنهاد از سوی مالکی، سیاست «مخدوش کردن چهره عراق» را در روابط بین‌المللی در پیش گیرد.
اما این فرضیه، از سوی تعداد دیگری از تحلیلگران تایید می‌شود. «بروس ریدل» مدیر مرکز تحقیقات بروکینگز معتقد است، رهبران بزرگ سنی جلسات متعددی را در عربستان برگزار کردند. شرکت نکردن نمایندگان طیف‌‌های گوناگون سیاسی در این نشست‌‌ها، ثابت کرد عربستان هیچ تمایلی ندارد که از نوری مالکی حمایت کند. دلیل این کار ساده و روشن است. عربستان دوست ندارد با دخالت در امور داخلی عراق، راه ورود کشورهای همسایه این کشور را به خاک خودش هموار کند. همسایگان خطرناک عراق، فعلا بهترین جبهه جنگ را علیه سربازان آمریکایی، خاک عراق می‌دانند. چرا که به خاک کشورشان آسیبی نمی‌رسد و کسی نمی‌تواند به راحتی آنها را متهم به برهم زدن امور داخلی این کشور کند. نیروهای نظامی ‌آمریکا در چند ماه گذشته مجبور شدند در چند جبهه بجنگند. از سویی شبه نظامیان با نیروهای آمریکای درگیر می‌شوند و از سویی دیگر در هر بزنگاه امکان دارد نیرویی چریکی از یکی از همسایگان عراق، برای نیروهای آمریکا تله بگذارند. حامیان صدام حسین کماکان اعدام او را یک نقشه آمریکایی می‌دانند و از او به عنوان یگانه مرد جهان عرب نام می‌برند. آنها معتقدند اگر صدام زنده بود، نمی‌گذاشت کشورهای همسایه عنان عراق را به دست بگیرند.
انستیتو Wayne white که در زمینه اوضاع خاورمیانه پژوهش می‌کند، کشته شدگان آمریکایی را به دو گروه تقسیم می‌کند. گروه نخست آنهایی هستند که توسط نیروهای سنی، شیعه یا کرد در عراق کشته می‌شوند و گروه دوم، توسط کماندوهای اعزامی‌به عراق به هلاکت می‌رسند. آقای وایت در این‌باره می‌گوید، تا زمانی که نتوانیم جلوی دخالت‌‌های نیروهای غیرعراقی را در تعیین سرنوشت این کشور بگیریم، بر شمار کشته‌شدگان این کشور افزوده می‌شود. او ضمنا می‌گوید یک مرد آهنین مشت مثل صدام لازم است تا بتواند جلوی این هرج و مرج را بگیرد. اما ریدل معتقد است خیلی مشکل است مالکی حمایت کنیم در صورتی که او از طریق یک سیستم دموکرات انتخاب شد و اکنون مورد حمایت بوش است. با این حال جو کنونی عراق چندان مساعد نیست و این فضا حمایت از مالکی را مشکل می‌کند. از سویی دیگر سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا «گوردون جان درو» کماکان معتقد است که مشکل کنونی عراق، جدای از این بی‌ثباتی مالکی، همسایگان عراق است اما نمی‌توان با آنها وارد جنگ شد چرا که آمریکا هنوز چند مشکل بزرگ دارد از جمله افغانستان. اذهان عمومی ‌هنوز هم آمریکا را فاتح جنگ افغانستان نمی‌دانند. حال باید به این شکست، اوضاع آشفته عراق را نیز اضافه کرد. عراق کنونی چیزی برای تحویل دادن به مردم خودش ندارد.