سناریوی غرب برای مهار روسیه (بخش اول)

به قدرت رسیدن «میخاییل ساکاشویلی»، رییس‌جمهور مورد حمایت غرب در گرجستان، در آغاز سال 2004 میلادی به منزله یک تهدید جدی برای روسیه، به عنوان جایگزین شوروی سابق بود.
اگرچه آن زمان مقامات روسیه با حساسیت بیشتری نسبت به دهه قبل از آن برنامه‌های غرب و آمریکا برای تحدید روسیه و نفوذ بیشتر در جمهوری‌های منطقه قفقاز و آسیای مرکزی را دنبال می‌کردند، اما ابتکار سیاسی متناسب با این تهدید از سوی مسکو به چشم نیامد.
ساکاشویلی از زمان پیروزی انقلاب «گل سرخ» مصمم شد این همسایه جنوبی و استراتژیک روسیه را از کنترل مسکو خارج کرده و با تحت اختیار گرفتن مناطق عمدتاً روس‌نشین «آبخازیا» و «اوستیای جنوبی» و اخراج نیروهای نظامی ‌روسیه زمینه‌های پیوستن کشورش به ناتو را فراهم سازد.
در این راستا رییس‌جمهوری جوان گرجستان که جانشین «ادوارد شوارد نادزه» کهنه‌کار شده بود از حمایت‌های سیاسی و مالی آمریکا و غرب بهره‌مند شد.
برنامه‌های آمریکا برای نفوذ و کنترل گرجستان در سال‌های واپسین حکومت شوارد نادزه شدت گرفته بود و روابط مسکو با تفلیس به همین دلیل و همین ایام چند بار به تیرگی گرایید.
کارشناسان سیاسی آن زمان هشدار دادند که بازیگران واقعی مناقشات قفقاز، در واقع آمریکا و ترکیه براساس سناریوی تهیه شده در کاخ سفید برای بروز جنگ به خاطر کنترل نفت دریای خزر هستند.
در واقع اختلاف روسیه و آمریکا بر سر گرجستان از زمانی آغاز شد که مسکو و واشنگتن، گرجستان را محدوده منافع نفتی خود دانستند.
مسئله ورود گرجستان به ناتو براساس برنامه‌های درازمدت غرب برای گسترش ناتو به شرق، دولت وقت گرجستان را با بی‌صبری در انتظار این اتفاق قرار داد اما یکی از موانع مهم موجود در این مسیر وجود پایگاه‌های نظامی ‌روسیه در این کشور بود.
گرجستان خواستار برچیده شدن این دو پایگاه شد اما روسیه اعلام کرد: تحقق این امر به سه سال زمان و 500 میلیون دلار پول نیاز دارد.
مسکو اعتقاد داشت تعطیلی این پایگاه‌ها کاهش نفوذ روسیه در منطقه راهبردی جنوب قفقاز را به همراه دارد.
امضای موافقتنامه ناگهانی همکاری‌های دفاعی بین آمریکا و گرجستان در آوریل 2003 حساسیت بیشتر مسکو درا ین رابطه را برانگیخت و روسیه به شدت از این امر ابراز نگرانی کرد.
این موافقتنامه امکان حضور نیروهای نظامی ‌آمریکایی بدون داشتن روادید و همچنین استقرار امکانات و تجهیزات نظامی ‌آمریکا در خاک گرجستان و جابه‌جایی نامحدود آنها را میسر می‌کرد.
همچنین نیروهای نظامی ‌آمریکا از حقوق و قدرت ویژه و همچنین مصونیت سیاسی در گرجستان برخوردار می‌شدند.
وعده کمک 160 میلیون دلاری آمریکا به تفلیس، حضور نیروهای نظامی ‌آمریکا در خاک گرجستان و احتمال پیوستن این همسایه جنوبی روسیه به ناتو، نگرانی روسیه و اختلافات دو کشور را دامن زد.
با این حال درآمد سالانه یک میلیارد دلار به وسیله شهروندان گرجستانی مقیم روسیه که بیشتر آن روانه کشور و اقتصاد بیمار گرجستان میشود، موضوعی است که همواره از آن به عنوان یک عامل فشار در تعامل با تفلیس سود می‌برد.
با روی کار آمدن رئیس‌جمهوری گرجستان، فشار این کشور و غرب برای خروج نظامیان و پایگاه‌های نظامی ‌روسیه از قلمرو گرجستان شدت گرفت.
خروج نظامیان روس مهمترین شرط برای مذاکرات همه جانبه دو کشور و حل سایر اختلافات موجود اعلام گردید.
ماه‌ها پس از مجادلات دو کشور بر سر این پایگاه‌ها، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح روسیه اواسط سال 2004 اعلام کرد کشورش آماده است پایگاه‌های نظامی ‌در گرجستان را در طول چهار سال آن‌هم پس از امضای موافقت‌نامه با این کشور تعطیل کند.
همزمان با این موضعگیری، رئیس‌جمهوری روسیه، استقرار نیروهای نظامی ‌خارجی (نیروهای ناتو و آمریکا) در گرجستان پس از خروج پایگاه‌های نظامی ‌روسیه از این کشور را یک تهدید جدی برای امنیت روسیه خواند.
اگرچه روسیه با خروج تدریجی پایگاه‌هایش از گرجستان موافقت کرد اما موقعیت استراتژیکی گرجستان با 70 هزار کیلومتر مربع وسعت در ساحل دریای سیاه و همسایگی با روسیه، آذربایجان، ارمنستان و ترکیه، نگرانی شدید روسیه به خاطر احتمال تسلط ناتو و غرب از نظر ژئوپولیتیکی براین کشور را کاملا منطقی می‌نمود.
بدیهی است آمریکا، ناتو و اروپا برای تأمین منافع خود در کنار روسیه پهناور و محدود ساختن این کشور در پی تقویت حضور در گرجستان هستند و اینجاست که این منطقه به صحنه زورآزمایی و رقابت قدرت‌های بزرگ تبدیل می‌شود.
تفلیس نیز با درک موقعیت این کشور برای روسیه حداکثر تلاش را برای گرفتن امتیاز از مسکو ونیز جلب کمک‌های آمریکا به عمل می‌آورد.
این کشور که از نظر طبیعی و معادن، غنی نیست به این وسیله تلاش می‌کند توجه بیشتر جامعه بین‌المللی را به خود جلب کرده و کمک‌های اقتصادی دریافت کند. همین رویکرد باعث تشدید اختلاف میان دو کشور شد.
در ادامه؛ تصمیم برخی کشورهای عضو ناتو برای تحویل سلاح و مهمات به گرجستان، نگرانی شدید مسکو را به دنبال داشت به نحوی که وزارت خارجه روسیه را به واکنش واداشت. به عقیده مسکو این موضوع سبب بی‌ثباتی اوضاع در کل منطقه قفقاز می‌شود.
«آلکسی میترافانوف» یک نماینده دوما گفت: گرجستان در شرایطی سنگ دوستی آمریکا را به سینه می‌زند که هنوز خود نفقه خور روسیه است.
وی گفت: شهروندان گرجی در روسیه سالانه مقادیر قابل توجهی ارز از روسیه به کشورشان منتقل می‌کنند.