گامی ‌جدی‌تر برای افق‌های روشن دیپلماسی خارجی

استعفای لاریجانی
خبر استعفای دکتر علی لاریجانی از دبیر شورای عالی امنیت ملی و جایگزینی دکتر سعید جلیلی به جای لاریجانی، هر چند بدواً، تأسف از کناره گیری مذاکره‌کننده ارشد پرونده هسته‌ای را به همراه داشت اما خبر دبیری سعید جلیلی در شورای عالی امنیت ملی، تمامی ‌بار نگرانی و ناراحتی از این کناره‌گیری را جبران نمود.
دکتر علی لاریجانی، وزیر اسبق ارشاد، رییس سابق سازمان صدا و سیما کاندیدای نهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری و دبیر شورای عالی امنیت ملی کشورمان، که در یکی از حساس‌ترین برهه‌های زمانی سیاست خارجی بار این مسؤولیت را بر دو کشیده و به دلیل نمایندگی مقام معظم رهبری در شورای عالی امنیت ملی، توجه مضاعفی را به سوی خود معطوف کرده بود، به گفته سخنگوی دولت، با استعفای خود رفت تا در دیگر حوزه‌های سیاسی جمهوری اسلامی ‌فعالیت کند. مضاف بر اینکه به دلیل مشکلات شخصی، بارها تقاضای استعفای خود را به رییس‌جمهور تحویل داده بود. گذشته از زمان این استعفا و انتشار خبر آن که به دلیل سفر پوتین به ایران، وضعیت فوق‌العاده‌ای به خود گرفته و به دلیل ضعف دستگاه اطلاع‌رسانی دولت، در حالی که این تقاضا دو هفته پیش مطرح شده بود، به علت همزمانی با سفر پوتین، تا حدودی خوراک تبلیغاتی برخی کوته‌نظران و خردبینان را فراهم کرد و چه بسا زمانی زودتر و یا چندی دیرتر موقعیت بهتری می‌داشت اما موضوع جانشین آقای لاریجانی و قابلیت‌های دیپلماتیک وی مساله‌ای مغفول و تا حدودی مورد بی‌اعتنایی واقع شده است.
در همین زمینه، با توجه به انتصاب دیپلمات متعهد و متخصص کشورمان، دکتر سعید جلیلی به جانشینی علی لاریجانی در دبیر شورای عالی امنیت ملی، خبرنگار الثارات در گفت‌وگو با تنی چند از صاحب‌نظران، ابعاد مختلف این ماجرا و افق‌های پیش روی دبیر تازه شورای عالی امنیت ملی را با توجه به سوابق درخشان وی در عرصه‌های مختلف دیپلماسی مورد نقد و بررسی قرار داده است.
یک مقام ارشد وزارت خارجه
مهم‌ترین موضوع مطرح شده از جانب موافقان و مخالفان دکتر سعید جلیلی، دبیر فعلی شورای عالی امنیت ملی، موضوع سوابق کاری وی و توفیق و یا عدم توفیق وی در مسؤولیت‌های گذشته‌اش بوده است، در همین زمینه یک کارشناس ارشد وزرات امور خارجه درباره ابتکارات جلیلی در سمت معاونت اروپا و آمریکای وزارت خارجه می‌گوید: در دوران دکتر جلیلی در حوزه اروپا، نوع تعامل و شیوه‌ی مواجهه با کشورهای اروپایی در سیاست خارجه کشور تغییر کرد. یعنی این مواجهه از سکون و سنتی خارج و به جای انفعال و متهم شدن جمهوری اسلامی، دستگاه دیپلماسی خارجی ما در بخش‌های مختلف سیاست خارجی مدعی و حق به جانب شد. بهترین مثال در این باره موضوع دستگیری ملوانان انگلیسی و سپس آزادسازی آنها در فضای سرشار از اختناق تبلیغاتی است.
وی در بخش دیگر صحبت‌هایش و در زمینه نقش جلیلی در پرونده هسته‌ای گفت: یکی از شاهکارهای اصلی معاونت اروپا و آمریکا وزارت خارجه در دوره اخیر، شناساندن ظرفیت‌های جدید غرب به اروپا بود که ثمره‌ی عملی آن را در الحاق و گره زدن ایده‌ها و نظریات کشور سوئیس در پرونده هسته‌ای کشورمان می‌بینیم و شاهدیم که در همین وصعیت، موضوع صدور گاز به سوئیس در دستور کار قرار می‌گیرد و قرارداد عملیاتی شدن آن از ابتدای 2008 خواهد بود. همچنین در اوج شانتاژهای سنگین تبلیغاتی علیه ایران، ما شاهدیم که کشورهای اروپایی که تا چندی پیش علیه ایران کارشکنی می‌کردند. ناگهان تغییر رویه داده و یا لااقل در قبال برنامه‌های تحریمی ‌ایران سکوت اختیار می‌کنند.
این مقام مسئول در وزرات خارجه درباره ابتکارات حوزه آمریکای وزارت خارجه در سالهای اخیر نیز گفت: برای اولین بار در طول سالهای اخیر، موضوع آمریکا در وزارت خارجه از انفعال خارج با دستور کار قرار گرفتن تحولات و اتفاقات این حوزه، گروههای مختلفی در این‌باره تشکیل شد. نمونه‌های این ابتکار در نامه به بوش، شرکت در اجلاس‌های سازمان ملل و واقعه دانشگاه کلمبیا رخ می‌نمایاند.
در حوزه آمریکای لاتین هم شاهدیم که ونزوئلا به عنوالن مرکز ثقل سیاست‌های منطقه‌ای ایران در بخشش جنوبی قاره آمریکا قرار گرفته و در کنار رابطه با کشورهایی چون بولیوی، نیکاراگوئه و اکوادور و... صدها میلیون دلار صادرات و واردات کالاهای تجاری و بازرگانی برای کشور به ارمغان می‌آورد.
در این زمینه باید خاطر نشان کرد که برخلاف جوسازی‌های صورت گرفته رابطه ایران با کشورهای آمریکایی جنوبی پیش از آنکه یک رابطه سیاسی و ضد آمریکایی باشد، یک رابطه مستحکم اقتصادی است. به طوری که مبادله اقتصادی پنجاه میلیون دلاری ایران با این کشورها در سالهای گذشته، الان به بالای پنج برابر افزایش پیدا کرده است.
این مقام ارشد وزارت خارجه، درباره نمونه‌های دیپلماسی فعال و خارج از انفعال وزارت خارجه در حوزه اروپا و آمریکا گفت: در پرونده آمیای آرژاتین، علی‌رغم تلاشهای صهیونیسم و مخالفان ایران دیدیم که این پرونده حتی در روزهای اوج خود بدون پاسخ مانده و فعلا مسکوت شده است.
حتی در این باره دیدیم که رئیس‌جمهور برزیل در دیدار با بوش صراحتاً مخالفت خود با تحریم ایران را ابراز می‌کند و این چیزی نیست جز فعالیت قدرتمند سفارتخانه‌ها و نمایندگی‌های ما در این حوزه، آن هم تحت مدیریت برنامه‌ای جامع و از پیش حساب شده. به طوری که برای حصول همین نتایج نمانیدگی‌های ایران صدها ساعت جلسات متنوع‌کاری با اصحاب رسانه در کشورهای مقتدر برگزار کردند تا با شناخت کافی جریانات را پیگیری کنند.
در پایان باید گفت که اقدامات صورت گرفته در معاونت اروپا و آمریکای وزرات خارجه در زمانهای جلیلی یکی از درخشان‌ترین دوران‌های این معاونت و در بر گرفته کارنامه بسیار درخشان دیپلماسی فعال و قدرتمند است.