یک آسیایی بر کرسی دبیر کلی سازمان ملل

حسن فتحی
عاقبت مسوولیت دبیر کلی سازمان ملل از آفریقا به قاره کهن انتقال یافته و پس از موافقت پنج عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل، وزیر خارجه پیشین کره‌ جنوبی قرار است از آذر‌ماه جانشین کوفی‌عنان شده و این مسوولیت را برعهده بگیرد.
به این ترتیب پس از سپری شدن حدود چهار دهه بار دیگر یک آسیایی بر کرسی دبیر کلی سازمان ملل تکیه زده و در راس دبیرخانه این سازمان فراگیر جهانی قرار می‌گیرد. از مدت‌ها قبل مشخص بود که کوفی عنان پس از پایان دومین دوره دبیر کلی در سازمان ملل باید جای خود را به چهره جدیدی بدهد. همچنین به دلیل توافق نانوشته‌ای از میان پنج عضو دایم شورای امنیت وجود دارد که دبیر کل به صورت چرخشی از میان کاندیداهای قاره‌ها انتخاب شود، تا حدودی همگان به این واقعیت معترف بودند که جانشین کوفی عنان باید از آسیا بیاید، زیرا در این سال‌ها دبیران کل سازمان ملل از قاره‌های آفریقا،‌ آمریکا و اروپا برگزیده شده و تنها آسیایی ا که این کرسی را در اختیار گرفته بود«اوتانت» از کشور برمه بود که از سپتامبر 1961 تا دسامبر 1971 مسوولیت دبیر کلی سازمان ملل را در اختیار داشت.
او سومین دبیر کل سازمان ملل بود که پس از تریگولی و داگ ‌هامر شولد به این مسوولیت انتخاب شده بود. به این ترتیب پس از حدود چهار دهه یک آسیاییی دیگر دبیر کل سازمان ملل می‌شود. جالب توجه است که اوتانت نیز از کشورهای جنوب شرقی آسیا بوده و بن‌کی‌مون برای کسب دبیر کلی سازمان ملل نا‌گریز بوده در دو جبهه رقابت کند؛ جبهه اول، پنج رقیب او بودند که هر یک از صلاحیت‌های علمی و سیاسی کافی برای در دست گرفتن این مسوولیت برخوردار بودند.
پنج رقیب او شامل یک دیپلمات سریلانکایی، یک شاهزاده اردنی، یک دیپلمات تایلندی، یک سیاستمدار هندی و یک دیپلمات زن افغان می‌شدند که هر یک سال‌ها در سازمان ملل فعالیت کرده یا نمایندگی کشورشان را در این سازمان برعهده داشته و در صحنه‌های سیاسی و دیپلماتیک زن افغان می‌شدند که هر یک سال‌ها در سازمان ملل فعالیت کرده یا نمایندگی کشورشان را در این سازمان برعهده داشته و در صحنه‌های سیاسی و دیپلماتیک فعالیت کرده‌اند.
جبهه دوم که از اهمیت بسزایی برخوردار است شورای امنیت سازمان ملل است زیرا هر چند دبیر کل سازمان ملل باید توسط آرای اکثریت اعضای مجمع عمومی تایید شود ولی او قبل از معرفی به مجمع عمومی باید موافقت و رضایت پنج عضو دایم شورای امنیت را که شامل آمریکا، روسیه، چین، فرانسه و انگلیس می‌شود، جلب کند. به همین دلیل جلب رضایت این کشورها با توجه به دیدگاه‌ها و مصالح سیاسی آنها از اهمیت بسیاری برخوردار است زیرا مخالفت هر یک از آنها که به منزله وتو است، می‌تواند کاندیدای مزبور را از گردونه خارج کرده و شانس دبیرکلی را از او سلب کند.
در همین ارتباط نیاز به اشاره به این مساله است که پنج عضو دایمی شورای امنیت به رایزنی درباره کاندیدای مورد نظر خود پرداخته و پس از هماهنگ کردن دیدگاه‌ها و نظریاتشان ، درباره او تصمیم‌گیری می‌کنند. درباره بن‌کی‌مون، وزیر خارجه پیشین کره جنوبی که یک دیپلمات62 ساله است نیز چنین روندی طی شد و او توانست در نهایت رضایت 14 عضو شورای امنیت را جلب کند در این میان فقط یک عضو این شورا به وزیر خارجه پیشین کره جنوبی رای ممتنع داد.
نگاهی به سوابق بن‌کی‌مون این واقعیت را آشکار می‌سازد که او به دلیل مسوولیت‌هایی که در زمینه‌های سیاسی و دیپلماتیک داشته، فرد کار‌کشته و خبره‌ای به حساب می‌آید که نقش بسزایی در مذاکرات شش‌جانبه با کره شمالی درباره فعالیت‌ها و برنامه‌های موشکی و هسته‌ای این کشور داشته است. او سال‌ها مسوولیت نمایندگی کشورش را در سازمان ملل برعهده داشته و سفیر کره جنوبی در واشنگتن بوده است. او که دارای درجه دکترا از دانشگاه ‌هاروارد است، چهره شناخته‌شده‌ای در صحنه‌های سیاسی و دیپلماتیک به شمار می‌رود که به نظرمی رسد بتواند در مسوولیتی که عهده‌دار شده گامهای موفقی بردارد.
او هشتمین دبیر کل سازمان ملل از سال 1946 که این سازمان پس از جنگ دوم جهانی شکل گرفت، خواهد بود. سازمان ملل دارای شش رکن اصلی است که شامل مجمع عمومی، شورای امنیت، شورای قیمومیت، دادگاه بین‌المللی، شورای اقتصادی و اجتماعی و دبیرخانه می‌شود، ولی در این مسان شورای امنیت از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است.
دبیر سازمان ملل از یک دبیرکل به توصیه شورای امنیت توسط مجمع عمومی انتخاب می‌شود و تعدادی کارمند تشکیل شده است. دبیر کل که عالی‌ترین مقام اداری سازمان ملل است به موجب ماده 99 منشور ملل متحد می‌تواند توجه شورای امنیت را به هر موضوعی که به نظر وی ممکن است حفظ صلح و امنیت بین‌المللی را مختل سازد، جلب کند. مدت دبیر کلی سازمان ملل پنج سال است و می‌تواند یک دوره نیز تمدید شود.