رییس‌جمهور اعتقادی به دانایی محوری ندارد

* آقای شهبازخانی این روزها صحبت از ضرورت دستیابی ایران به فناوری‌های نوین صنعتی و تکنولوژی زیاد است و با توجه به اینکه چشم انداز بیست ساله و برنامه چهارم توسعه تاکیدات فراوانی به علم محور بودن برنامه‌های کشور و عملکرد سازمانها و دستگاهها دارند به نظر می‌رسد دوران تازه‌ای در خصوص توجه و تاکید به پژوهشهای عملی و ارتباط آن با مراکز صنعتی شروع شده است. شما این روند را چگونه ارزیابی می‌کنید و به بیان بهتر کشور ما در راستای توسعه و پیشرفتهای اقتصادی تا چه حد نیازمند به ورود به علوم روز دنیا است؟
** با توجه به جایگاه ممتازی که دانش و تکنولوژی در ارتقای تولیدات صنعتی، کشاورزی، هوا فضا و امثالهم دارد ویژگیهای قرن بیست‌و یکم که قرن توسعه علم و تکنولوژی است و هر دو سال، حجم دانش بشری به اندازه دو برابر افزایش می یابد ایجاد رشد اقتصادی، سرمایه‌گذاری و رشد تولیدات کشاورزی بدون دانش و تکنولوژی محال است اگر ما به تولید فناوری بی‌اعتنا باشیم هیچ وقت نمی‌توانیم مسائل اساسی کشور مثل افزایش درآمد سرانه و رفع معضل بیکاری و افزایش سطح معیشت مردم را حل کنیم. در برنامه 5 ساله چهارم نیز به طور ویژه با همین نگاه مواد مختلف مصوب مجلس شده و از اعتقاد به دانایی محوری به عنوان رمز ماندگاری کشور یاد برده شده است و بر این اساس تکالیفی نیز به عهده دولت گذاشته شده است اما متاسفانه دیده می‌شود که علی‌رغم تمام تاکیدات و نیازها، مسئولین اجرایی و حتی برنامه‌ریز توجهی به این مسئله ندارند و سوال بنده از وزیر علوم نیز به دلیل همین اهمال و سستی‌‌ها و در دستگاههای اجرایی برای اجرایی کردن اهداف چشم‌انداز بیست ساله نظام در بخش عملی بود.
* مشکل اصلی در کجاست؟ بارها و بار‌ها مقام معظم رهبری به تدوین سند و توسعه علمی کشور تاکید کرده‌اند و مسئولین اجرایی نیز به این مسئله توجه کرده‌اند اما اقدامات اجرایی در این زمینه چه بوده و ما در حال حاضر در راه رسیدن به اهداف علمی کشور کجا ایستاده‌ایم؟
** اعتقاد ما این است که دولت علیرغم تکالیف مواد 45، 46 و 47قانون برنامه پنج ساله و قانون اصلاح ساختار وزارت علوم که حدود سه‌سال پیش تصویب شد و در آن قانون ایجاد مدیریت واحد و منسجم در تولید علم و تکنولوژی مصوب گردید و مسئولیت در یکسال گذشته کارنامه موفقی در این زمینه نداشته است. شورای عالی علوم. تحقیقات و فناوری در یکسال گذشته با توجه به اینکه وظیفه ساماندهی علوم و تکنولوژی کشور را برعهده داشته است فقط یک جلسه تشکیل داده و مصوبات آن هم بسیار مقدماتی و ضعیف بوده است. در عین حال اعتبار فصل پژوهش در بودجه سال 1385 نسبت به سال 1384 رشد منفی داشته است که این خود می‌تواند نشان دهنده عدم توجه به رشد علمی کشور باشد. همچنین بر اساس قانون برنامه در سال اول ناتو تکنولوژی. هوا و فضا و فناوری اطلاعات سند توسعه با چشم توسعه‌ای فناوری اطلاعات و هوا و فضا تدوین نشده و سند بیو‌تکنولوژی و ناتوتکنولوژی هم که توسط دولت آقای خاتمی تدوین شده است به صورت ناقص اجرا می‌گردد.
* در خصوص اعتبارات پژوهشی وضع بودجه‌های سالانه چگونه است؟
** در پیش بینی اعتبارات برای سال 85 در حوزه بیوتکنولوژی 180 میلیارد تومان در کمیسیون‌های زیرمجموعه دولت تصویب شده ولی در لایحه بودجه کمتر از 4 میلیارد تومان اعتبار مصوب شد و این بزرگترین انتقادی است که می‌توان به دولت نهم وارد کرد. زیرا این بدین معنی است که ما از لحاظ اعتباری اهداف سال اول برنامه چهارم توسعه، با بیش از 20 سال تاخیر مواجه هستیم.
* سوال شما از وزیر علوم به این موضوع برمی‌گشت آیا پاسخ وزیر قانع‌کننده بود؟
** رهبری در سخنانشان در خصوص ضرورت دانایی محوری حجت را به تمام مسئولان تمام کرده و رهنمودهایی مثل تغییر گفتمان غالب کشور و گفتمان علمی، نقشه جامع علمی کشور، ایجاد جهش علمی، ایجاد نهضت نرم‌افزاری و وابسته کردن حیات کشور به توسعه علمی مبین این است که وظیفه سنگینی برعهده دولت و مجلس و مردم است اما عملکرد دولت در این زمینه‌ها چه بوده است؟ آیا ما سندهای ناتوتکنولوژی، بیو‌تکنولوژی، فن‌آوری اطلاعات و هوا و فضا را داریم و دولت می‌تواند ارائه کند؟
متاسفانه ما در کمیسیون توجه شدیم که سند فناوری اطلاعات کامل نیست، سند هوا و فضا تدوین نشده، سند بیوتکنولوژی تدوین شده و سند ناتو تکنولوژی در حال بازبینی است، بنابراین وقتی که برنامه‌ریزی برای آینده کشور نداریم و در این خصوص هدف‌گذاری نکردیم، چگونه می‌توانیم به اهداف برنامه یعنی کسب قدرت علمی اول در منطقه دست یابیم. و این تازه بخشی از ماجراست بودجه‌های پژوهشی بخشی مهمتر. وزیر علوم در پاسخ به سوالی که پرسیده شد، گفت ما درخواست اعتبار بودجه را به مجلس و دولت اعلام کرده‌ایم اما صحبت ما این است که براساس تکلیف برنامه دولت موظف است 2 درصد تولید ناخالص داخلی را برای پژوهش اختصاص دهد و به نظر می‌آید رئیس‌جمهوری محترم باید قانون برنامه و توسعه دانایی محور را باور کند. ما فکر می‌کنیم که با توجه به این وضعیت اعتباری و عدم تشکیل جلسات شورای علوم، تحقیقات و فناوری، رئیس‌جمهوری باور عملی به رشد توسعه و توسعه دانایی محور ندارد. آقای وزیر گفتند برخی دستگاهها مثل وزارت ارتباطات با ما همکاری خوبی برای تدوین سندهای توسعه علمی ندارند که این هم از نظر ما بهانه است زیرا در شورای علوم، تحقیقات و فناوری که به صورت فرا‌بخشی در قانون مصوب شده برای اینکه این بهانه‌ها وجود نداشته باشد رئیس شورا. رئیس‌جمهور است و باید هماهنگی‌ها را بدون فوت حتی یک روز وقت انجام دهد ولی متاسفانه این شورا مصوب کرده که وزارتخانه‌ها برنامه‌های پژوهشی خود را تا پایان سال 85 به این شورا ارائه کنند در صورتی که یکی از وظایف شورا پیش‌بینی اعتبارات برای سال 86 است و در این مورد کوتاهی بسیاری صورت گرفته است به همین دلیل صحبتهای وزیر علوم برای ما قانع‌کننده نبود.
* از نظر شما اقدامات دولت در راستای گسترش علم‌محوری در جامعه و دانشگاهها و صنعت غیرقابل دفاع است، پس تکلیف خبرهای خوش علمی که این روزها زیاد بیان می‌شود چیست؟
** اگر ما دستاوردهای علمی تاکنون داشته‌ایم مثل صنایع دفاع و فناوری‌های هسته‌‌ای که قابل احترام نیز هست دستاوردهای 10 تا 20 ساله نظام است و عمدتا هم متعلق به دولت‌های قبلی است که اهتمام کرده‌اند و در شرایط سخت‌تر از امروز برنامه‌های علمی را به پیش بردند. اما این ابتدای کار است زیرا بسیاری از پیشرفت‌های علمی تا منجر به ایجاد تکنولوژی و تولید نشود ارزشی برای اقتصاد کشور ندارد در صورتی که تولید علم باید به یک کار روزمره تبدیل شود از نظر ما در طول سال، 3 یا 4 پیشرفت‌های علمی آن هم بدون رسیدن به تولیدات صنعتی باعث ارتقای کشور به کالای اقتصادی تبدیل نشود نمی‌توان گفت فناوریهای روز به درد کشور می‌خورد.