آخرین مأموریت ظریف

احسان ابطحی
روزنامه مشهور الشرق‌الاوسط چاپ لندن دیروز گزارش داد که وزارت خارجه ایران در نظر دارد تا محمدجواد ظریف، نماینده ایران در سازمان ملل متحد را برای مذاکره با آمریکا در روز هفتم خرداد ماه به بغداد اعزام کند.
به گزارش مهر، این روزنامه در گزارش خود آورده است که درباره ترکیب هیات ایرانی مذاکره‌کننده با ایالات متحده اختلاف‌نظر دارند اما وزیر خارجه ایران قصد دارد تا گروهی را به سرپرستی «محمدجواد ظریف» نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد که آخرین روزهای دوران ماموریتش را در نیویورک می‌گذارند به بغداد اعزام کند.
این در حالی است که روزنامه الشرق‌الاوسط از محمدجواد لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی و مذاکره‌کننده ارشد ایران در پرونده هسته‌ای به عنوان یکی از گزینه‌های موردنظر برخی مقامات ایرانی نام برده بود. محمدجواد لاریجانی هم اکنون رئیس کمیسیون حقوق بشر و همچنین معاون بین‌الملل قوه قضائیه است. او سال‌ها به عنوان معاون وزیر خارجه انجام وظیفه کرده و به دلیل مذاکرات با «تیک براون» اولین سفیر بریتانیا در ایران پس از انقلاب اسلامی ‌در آستانه انتخابات ریاست جمهوری دوم خرداد ماه 1376 در لندن شهرتی دو چندان یافت. او در آن هنگام از هواداران علی اکبر ناطق نوری، رقیب سیدمحمد خاتمی ‌با شمار می‌رفت. نام ظریف و لاریجانی در حالی به عنوان سرپرست هیات ایرانی مذاکره کننده با ایالات متحده در هفتم خرداد ماه مطرح شده که پیشتر از عباس عراقچی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزیر امور خارجه و سفیر سابق ایران در فنلاند که مدرک دکترای خود را در رشته حقوق و روابط بین‌الملل از دانشگاه «کنت» بریتانیا اخذ کرده و به عنوان رئیس هیات ایرانی نام برده می‌شد. خبرگزاری فارس هم روز یکشنبه گزارش داد که امیرسعید ایروانی، سفیر اسبق ایران در بغداد، یکی از گزینه‌های جدی برای ریاست گروه مذاکره‌کننده ایرانی در اولین مذاکرات رسمی ‌تهران ـ واشنگتن خواهد بود. فارس از محمد جعفری، معاون امنیت داخلی شورای عالی امنیت ملی و حسن کاظمی‌قمی، سفیر کنونی ایران در عراق هم به عنوان دیگر گزینه‌های ایران نام برده بود. با این همه اگر آن طور که روزنامه الشرق‌الاوسط گزارش داده، محمدجواد ظریف، رئیس هیات ایرانی مذاکره‌کننده باشد نشان‌دهنده جدی بودن مذاکرات آینده خواهد بود. ظریف یکی از دیپلمات‌های بلند پایه ایرانی است که از او به عنوان توانمندترین دیپلمات ایرانی نام برده می‌شود. او متولد 18 دی ماه 1339 و از سال 2002 (1381) تاکنون سفیر و نماینده دائم ایران در شورای امنیت سازمان ملل متحده بوده است. ظریف فارغ‌التحصیل رشته سیاست و حقوق بین‌الملل از دانشگاه دنور، همان دانشگاهی است که کاندولیزارایس، وزیر امور خارجه آمریکا از آن فارغ‌التحصیل شده است. او علاوه بر مدرک دکتری از دانشگاه دنور، دارای مدرک فوق لیسانس از دانشگاه ایالتی سانفرانسیسکو است. او پیش از آنکه نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد شود، رئیس کنفرانس نژاد پرستی و رئیس کمیسیون خلع سلاح سازمان ملل متحد، در سال 2000 بوده است. ظریف، عضو هیات علمی‌ دانشگاه تهران است و زمانی هم به عنوان معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه خدمت کرده است. از دیگر سمت‌های او می‌توان به ریاست ششمین کمیته حقوقی چهل و هفتمین مجمع عمومی ‌سازمان ملل متحد 93ـ 1992، ریاست کمیته سیاسی دوازدهمین نشست جنبش عدم تعهد (نم) 1998 در دوربان آفریقای جنوبی و ریاست کمیته عالی گفت‌وگوی تمدن‌های سازمان کنفرانس اسلامی ‌اشاره کرد. او همچنین بین سال‌های 1997 تا 1998 رئیس کمیته مشورتی حقوقی آسیایی ـ آفریقایی ـ بوده است. ظریق از جمله دیپلمات‌هایی است که از اعتبار بسیار ویژه‌ای نزد محافل دیپلمات از جمله محافل دیپلماتیک ایالات متحده برخوردار است. پاییز سال گذشته بود که روزنامه واشنگتن پشت گزارش داد که جیمز بیکر، وزیر خارجه ایالات متحده در زمان ریاست جمهوری بوش پدر (1992ـ 1988) که یک جمهوری‌خواه است و آن زمان ریاست مشترک کمیته تحقیق عراق را برعهده داشت به خانه محمدجواد ظریف در نیویورک رفت؛ شام را مهمان او بود و در مورد عراق نظرات ظریف را جویا شد. ظریف ماه گذشته در کنگره آمریکا مهمان چند سناتور بلند پایه آمریکایی از جمله سناتور جوزف بایرن، کاندیدای احتمالی جمهوریخواهان در انتخابات ریاست جمهوری سال 2008 میلادی، سناتور چاک‌ هاگل، سناتور فینستین، سناتور هری رید و سناتور جان دارنر دیدار و گفت‌وگو کرد. ظریف در نیویورک توانست با اشخاصی دیدار کند که دیپلمات‌های بلند پایه نزدیک‌ترین متحدان آمریکا هم به راحتی نمی‌توانند با آنان دیدار کنند. ظریف در واشنگتن در ضیافت شام مرکز نیکسون شرکت کرد. در پایان دمیتری زیمس از ظریف به عنوان یکی از تاثیرگذارترین دیپلمات‌ها نام برد و گفت که او سخنگوی قوی‌ای برای کشورش است اما می‌داند که چطور این کار را با نفوذ کلام و مقبولیت ارائه دهد. زیمس ظریف را با «آناتولی دوبرینین» سفیر افسانه‌ای اتحاد جماهیر شوروی مقایسه کرد که در طول جنگ سرد نزدیک به ربع قرن در آمریکا بود.
ظریف همچنین رابطه بسیار خوبی با رسانه‌های آمریکایی دارد و در مهمترین برنامه‌های شبکه‌های تلویزیونی مانند «چارلی رزشو» تا «بسی اسپن» شرکت می‌کرد و برای روزنامه‌هایی مانند نیویورک تایمز و لس آنجلس تایمز در دفاع از حقوق ایران یادداشت می‌نوشت. او پس از تصویب اولین قطعنامه تحریم علیه ایران در سازمان ملل متحد دوم دی ماه 58 سخنان خود را در دفاع از حقوق ایران با این جمله آغاز کرد: «آقای رئیس، امروز روز غم‌انگیزی برای پیمان منع اشاعه بود.» به نوشته واشنگتن پست، ظریف پیشتر و در سال 2003 سه بار با زلمای خلیل‌زاد، سفیر سابق آمریکا در عراق و رایان کراکر، سفیر کنونی آمریکا در عراق دیدار کرده است. آمریکایی‌ها رایان کراکر را به عنوان رئیس هیات مذاکره‌کننده با ایران معرفی کرده‌اند. روزنامه هرالدتریبیون هم به تازگی در گزارشی از ظریف به عنوان مردی ایرانی که با لهجه آمریکایی حرف می‌زند یاد کرد. این روزنامه به نقل از ظریف می‌نویسد: «بنا به تصمیم اداره مهاجرت آمریکا و یک اشتباه من دیپلمات شدم.» ظریف در خانه‌ای زیبا و نئوکلاسیک فرانسوی در خیابان پنجم منطقه منهتن در نیویورک اقامت دارد، خانه‌ای که در سال 1912 میلادی بنا شده و ایران در سال‌های دهه 60 میلادی این خانه را برای میهمانی‌های باشکوه خریداری کرده بود.
انتخاب ظریف به عنوان رئیس هیات ایرانی مذاکره‌کننده با آمریکایی‌ها اگر صحت داشته باشد نشانگر آن است که دستگاه دیپلماسی ایران تصمیم گرفته معتربترین، توانمندترین، حرفه‌ای‌ترین و تحصیلکرده‌ترین دیپلمات خود را برای اولین مذاکرات رسمی ‌با ایالات متحده برگزیند و همین موضوع نشان‌دهنده جدی بودن مذاکرات است. ظریف اگر نماینده ایران در مذاکرات آینده باشد با آشنایی عمیقی که از دیپلمات‌های آمریکایی و صحنه سیایت داخلی این کشور دارد می‌تواند پیامدهای مثبتی برای تهران به ارمغان آورد، نتایجی که شاید بتواند دیوار بلند بی‌اعتمادی میان تهران، واشنگتن را کمی‌ کوتاه‌تر کند تا بتوان به روزهای آینده خوشبین بود. این آخرین ماموریت ظریف است که روزهای پایانی دوران ماموریتش را در نیویورک می‌گذراند و می‌تواند مهمترین ماموریت او هم باشد.