اجلاس ناتو تلخکامی برای جرج بوش

ابوالقاسم قاسم‌زاده

سران 26 کشور عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در نشست این سازمان در بخارست پایتخت رومانی شرکت کردند. در مباحث مطرح در این اجلاس سه عنوان در دستور کار اصلی قرار داشت که عبارت از بررسی توسعه ناتو و پذیرش یا عدم پذیرش دو کشور اوکراین و گرجستان به عضویت ناتو، دوم، چگونگی ادامه حضور نیروهای ناتو در افغانستان و بررسی تقاضای افزایش نیروی نظامی برای برقراری امنیت در این کشور و سوم، بررسی طرح استقرار سپر موشکی آمریکا در شرق اروپا بود. این اجلاس با تبلیغات وسیع دولت آمریکا برای آن و بخصوص درباره ورود و عضویت رسمی دو کشور اوکراین و گرجستان، همچنین تصویب طرح استقرار موشکی آمریکا، همراه شد. روسیه با اعلام مخالفت با درخواست جرج‌بوش برای عضویت اوکراین و گرجستان و طرح سپر موشکی، فضای خبری و تبلیغی علیه دولت جرج‌بوش به راه انداخت. مقابله سیاسی،‌تبلیغی پوتین با جرج‌بوش با رد درخواست‌های آمریکا در مسیر گسترش <ناتو>، موج اختلاف مسکو - واشنگتن را در اغلب محافل سیاسی و خبری بین‌المللی وسعت بخشید. جرج‌بوش که کارنامه سیاست خارجی دولت او در پایان دوره هشت ساله از ریاست جمهوری ، نقد و طرد می‌گردد، برای ترمیم موقعیت دولت خود در اروپا و بخصوص در آمریکا که این روزها مبارزات انتخاباتی دو حزب حاکم در این کشور، حزب جمهوری‌خواه و دمکرات انجام می‌پذیرد، نیازمند بدست آوردن موفقیت در اجلاس ناتو در بخارست بود.

از سال 1991، سال پایانی قرن بیستم که اتحاد جماهیر شوروی سقوط کرد. آمریکا با اعلام پایان جنگ سرد و طرح نظم‌ نوین جهانی به رهبری آمریکا، طرح توسعه‌طلبانه گسترش ناتو به شرق را مطرح کرد. در اولین گام سران این سازمان در جهانی بدون رقیب، برای گسترش ناتو، سه نقطه کلیدی از قلمرو شوروی سابق را به عضویت ناتو در آوردند.

جمهوری چک، مجارستان و لهستان زیر پرچم ناتو قرار گرفتند. اکنون پس از 9 سال در بخارست، جرج‌بوش تلاش کرد تا گام دوم را بردارد و دو کشور اوکراین و گرجستان را به عضویت ناتو درآورد. کرواسی و آلبانی به عضویت ناتو پذیرفته شدند و پذیرش مقدونیه با مخالفت یونان رد شد.

مسکو بر آشفت و مخالفت علنی و شدید پوتین که همراه با تهدید بود، زنگ خطر را در اروپا به صدا درآورد. دولت آلمان با مخالفت خود برای مسیر موفقیت جرج‌بوش ترمز شد. آلمانی‌ها که دوره‌ای را به انزوای سیاسی گذرانده‌اند، اکنون تلاش دارند تا دیپلماسی پرتحرکی را به نمایش بگذارند. برلین علاقه‌ای به توسعه ناتو به سوی شرق اروپا نشان نمی‌دهد و به همین دلیل دو هفته قبل از تشکیل اجلاس: خانم مرکل صدر اعظم آلمان به مسکو رفت و با پوتین ملاقات کرد و به بهانه جمعیت کم اوکراین و مناقشه کرجستان با آبخازیا در اوستیای جنوبی، با طرح و تصویب عضویت این دو کشور در ناتو مخالفت کرد. جرج‌بوش، در یک تلاش شکسته خورده از رد عضویت اوکراین و گرجستان در اجلاس ناتو، تلخکام شد. درباره افغانستان و افزایش نیروی ناتو نیز، اغلب کشورهای اروپایی با تردید به سیاست خارجی آمریکا نگاه می‌کنند و حاضر نیستند به جرج‌بوش که منحنی قدرت او در آمریکا سقوط پیدا کرده است و چند ماه دیگر به پایان دوران ریاست جمهوری او باقی نیست، کمک کنند. اگرچه در بیانیه چهار صفحه‌ای در پایان اجلاس ناتو بر افزایش تلاش‌ها در افغانستان برای مبارزه هرچه بیشتر با طالبان تأکید و اشاره شده است. رهبران ناتو در بیانیه مشترک خود بر تقسیم مسئولیت سنگین عملیات نظامی و کاهش محدودیت‌ها در استفاده از نیروهایشان در افغانستان متعهد شدند. آنها متعهد به کمک هرچه بیشتر به سربازان اعزامی خود به افغانستان شدند. اکنون فرماندهی <ایساف> - ناتو - در افغانستان 47 هزار نیرو، اعزامی از 40 کشور را بعهده دارد. فرانسویها اعلام کردند که 700 نیروی نظامی دیگر به شرق افغانستان اعزام خواهند کرد.

در حالیکه در فرانسه، آلمان و انگلیس مخالفت مردم با افزایش نیرو در افغانستان و مخالفت با همراهی آمریکا از سوی دولت‌های اروپایی، شدت بیشتری پیدا کرده است. پرسش آینده نامعلوم افغانستان ناشی از سیاست‌های غلط جرج‌بوش و دولت او موضوع روز مطبوعات و رسانه‌های اروپایی شده است.

اگرچه در این اجلاس، پیشنهاد واشنگتن برای گسترش ناتو، تأیید شده است، اما مخالفت شدید مسکو، موجی از نگرانی جدید در اروپا را بوجود آورده و در حالیکه آمریکایی‌ها می‌گویند نگرانی مسکو بی‌مورد است، پوتین، هشدار داده است که روسیه در صورت تصویب استقرار سپرموشکی آمریکا در جمهوریهای چک و لهستان، در سیاست‌های نظامی خود تجدید نظر خواهد کرد و در برابر این تهدید به مقابله خواهد پرداخت.

اجلاس ناتو سه نتیجه فوری را در صحنه سیاسی و روابط بین‌المللی بوجود آورده است. اول، اختلاف مسکو - واشنگتن تنها لفظی و تبلیغی نیست. مسکو در پایان دوران ریاست جمهوری جرج‌بوش، خود را در خطر افزون‌طلبی آمریکا و برهم زدن توازن نظامی در شرق اروپا و در خاورمیانه می‌بیند. پوتین معتقد است که <جرج‌بوش> هجوم قدرت‌طلبانه‌ایی را آغاز کرده است که اگر مسدود نگردد، برای آینده روسیه و برای مجموعه کشورهای اروپایی خطرناک خواهد بود.

این اختلاف، نگرانی دولت‌های اتحادیه اروپا را دوچندان کرده است. مسکو معتقد است گسترش ناتو یک تفسیر بیشتر نخواهد داشت و آن بازگشت به رقابت‌های تسلیحاتی و صف‌آرایی جدید نظامی خواهد بود که لاجرم به فضای سیاسی تأثیرات تخریبی و بر موقعیت‌های اقتصادی ضربات سنگینی وارد خواهد کرد.

2- اروپایی‌ها، بخصوص دولت‌های عضو اتحادیه اروپا، نگرانند. آنها مایل به همراهی وسیع‌تر با جرج‌بوش در پایان دوران قدرت او نمی‌باشند بخصوص که محبوبیت او بشدت در آمریکا و در اروپا افول پیدا کرده است، دولت جرج‌بوش تنها یک دولت شکست خورده در سیاست خارجی نیست، بلکه اغلب اروپایی‌ها او را هزینه‌ساز برای اروپایی‌ها و منفور می‌دانند.

3- روسیه و برخی دیگر از کشورهای غربی از جمله آلمان با مقابله با طراحی‌های دولت جرج‌بوش به رئیس جمهور آینده آمریکا پیام می‌دهند که صحنه روابط بین‌المللی نیازمند تجدید نظر جدّی است تا از گسترش عدم امنیت و فراگیرتر شدن آن، ممانعت کند و در اندیشه طراحی <امنیت> جدید برای دوران جدید پس از پایان دوران هشت ساله دولت جرج‌بوش باشند.

پس از اجلاس ناتو در بخارست، قرار است پوتین و جرج‌بوش ملاقات داشته باشند. همه رسانه‌های اروپایی در انتظار نتیجه این ملاقات هستند. آنچه واقعیت پیدا کرده است، گسترش ناتو است و فراگیر کردن آن، که سیاست استراتژیکی آمریکا است، پرسش این است که مسکو در برابر این سیاست تا کجا مخالفت و یا مقابله خواهد کرد؟

اجلاس ناتو برای جرج‌بوش موفقیت نبود، تلخکامی بود اگر چه او هیاهوی تبلیغاتی از موفقیت به راه می‌اندازد. اما مانور قدرت‌طلبی او بخصوص در ماههای پایانی از ریاست جمهوری پایان نیافته و در آینده نزدیک ظهور و بروز جدیدتر خواهد داشت.