گزارش پترائوس و آینده سیاسى عراق

محمد اسکندری

فرمانده نیروى هاى نظامى آمریکا در عراق و همچنین سفیر ایالات متحده در بغداد در پنجمین سالگرد اشغال عراق گزارش خود را پیرامون وضعیت سیاسى امنیتى این کشور به کنگره تحویل دادند. ژنرال "دیوید پترائوس" در کنار "رایان کراکر"، عالى ترین مقام دیپلماتیک آمریکا در بغداد، گزارش خود را درباره وضعیت عراق در جلسه کنگره آمریکا براى سنا تورها و همچنین سه نامزد آینده ریاست جمهورى کاخ سفید تشریح کردند.  پترائوس در این گزارش به بررسى نقش ایران در تعیین فضاى امنیتى عراق و همچنین هزینه ها و دستاوردهاى جنگ عراق براى دولت بوش پرداخته و خواهان الغاى طرح خروج 20 هزار تن از نظامیان آمریکایى از عراق شده است.  این گزارش که در آن کاخ سفید تمامى چالش هاى امنیتى عراق را متاثر از دخالت هاى ایران در امور سیاسى این کشور دانسته در حالى مطرح مى شود که درخواست رسمى ایالات متحده از ایران براى کمک به بحران نظامیان آمریکایى در عراق روى پیشخوان وزارت امور خارجه کشورمان قرار دارد.  البته سناریوى شانه خالى کردن سران کاخ سفید از زیر بار مسئولیت جنگ عراق و متهم کردن دیگران مطلب تازه اى نیست اما شاید بتوان دلیل اصلى این حرکت را در مقطع فعلى در ذیل هوچى گرى هاى سران حزب جمهورى خواه براى کسب آراى در انتخابات پیش روى در آمریکا تشریح کرد. ژنرال چهار ستاره آمریکایى در گزارش خود بار دیگر انگشت اتهام را به سوى ایران نشانه رفت و ناامنى هاى اخیر را متاثر از حمایت ایران از گروهک‌هاى تروریستى در عراق دانست. ادعایى که به زعم بسیارى از صاحب نظران هیچ توجیه عقلانى و یا سندى براى اثبات ندارد و تنها براى آرام کردن ذهن مخالفان جنگ تدوین شده است. بازها تدوین این گزارش را آخرین روزنه امید براى کسب آراى مردم در انتخابات ریاست جمهورى در سال 2008 مى دانستند که البته این گزارش هم نتوانست به "ماجراجویى هاى ابلهانه" بوش در خاورمیانه چهره اى صلح جویانه بدهد.  

اما بیش از 5 سال است که نظامیان آمریکایى به بهانه واهى وجود سلاح هاى کشتار جمعى، عراق را اشغال کرده اند. سران نو محافظه کار تاکنون بیش از صدها هزار نفر از مردم عراق را آواره کرده اند و بیش از 700 هزار نفر را به خاک و خون کشیده‌اند.  میلیاردها دلار به ظرفیت هاى عمرانى عراق خسارت وارد شده است که با توجه به دور نماى اقتصادى عراق مى توان گفت عراق زمان طولانى اى را باید صرف بازسازى خسارت هاى ناشى از جنگ کند. جنگى که به خاطر حفظ منافع تلاویو در خاورمیانه و همچنین افزایش در آمدهاى کارتل هاى بزرگ نفتى امریکا به مردم عراق تحمیل شد. اکنون در شصت و یکمین ماه از آغاز این جنگ سریان قهقرایى کاهش قدرت آمریکا در عراق شتابى روزافزون به خود گرفته است.  تحولات اخیر در عراق و به خصوص درگیرى هاى اخیر در شهرهاى بغداد و بصره یک بار دیگر ناکامى سیاست هاى نظامى کاخ سفید را به تصویر کشید. در جریان درگیرى ها میان سپاه "المهدى" با نظامیان آمریکایى در شهرک بصره نه تنها پیروزى عاید اشغالگران نشد بلکه دولت مرکزى عراق با استفاده از پلیس و نیروهاى امنیتى و همچنین رایزنى با سران گروه "المهدى" نظم و آرامش را در این شهرک برقرار کرد و نشان داد که در صورتى که اشغالگران این کشور را ترک کنند نیروهاى امنیتى عراق به خوبى مى توانند کنترل شهر ها را به دست بگیرند. به عبارت دیگر طرح "افزایش نیروها"ى بوش نتوانست به اهداف خود در کوتاه مدت دست یابد و این دولت "نورى المالکى" بود که اوضاع را در بغرنج‌ترین مرحله بدست گرفت و آن را کنترل کرد.  دولت عراق با رایزنى با سران سپاه "المهدى" آنان را وادار به خلع سلاح کرد و یک قدم در تحکیم دولت آشتى ملى به پیش رفت. این امر به خوبى موید اشتباه بودن لغو طرح کاهش نیروها در عراق بود.

 "دیوید پترائوس" در گزارش خود به کاخ سفید پیشنهاد کرده بود که طرح عقب نشینى تدریجى نظامیان از عراق لغو شود. این پیشنهاد که سریعا مورد حمایت نو محافظه کاران واقع شد در واقع عاملى براى استمرار حضور شوم نظامیان آمریکا در عراق است. به زعم بسیارى از کارشناسان بوش با این اقدام سعى کرده است تا "باتلاق عراق" را براى رئیس‌جمهور دموکرات آینده کاخ سفید باقى بگذارد. باتلاقى که با سرعتى روزافزون اقتصاد و مشروعیت اقدامات ایالات متحده در جهان را زیر سوال برد. بنابر نظر بسیارى از اقتصاد دانان جهش آنى قیمت نفت و درعین حال کاهش ارزش دلار در مقابل ارز هاى رایج جهانى که مهمترین عامل رکود اقتصاد آمریکا به حساب مى آید متاثر از سیاست هاى تنش زاى دولت بوش در عراق به عنوان دومین کشور داراى مخازن نفتى و همچنین سیاست هاى خصمانه وى در دیگر مناطق جهان است.

اما در کل باید گفت هدف اصلى از گزارش "دیوید پترائوس" توجیه 7 سال سیاست خارجى جنگ طلبانه دولت بوش است. بوش در دوران تصدى گرى خود به خوبى مفاهیم "مبارزه با تروریسم" و "مبارزه با بنیاد گرایى در خاورمیانه" را با خیمه شب بازى 11 سپتامبر در ذهن افکار عمومى القا کرد و سوار بر موج رعب و ترس افکار عمومى به جولان دادن در عراق و افغانستان پرداخت. اکنون که بیش از 5 سال از سقوط بغداد به دست نیروهاى ائتلافى مى گذرد، کاخ سفید یکه و تنها در باتلاق عراق دست و پا مى زند. شاید امروز جز تعداد محدودى از افرادى که در لابى هاى خالى کاخ سفید قدم مى زنند همه به این نتیجه رسیده باشند که لشکر کشى به عراق یک اقدام کاملا اشتباه بوده است. اکثر تئوریسین هاى جنگ عراق به اشتباه فاحش خود اذعان کرده اند اما این تنها بوش است که سعى در ادامه سریال ناکامى هاى خود دارد.  در این اثنا بازها تمامى تلاش خود را مى کنند تا آشیانه گرم خود را از دست ندهند. اما تبعات جنگ عراق تاثیر خود را بر افکار عمومى ایالات متحده گذاشته است و نو محافظه کاران افراطى باید به تدریج قدرت را به دموکرات‌ها واگذار کنند. دموکرات هایى که تعهد داده اند تا در اولین اقدام نیروهاى نظامى را از عراق بازگردانند اما باید گفت در صورت سرکار آمدن دموکرات ها چه خواهان عقب‌نشینى باشند و چه نباشند در عمل قادر به انجام این طرح نیستند. هزینه هاى صرف شده در عراق توسط واشنگتن بیش از آن است که با تغییر مؤلفه هاى قدرت میان دو حزب سیاست راهبردى ایالات متحده در عراق تغییر کند. لذا در یک برداشت کلى مى توان گفت سربازان آمریکایى به همین زودى خاورمیانه را ترک نخواهند کرد. اما در این بین دولت مرکزى عراق نقش بسیار مهمى در تکمیل و ترمیم فضاهاى تخلیه شده در عراق دارد. دولت مى تواند با ایجاد نظم و ثبات میان اقشار مختلف جامعه عراق، قدرت را در دست بگیرد و بر سرعت روند عقب نشینى سربازان آمریکایى بیفزاید. در صورتى که دولت بتواند نظم و امنیت را در کشور استقرار کند تنها دلیل آمریکایى ها براى استمرار حضورشان در عراق از بین مى رود.

در نهایت باید گفت فضاى ایجاد شده در عراق متناسب با نقش آفرینى دولت در این وهله است. بازه زمانى تغییر جریان سیاسى حاکم بر آمریکا زمان بسیار مناسبى است که دولت عراق کنترل مناطق حساس را در دست بگیرد. در حالى که "بارک اوباما" و "هیلارى کلینتون" به عنوان دو گزینه اصلى براى پست ریاست جمهورى آینده آمریکا به شدت بر طبل خروج از عراق مى کوبند و حداقل در سال اول حضور در کاخ سفید مجبور به استمرار شعار هاى تبلیغاتى خود هستند دولت عراق مى تواند نقش خود را در صحنه سیاسى کشور پر رنگ تر کند و آینده سیاسى عراق را در دست گیرد.