سایه سنگین بحران بر زیمبابوه‌

گردآوری و ترجمه: آرش میری‌خانی‌

حزب مخالف دولت زیمبابوه خود را خیلی سریع پیدا کرد. حزبی که قصد دارد تا به ریاست جمهوری 28 ساله‌ رابرت موگابه پایان دهد. تمامی محافل سیاسی در سرتاسر جهان دیدند که مردم زیمبابوه برای ایجاد اصلاحات و دستیابی به دموکراسی به حزب مخالف دولت را‡ی دادند. دولت زیمبابوه در مراحل اول سعی داشت تا با فرافکنی و پنهان‌کاری اوضاع را به نفع خود برگرداند، امّا بعد از گذشت 3هفته از پایان رای‌گیری، «مورگان سوانگیرای»، رهبر حزب مخالف دولت رابرت موگابه، رئیس‌جمهوری زیمبابوه، پیروزی خود را در انتخابات اعلام کرد. این پیروزی در حالی مطرح شد که هنوز آمار دقیقی از تعداد آرای مأخوذه از سوی دولت منتشر نشده است و در حال حاضر هم که کمیته‌ انتخاباتی زیمبابوه اعلام کرده است که این کمیته قصد بازشماری آرا را در 23 حوزه انتخاباتی دارد. جالب آنکه از 23 حوزه‌ای که دولت قصد بازشماری آرای آنها را دارد، 22حوزه، حوزه‌هایی بودند که مورگان سوانگیرای بالاترین را‡ی را از آنها به دست آورده بود. در این میان رهبران کشورهای آفریقایی هم باوارد کردن فشار به موگابه خواستار تسریع در روند اعلام نتایج انتخابات این کشور شدند.‌

در این میان اوضاع داخلی زیمبابوه هم آرام نبود. تظاهرات و درگیری‌های خیابانی به اوج خود رسید. مردم خشمگین با تظاهرات خود، از دولت موگابه خواستند که نتایج انتخابات را سریعاً اعلام کند. شایان گفتن است که در بسیاری از موارد، این درگیری‌ها به خشونت نیز کشیده شد.

هنگامی که دادگاه عالی زیمبابوه هم در موازات اقدامات دولت با اعلام فوری نتایج انتخابات مخالفت کرد، تمامی امیدهای بوجود آمده به یأسی مبهم تبدیل شد. در واقع دادگاه عالی زیمبابوه که دارای بالاترین قدرت اجرایی در این کشور است، بر اقدامات غیرقانونی دولت موگابه صحه گذاشت. این اقدام دادگاه عالی زیمبابوه با حمایت گسترده طرفداران موگابه مواجه شد.‌

پلیس طی هفته گذشته صدها تن از دست‌اندرکاران انتخابات زیمبابوه را به جرم دست بردن در آرا و تقلب در شمارش آنها، بازداشت کرد.

بعد از برگزاری انتخابات، مردم زیمبابوه به امید اینکه موگابه به سرعت از پست ریاست‌جمهوری عزل می‌شود، بسیار خوشحال بودند، امّا با ادامه روند کنونی و فشار مضاعف بر متن جامعه، اکنون هاله‌ای از غم و نگرانی سرتاسر زیمبابوه و به خصوص هراره را فراگرفته است. تعداد زیادی پلیس ضدشورش در شهرهای پایتخت مستقر شده‌اند و تمامی محافل سیاسی که قصد برپایی تظاهرات و یا اعتراض به شکل ساده را دارند، توسط پلیس مخفی زیمبابوه سرکوب می‌شوند. این سرکوب مختص به پایتخت نمی‌شود بلکه طبق نظر کمیته امنیتی زیمبابوه، هرگونه تشکیل جلسه محرمانه علیه دولت، چه در شهر و چه در دورافتاده‌ترین روستاها ممنوع اعلام شده است و با آن به شدت برخورد می‌شود.‌

در حال حاضر، هراره بیشتر شبیه به یک پادگان نظامی بزرگ شده است. تا قبل از این انتخابات هم حزب مخالف به رهبری سوانگیرای توان نفس کشیدن نداشت. این حزب به سنگینی و دشواری به راه خود ادامه داد، تا جایی که سال گذشته سوانگیرای بازداشت شد و تحت شکنجه قرار گرفت. شکنجه‌ها به قدری شدید بود که جمجمه سوانگیرای دچار شکستگی شد و این شکستگی وی را تا آستانه مرگ برد. این همان چیزی بود که حزب موگابه یا «زانو.پی.اف» می‌خواست. امّا اکنون دولت وی چه اقدامی انجام خواهد داد وقتی که مردم زیمبابوه می‌دانند که به چه کسی رای داده‌اند و پیروز انتخابات کیست؟‌

کارشناسان سیاسی بر این باورند که اگر موگابه خود را با مردم درگیر کند، زودتر از روال قانونی خود، قدرت را از دست خواهد دادو در آن صورت آینده‌ وی نیز چه از لحاظ سیاسی و چه از لحاظ اجتماعی، در پرده‌ای از ابهام فرو خواهد رفت.‌

پس از سرکوب شدید مخالفان حتی پس از انتخابات زیمبابوه، «تابوا مبکی» رئیس‌جمهوری آفریقای جنوبی سعی کرد تا با سیاست نرم موگابه را نسبت به تبعات این اقدام خود آگاه کند. او با تشکیل جلسه‌ای فوری برای پایان دادن به بحران زیمبابوه، از رابرت موگابه دعوت کرد که در کنار دیگر رهبران آفریقایی، به آفریقای جنوبی سفر کند که البته موگابه این دعوت را رد کرد و تصمیم گرفت که این اجلاس را بایکوت کند. براساس آخرین اخبار، «جاکوب زوما» ، نماینده‌ اتحادیه آفریقا هم ضمن انتقاد از اوضاع پریشان زیمبابوه خواستار اعلام هرچه سریع‌تر نتایج انتخابات شده است. به هرحال تاکنون دولت از تمامی ترفندهای موجود به نفع خود استفاده کرده است. در آخرین ترفند، حزب «زانو.پی.اف» درخواست برگزاری مرحله‌ دوم انتخابات را کرد. این درحالیست که مورگان سوانگیرای، رهبر حزب «جنبش برای تغییرات دموکراتیک» در زیمبابوه، شرکت در انتخابات مرحله دوم را بصورت مشروط پذیرفت. سوانگیرای اعلام کرد که اگر سازمان‌های بین‌المللی انجام مرحله دوم انتخابات ریاست جمهوری را برعهده بگیرند، با برگزاری این انتخابات موافقت خواهد کرد. تناقص‌‌گویی‌های متفاوت در دولت حاکی از پیروزی حزب مخالف به رهبری مورگان سوانگیرای است، امّا دولت اعلام کرده است که هیچ یک از 3 نامزد شرکت کننده در انتخابات نتوانسته‌اند بیش از 50درصد آرا را کسب کنند. دولت این امر را به عنوان دستاویزی برای برگزاری مرحله‌ دوم انتخابات اعلام کرده است. از سویی، طرفداران سوانگیرای بر این باورند که هدف دولت از اصرار بر دو مرحله‌ای شدن انتخابات تلاش برای دخالت در نتیجه‌ رای‌گیری و اعلام پیروزی موگابه است.‌

جدای از تحولات و بحران‌های سیاسی موجود در زیمبابوه، این کشور هم به مانند بسیاری از کشورهای آفریقایی از فقر بسیار شدید رنج می‌برد. طبق آمار منتشر شده، اوضاع اقتصادی و معیشتی مردم زیمبابوه بسیار بد است. نشانه‌هایی چون تورم وحشت‌بار یکصدهزار درصدی و نرخ بیکاری بیش از 80 درصدی، بر این موضوع دلالت دارد. آماری که شاید برای بسیاری از کشورها غیرقابل درک باشد.

سایه سنگین 28 ساله‌ رابرت موگابه بر پیکره‌ زیمبابوه، باعث شده که اوضاع سیاسی - اقتصادی این کشور تا این حد دچار بحران شود.

طبق آمار اعلام شده توسط پلیس زیمبابوه، بیش از 700 هزار سارق تاکنون دستگیر شده‌اند. مردمانی که شاید تا چندی پیش به مقوله‌ سرقت با اکراه می‌نگریستند، اکنون خود به دزدانی تبدیل شده‌اند که همه چیز را تاراج می‌کنند. این تاراج گسترده تنها به شهرها محدود نمی‌شود. هیچ محله‌ای حتی همان محله‌های درهم و برهم و کثیف که آقای موگابه آن را شرم‌آور می‌خواند، از تهاجم سارقان در امان نیستند. به عقیده‌ کارشناسان چنین هرج و مرجی چه در ابعاد اقتصادی و چه در بعد اجتماعی، زمینه را برای رهبری مورگان سوانگیرای آماده می‌کند. در غالب کشورهای جهان، امنیت رابطه‌ای مستقیم با اقتصاد دارد. حال می‌بینیم در کشوری بحران‌زده چون زیمبابوه که هم از فقدان امنیت و هم از اوضاع بغرنج اقتصادی رنج می‌برد، چگونه یک دیکتاتور قادر به نگریستن به افول خود نیست - بسیاری از مردم زیمبابوه می‌گویند که موگابه واقعاً نمی‌توانست اوضاع را از آن چه که هست بدتر کند. اوضاع در زیمبابوه به شدت بحرانی است. کارهای زیادی وجود دارد که باید انجام شود. تمامی راه‌ها و منابع تأمین آب خراب شده و نیاز به تعمیر دارد. آوارگان نیاز به یک سقف دارند.‌

زخمی‌ها و قحطی‌زدگان نیاز به رسیدگی دارند. طی چند سال اخیر روند مهاجرت به کشورهای خارجی و زیمبابوه، چند برابر شده است. طبق آخرین اطلاعات، جمعیت زیمبابوه چندی پیش 13میلیون تن اعلام شده بود که روند مهاجرت‌های بی‌حد و حصر، این رقم را قطعاً تنزل داده است.‌

سن امید به آینده در زیمبابوه از 60سال در سال 1990 به 37سال رسیده است. زیمبابوه در تب ایدز می‌سوزد. آمار مرگ و میر نوزادان به 123تن در هزارنفر رسیده است که این رقم در مقایسه با یک دهه گذشته بیش از 40درصد رشد داشته است. بیش از نیمی از جمعیت زیمبابوه را افرادی با سن کمتر از 18سال تشکیل می‌دهد که اکثراً یتیم هستند. طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی سازمان ملل، هر هفته 3200تن جان خود را براثر ابتلا به بیماری ایدز در زیمبابوه از دست می‌دهند. این آمار به اندازه‌ای وحشت‌بار است که ذهن هرکس را به شدت می‌آزارد. این آمارها زیبنده‌ کشوری نیست که از منابع فراوان معدنی سود می‌جوید. در صورت استحصال درست، از این منابع، می‌توان انتظار داشت که در آینده و در دولت جدید ما شاهد یک جهش اقتصادی بسیار بزرگ در زیمبابوه باشیم. درکل، بحران زیمبابوه به اوج خود رسیده است. مشاجرات سیاسی در این کشور باعث شده تا سردمداران حکومت و در راس آن‌ها رابرت موگابه از اوضاع معیشتی مردم غافل بمانند. کارشناسان سیاسی بر این باورند که می‌توان به آینده‌ سیاسی زیمبابوه امیدوار بود، امّا هیچ‌کس امیدی به ترمیم بدنه اقتصادی این کشور، دست کم در کوتاه‌مدت ندارد.‌