پوتین و «دبیراولى» به رسم شوروى

ولادیمیر پوتین به ریاست حزب «روسیه متحد» برگزیده شد. نمایندگان حزب، اساسنامه آن را طورى تغییر دادند که افرادى که عضو حزب نیستند نیز بتوانند رهبرى آن را به عهده گیرند. پوتین قصد ندارد، به عضویت این حزب درآید. کنگره حزب «روسیه متحد» رئیس‌جمهور فعلى روسیه را به عنوان رهبر حزب تعیین کرد. ولادیمیر پوتین پس از تشکر از نمایندگان وعده داد که در ماه مه، پس از واگذارى پست ریاست جمهورى به جانشین خود مدودف، سکان کشتى حزب را به دست گیرد. حزب «روسیه متحد» که کارگردانان آن وزیران، کارگزاران بلندپایه حکومتى و سرمایه داران پرنفوذ عضویت هستند، در انتخابات گذشته اکثریت مطلق پارلمان را به دست آورد. آن زمان برخى کارشناسان معتقد بودند که نامزدى پوتین براى این حزب موفقیت به بار آورده است و آن را «حزب دولتى» نامیدند. این ادعا اکنون قوت بیشترى گرفته است، زیرا مسئولان حزب ناچار بودند، به سرعت مقدمات زعامت پوتین را فراهم کنند. از آنجا که رئیس‌جمهور تا کنون حاضر نشده به عضویت حزب درآید، آنها باید اساسنامه حزب را طورى تغییر مى دادند که افراد غیرعضو نیز بتوانند بر رأس حزب بنشینند.

عامل ثبات یا خطرى براى دموکراسى؟

منتقدان پوتین معتقدند که رئیس‌جمهور فعلى و وابستگان او با این گونه اقدامات تلاش مى کنند، سیستمى همانند آنچه در شوروى سابق رایج بود، ایجاد کنند. به نظر این افراد، سپردن رهبرى بزرگترین حزب پارلمان و ریاست دولت به یک نفر، براى دموکراسى خطرناک است. پوتین این ادعا را رد کرده و تأکید نموده است که مسئولیت دوگانه جدید باعث خواهد شد، او بهتر از عهده معضلات عاجل کشورى در زمینه هاى اقتصاد، فرهنگ و بهداشت برآید. البته شیوه انتخاب پوتین هم با آنچه که در کنگره هاى حزب کمونیست در زمان شوروى رایج بود کاملا فرق داشت. اگر آن زمان رهبران حزب در کنگره ها، سخنرانى هاى چند ساعته ایراد مى کردند و به توجیه مسائل و تشریح پیشرفت هاى ملى مى پرداختند.، پوتین در عرض هشت دقیقه خدمات حزب به کشور و ملت را ارج نهاد و آمادگى خود را براى رهبرى آن اعلام کرد. سه دقیقه بعد، بوریس گریسلوو، رهبر کنونى حزب، انتخاب پوتین را اعلام نمود. براى این انتخاب حتى «بالا بردن دست» به نشانه رضایت نمایندگان هم لازم نبود؛ تنها کف زدن هاى ممتد حاضران علامتى بود براى کسب اکثریت آرا.

انتخاب نخست‌وزیر

طبق قانون اساسى روسیه، رئیس‌جمهور، شخصى را به عنوان نخست‌وزیر معرفى مى کند و پارلمان باید به این شخص راى اعتماد بدهد. رئیس‌جمهور مى تواند نخست‌وزیر را هم عزل کند، اما براى برگزیدن جانشین او به راى پارلمان نیازمند است. دوسوم نمایندگان پارلمان روسیه وابسته به حزب «روسیه متحد» هستند. آنچه مسلم است، پوتین از پارلمان راى اعتماد خواهد گرفت، و اگر زمانى مدودف قصد اخراج او را داشته باشد، براى گزینش جانشین او، در صورت ترکیب امروزى پارلمان، دچار مشکل خواهد شد.

مناقشه در کرملین ناگزیر است

به عقیده کارشناسان سیاسى ترکیب جدید حکومت روسیه بطور ناگزیر منجر به برخورد بین منافع گروه هاى با نفوذى خواهد شد که پشتیبان رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر هستند. رهبر کمونیستها معتقد است که پوتین و «روسیه واحد» مى توانند مدعى شفاف سازى سیاست باشند. به گزارش نووستى «دیمیترى ارشکین» رئیس مرکز تحلیلى «مرکاتور» مى گوید: «ولادیمیترى پوتین، نخست‌وزیر آتى و آنانى که پشت او هستند، نیاز به همبستگى تمامى منابع ادارى دارند تا دیمیترى مدودف رئیس‌جمهور جدید در آینده مبارزه با گروه پوتین را آغاز نکند.

آرى، مدودف خود نیز عضو همین گروه است، اما گروه در داخل یکدست نیست. ما به یاد داریم که پوتین بین مدودف و «سرگئى ایوانوف» معاون اول نخست‌وزیر انتخاب انجام داد و افرادى که طرفدار ایوانوف بودند، کمى رنجیده خاطر شده اند. منافع گروه با نفوذى که پشت پوتین و مدودف است با هم برخورد دارند، چرا که همه مى خواهند نفت و گاز را تحت کنترل داشته باشند. گروهى که پشتیبان پوتین است، بر او فشار وارد مى کند تا کنترل شدیدى بر مدودف داشته باشد. از سوى پوتین این تصمیمى کاملاً درست است که عضو حزب نمى شود. پس از دو سه سال، روسیه وارد دوره بحرانى مى شود، از جمله بدین دلیل که در دوره پوتین تصمیماتى ناخوشایند اما لازم اتخاذ نشدند. در چشم مردم، رئیس‌جمهور جدید و حزب «روسیه واحد» پاسخگوى آن خواهند بود. پوتین متوجه است که او باید امکان این را داشته باشد که همه را به باد انتقاد بگیرد تا اقدامات سیاسى خود را بالا ببرد. کشور ما تا کنون تجربه طولانى تعامل بین دو مرکز قدرت را نداشته و اگر شکل گرفته است، همیشه یکى بر دیگرى غلبه کرده است. در آینده مناقشه بین گروه هاى بانفوذ ناگزیر است». «باریس ماکارنکو» معاون اول رئیس مرکز فناورى هاى سیاسى گفت «روسیه در آینده نزدیک توسط دو رهبر اداره خواهد شد، رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر و ما امیدواریم که آنها همان طور که مى گویند، همواره به توافق برسند. اما بین دستگاه هاى آنها و گروه هاى حامى همیشه مناقشه وجود خوهد داشت، مشاور با شاه همیشه توافق مى کند، اما پاسداران شاه و گارد کاردینال با هم مجادله خواهند داشت و دسیسه ایجاد مى کنند. پوتین که خود را تا این حد به «روسیه واحد» نزدیک کرده است، پایه هایى ایجاد کرد تا وفادارى به وى نهادینه شود. اما در صورت تغییر، این مى تواند به معناى افزایش مناقشات پیرامون دو رهبر باشد. «گنادى زوگانوف» رهبر حزب کمونیست فدراسیون روسیه گفت «این کشفى کاملاً جدید و کاملاً روسى در سیاست است که فردى غیر حزبى رئیس حزب سیاسى حاکم مى شود. این آزمایش سیاسى از این نظر کنجکاوى برانگیز است که حزب نمى تواند در صورت ضرورت حتى حکمى ساده بخاطر سهل انگارى در کار براى رئیس غیر حزبى خود صادر کند».