پالایشگاه آبادان از دست انگلیسی‌ها خارج شد

30 خرداد 1330 ه.ش در پی ملی شدن صنعت نفت ایران و خلع ید از غارتگران انگلیس، پالایشگاه نفت آبادان به دست ملت ایران افتاد.
پیش از مشروطیت، "حکومت قاجاریه در خلال امتیازهای که به بیگانگان می‌داد، در چندین مورد، امتیاز استخراج نفت را نیز به بیگانگان واگذار کرد. آخرین امتیاز نفتی که قبل از مشروطیت به بیگانگان داده شد، امتیاز دارسی بود که در تاریخ نهم صفر 1319 قمری در کاخ صاحب‌قرانیه به امضا رسید. بدین ترتیب، غارت نفت ایران آغاز شد. در سال 1329 ه.ش پس از ماجراها و مصایب فراوان، ملت ایران توانست صنعت نفت ایران را ملی کند و از این طریق جلوی غارت نفت توسط انگلیس را بگیرد. بعد از آن که صنعت نفت رسما در ایران ملی شد، انگلیس و همدستان او به تکاپو افتادند تا اجازه ندهند ملت ایران به حقوق خود و به آنچه مال خود ملت ایران بود،‌دست یابد. به همین دلیل، انگلیسی‌ها از واگذار کردن تاسیسات نفتی به ملت ایران خودداری می‌کردند. اما تکاپوهای استعمارگران انگلیسی فایده‌ای نداشته زیرا ملت مسلمان ایران تصمیم خود را گرفته بود و می‌خواست اداره تاسیسات نفتی کشور را به کارشناسان و مهندسان ایرانی واگذار کند. در روز 30 خرداد 1330 ه.ش اراده ملت ایران محقق شد و پالایشگاه آبادان که کانون تاسیسات نفتی ایران، بود به دست ملت ایران افتاد.
پالایشگاه نفت آبادان که نخستین واحد تصفیه نفت ایران است، تاریخچه طولانی دارد. یک سال پس از کشف نخستین چاه نفت یاران در مسجد سلیمان، شرکت نفت انگلیس و ایران (1288ش) حدود سه کیلومتر مربع از اراضی آبادان را از شیخ خزعل خریدند تا پالایشگاه آبادان را در آنجا احداث کند.
عملیات احداث پالایشگاه حدود 3 سال طول کشید و سرانجام در سال 1291 ه.ش نخستین واحد پالایشگاه به بهره‌داری رسید و با ظرفیت پالایشگاه، بین پالایشگاه و میدان نفتی مسجد سلیمان که حدود 220 کیلومتر بود، ‌لوله‌گذاری شد. در این زمان، حتی کارگران پالایشگاه نیز ایرانی انگلیس از مستعمرات خود کارگر آورده بود.
پالایشگاه آبادان در جنگ جهانی اول به پیروزی متفقین کمک بسیار زیادی کرد و نیروی دریایی انگلیس با استفاده از نفت تصفیه شده و در پالایشگاه آبادان، موفق به ادامه حیات و انجام دادن عملیات جنگی مهم شدند به همین دلیل،‌ درای زمان تاسیسات پالایشگاه آبادان بشدت از طرف ارتش انگلیس محافظت می‌شد. حدود دو دهه کلیه کارکنان فنی و اداری و بازرگانی پالایشگاه در دست انگلیسی‌ها بود و هیچ کار مهمی به ایرانیان واگذار نگردید. در این زمان، ایرانیان فقط در کارهای کارگری و کارهای بسیار بی ارزش و پست بود،‌ کار می‌کردند و از حقوق و مزایای بسیار پایین برخوردار بودند، بطوری که شرکت نفت انگلیس برای غیرایرانیان همه نوع امکانات فراهم کرده و خانه‌ةای خوبی در اختیارشان نهاده بود ولی ایرانیان مجبور بودند در کپرهای حصیری آبادان زندگی کنند.
تاسیس پالایشگاه آبادان تاثیر اساسی بر بافت اجتماعی و فرهنگی این شهر نهاد. در آن زمان، پالایشگاه آبادان و مجموعه افرادی که از خارج آمده و در آنجا ساکن شده بودند، کانون ترویج فرهنگ غربی گردید و بر اخلاق و آداب مردم تاثیر نهادند. علاوه بر این، به دلیل سیاستی که انگلیسی‌ها در پیش گفته بودند، ساختار طبقاتی در این شهر به وجود آمد. انگلیسی‌ها به 40 هزار نفری که در پالایشگاه آبادان کار می‌کردند،‌ امتیازت و حقوق متفاوت و طبقاتی قائل شده بودند. به همین دلیل، این وضعیت بافت اجتماعی ساکنان را نیز تغییر داده بود.
در جریان جنگ جهانی دوم نیز پالایشگاه آبادان که روزبه‌روز توسعه می‌یافت، کمک شایانی به متفقین می‌کرد. در این زمان، به دلیل نقش فوق‌العاده‌ای که پالایشگاه آبادان در تامین سوخت ماشین جنگی انگلیس و متفقین داشت، به شدت از آن حفاظت به عمل آمد؛ به طوری که انگلیسی‌ها برای فریب دشمن، پالایشگاه دروغین از حلبی ساختند و شعله‌هایی نیز در آن برافروختند.
به هر حال، به دلیل نیازی که انگلیس و غرب به پالایشگاه آبادان داشتند،‌ به تدریج آن را چنان گسترش دادند که به بزرگترین پالایشگاه جهان و تنها منبع عمده فرآورده‌های نفتی نیم کره شرقی تبدیل کردند. توسعه پالایشگاه آبادان بعد از آن که کودتای آمریکایی 28 مرداد واقع شد، به دلیل نیاز غرب، همچنان ادامه یافت. در سال 1357ه.ش، کارگران و کارکنان و مهندسان این تاسیسات عظیم نفتی به این دلیل که به خوبی غارت نفت ایران را احساس می‌کردند، در پیوستن به نهضت امام خمینی پیشگام شدند و با اعتصاب خود، کمک شایانی به پیروزی انقلاب نمودند.