میراث مسلمانان‌، تحولات بنیادین

هند کشوری پهناور با وسعت590/287 /3 کیلومتر مربع و جمعیتی حدود یک میلیارد نفر در جنوب آسیا واقع است. این کشور قدمتی 5هزار ساله دارد و به دلیل گستردگی فرهنگ‌، جغرافیا، تنوع ملتها و ادیان نام کشور 72 ملت را از آن خود کرده است. از شهرهای مهم هند دهلی نو، بمبئی‌، حیدرآباد، چنائی‌، بنگلور، سرنیگر و کلکته را می‌توان نام برد. این کشور از نظر وسعت ششمین کشور جهان است و به صورت طبیعی به شکل شبه قاره‌ای است که از شمال به هیمالیا بلندترین رشته کوه جهان و از جنوب به اقیانوس هند منتهی می‌شود. جمعیت هند در حال حاضر000/351/095/1 نفر است که 5/80 درصد هندو، 4/13درصد مسلمان‌، 3/2 درصد مسیحی‌، 9/1 درصد سیک و 8/1درصد پیروی دیگر ادیان هستند.
در حال حاضر، هند دارای 25 ایالت و 7منطقه متحده است. آمار رسمی ‌ادیان هند نشان می‌دهد هندوها بیش از 800 میلیون نفر، مسلمانان 150 میلیون نفر، مسیحیان 24 میلیون نفر و بوداییان بیش از 800 میلیون نفر در کنار یکدیگر با احترام به عقاید یکدیگر زندگی می‌کنند. مسلمانان بزرگترین اقلیت را در هند تشکیل می‌دهند.
اکثریت عظیمی ‌از مسلمانان شبه قاره هند و پاکستان را سنیان حنفی تشکیل می‌دهند. این در حالی است که نخستین فاتحان شمال غربی هند، عزنویان شافعی مذهب بودند. اما از روزگار سلطان مسعود (32/421ه. ق 40/1030م) مکتب حنفی در غزنه جایگزین مذهب شافعی شد.
نفوذ و گسترش تشیع در شبه قاره هند به 2 طریق انجام پذیرفت. اول از طریق علما و شخصیت‌هایی که از قرن چهارم هجری و تقریبا همگی از جانب ایران به آن سرزمین روی آوردند.
دومین عامل نفوذ شیعیان‌، وجود حکومت‌های شیعی مذهبی بودند که مقارن با سلسله صفویه در نقاط مختلف هند و در جنوب هند حکومت می‌کرده‌اند. هر چند تاریخ دقیق نفوذ شیعیان در هند دقیقا روشن نیست‌؛ اما گفته می‌شود آیین تشیع از طریق آل بویه ایران و فاطمیون مصر به این سرزمین راه یافته است. امروزه درباره تعداد شیعیان هند آمار دقیقی وجود ندارد. با وجود این‌، روحانیون شیعه اعتقاد دارند که یک پنجم مسلمانان هند را شیعیان تشکیل می‌دهند. اکثر شیعیان هند در نواحی کشمیر، ایالت اوتارپرادش و بنگال زندگی می‌کنند. لکهنو مرکز ایالت اوتارپرادش مرکز تجمع و فعالیت شیعیان هند است و به غیر از آن در سرنیگر مرکز کشمیر هند نیز شیعیان استقرار دارند.
نقش مسلمانان در استقلال شبه قاره هند
اسلام با گسترش در هندوستان فشار استعمار غرب را بر دوش خود احساس کرد و در سال 1875م استعمار بریتانیا با فائق آمدن بر رقیبان و کوتاه کردن دست شرکتهای پرتغالی‌، هلندی و فرانسوی میدان را برای استعمار و استثمار هند خالی دید و با تبعید امپراتوری مغول به برمه (میانمار) در هند نفوذ کرد و تا سال 1947م حکمران بریتانیایی برای هند منصوب شد که از ناحیه دولت انگلیس بر آن سرزمین حکومت می‌کرد. در این سال ویکتوریا ملکه انگلیس تاج امپراتوری هند را بر سر گذاشت و در سال 1877م خود را قیصر هند خواند. در خلال این سلطه‌گری‌، مسلمانان می‌کوشیدند تا هند را از این هجوم استعماری نجات دهند. انگلستان در بدو ورود به سرزمین هند، از قدرت مسلمانان در هراس بود‌؛ لذا تلاش می‌کرد با تفرقه و تشتت و ایجاد نفاق عزت مسلمانان را مخدوش کند. اما رفته رفته ملت هند به آتشفشانی تبدیل شد که رهبران مسلمان همچون مولانا ابوالکلام آزاد، مولانا محمدعلی شوکت علی و گاندی‌، رهبر هندوها در انفجار آنان موثر بودند. در این خروشها و قیامها مسلمانان هدف عالی‌تری داشتند و آن به دست آوردن آزادی کامل و خروج بی‌قید و شرط استعمار انگلیس از هند بود و در واقع نخستین بانیان این نهضت‌، مسلمانان بودند. محمدعلی جناح‌، قائد اعظم و موسس پاکستان برای آن که پیروزی زودتر و با قدرت بیشتری به نتیجه برسد، در اتحاد مسلمانان و هندوها می‌کوشید. تداوم این مبارزات سرانجام در سال 1947 دولت بریتانیا را تسلیم خواست بر حق مردم مبنی بر اعطای استقلال هند کرد.
رواج دین اسلام در هندوستان به 2 دلیل بسیار مهم و عمده بود. اول آن که اسلام تنها عامل برتری انسانها را تقوا و اعتقاد و عمل به آن می‌دانست. در حالی که یکی از نقاط ضعف دین هندو وجود سلسله مراتب طبقاتی در آن بود، دیگر آن که روحانیت و مقام آن منحصر به طبقه خاصی نبود.
پراکندگی جمعیت مسلمانان در هند
جمعیت مسلمانان در هند بیش از جمعیت مسلمان دیگر کشورها، جز ‌اندونزی و بنگلادش و پاکستان است که این جمعیت مسلمان در ایالت‌های مختلف هند ساکن هستند. ایالت اوتارپرادش که از نظر وسعت چهارمین ایالت هند محسوب می‌شود و جمعیت آن 2 برابر جمعیت بزرگترین ایالت هند، مادیاپرادش است. بیشتر جمعیت مسلمان هند در این ایالت سکنی دارند. تقریبا48/22 درصد از مسلمانان هند در این ایالت مسلمان‌نشین هند محسوب می‌شود. حدود 94/14 درصد مسلمانان هند در این ایالت زندگی می‌کنند. ایالت بیهار، سومین ایالت مسلمان‌نشین هند است و 12درصد از مسلمانان هند در این ایالت سکنی دارند. در دیگر ایالت‌ها و مناطق هند نیز مسلمانان ساکن هستند و در نهایت کمترین تعداد افراد مسلمان هند در ایالت میرزوارم زندگی می‌کنند.
مدارس و مراکز علمی‌ مسلمانان در هند
مسلمانان حدود یک هزار سال‌، بر هند حکومت داشته‌اند و در نتیجه همین امر آثار بزرگی از خود به یادگار گذاشته‌اند و اکنون مدارس بزرگی در هند موجود است که از آنها مبلغان و وعاظ و رهبران دینی و اجتماعی فارغ التحصیل می‌شوند.
مسلمانان هند مراکز آموزشی فراوانی دارند. به منظور آگاه کردن مسلمانان با علوم اسلامی ‌و مسائل اسلامی ‌دارالعلوم دیوبند در سال 1876 میلادی در دهکده دیوبند تاسیس شد که از قدیمی‌ترین موسسات آموزش اسلام در هند به شمار می‌رود و اینک بیش از 3 هزار دانشجو در آن به تحصیل می‌پردازد. پس از این در سال 1875م سنگ بنای دانشگاه اسلامی‌ علیگر در شهر علیگر مدرسه‌ای به نام مدرسه العلوم به منظور بالا بردن سطح دانش مسلمانان تاسیس شد که بعدها توسعه یافت و توسعه آن اساس دانشگاه اسلامی‌ علیگر را بنا گذاشت و در سال 1920م این دانشکده به نام دانشگاه اسلامی‌علیگر آغاز به کار کرد. امروزه این دانشگاه به عنوان معتبرترین مرکز آکادمیک و اسلامی‌پشتوانه علمی‌و فرهنگی مسلمانان هند به شمار می‌رود و با دارا بودن کتابخانه‌ای عظیم با گنجینه‌های کم نظیر و نادر به پیشرفت و ترقی مسلمانان دامن زده است.
مسلمانان هند تعداد زیادی دانشگاه و مدارس اسلامی ‌تاسیس کردند که مشهورترین آنها دانشگاه علیگر، دانشگاه اسلامی‌ در دهلی نو، موسسه دارالعلوم در دیوبند، دانشگاه اسلامی ‌در لکهنو و دانشگاه اسلامی ‌در حیدرآباد هستند. بیشتر دانشجویان هندی مسلمان در کشورهای اسلامی ‌و عربی بویژه در عربستان درس می‌خوانند. در حدود 440 مدرسه علمیه شیعیان در هند وجود دارد. همچنین بیش از 38 کتابخانه خصوصی و عمومی ‌مخصوص شیعیان در هند وجود دارد.
وضعیت اجتماعی کنونی مسلمانان هند
در زمینه وضعیت فعلی مسلمانان در ایالات مختلف هند به نتایج تحقیقات کمیسیونی که مان موهان سینک‌، نخست‌وزیر این کشور برای بررسی وضع اقلیت‌ها بویژه مسلمانان تشکیل داده بود، استناد می‌کنیم. تحقیقات اولیه که راجندر ساچر، قاضی بازنشسته انجام داده است نشان می‌دهد وضع مسلمانان از نظر آموزشی و اقتصادی در ایالت‌های راجستان و اوتار پرادش که حزب بی.جی.پی و حزب سما جوادی در آن حاکم هستند از دیگر ایالت‌ها بدتر است. بزرگ‌ترین مشکل ایالت اوتار پرادش که به عنوان بزرگ‌ترین ایالت هند بیشترین جمعیت مسلمانان را در خود جای داده است‌، نداشتن امنیت اعلام شده و روند اصلاحات اقتصادی بر حرفه‌های سنتی مسلمانان تاثیر منفی گذاشته است. همچنین در این گزارش درباره وضع مسلمانان در ایالت راجستان ابراز نگرانی شده و با انتقاد از دولت حاکم بی.جی.پی ادعا شده دولت ایالتی برای بهبود وضع آموزش و بهداشت مسلمانان هیچ اقدامی ‌نکرده است. در حالی که دولت برنامه 15 ماده‌ای برای بهبود وضع اقلیت‌ها اعلام کرده‌؛ اما این برنامه در این ایالت اجرا نشده است.
از سوی دیگر، جمعیتی بالغ بر یک میلیون و 20 هزار نفری مسلمانان در اطراف شهر جیپور مرکز ایالت راجستان ساکن هستند که از امکانات اولیه بهداشتی محروم هستند به طوری که در این منطقه تنها یک مدرسه ابتدایی وجود دارد.