گرجستان در آستانه بحران بزرگ

نشانه‌‌‌‌‌هایی از وقوع بحران جدید در قفقاز دیده می‌‌‌‌‌شود، ‌علائمی که کاخ سفید هشت روز پیش از نشست هشت کشور صنعتی جهان فرستاد و میخائیل ساآکاشویلی رئیس‌جمهور گرجستان پذیرفت که این بحران را کارگردانی کند. اتفاقاً سابقه فعالیت‌‌‌‌‌های سیاسی او می‌‌‌‌‌گوید که او کارگردان ماهری است. این حقوقدان جوان تحصیلکرده غرب است. انقلاب گل سرخ (مخملین) گرجستان را چنان توانمندانه رهبری کرد که نه تنها از دماغ کسی خون نیامد بلکه ادوارد شوارد نادزه رئیس‌جمهور پیشین گرجستان که سابقه 5 سال وزیری امور خارجه اتحاد جماهیر شوروی را در کارنامه خود دارد محو هنرنمایی ساآکاشویلی و یارانش شد، به آرامی از قدرت ناپدید شد و برای پیروزی انقلابیون کف زد. بعدها اوکراینی‌‌‌‌‌ها و قرقیزها با الگوبرداری از گرجی‌‌‌‌‌ها انقلاب‌های نارنجی و قرمز را راه انداختند.
انقلاب نارنجی اوکراین هم مثل انقلاب گل سرخ گرجستان به آرامی پیروز شد اما انقلاب قرمزها قرقیزستان همراه آشوب‌‌‌‌‌های خیابانی بود. انقلاب‌های مخملین اما در جمهوری‌‌‌‌‌های مولداوی، گرجستان، ‌ازبکستان و دیگر جمهوری‌‌‌‌‌ها سرکوب شد. اما اندیشه‌‌‌‌‌های انقلابیون در قفقاز، آسیای مرکزی و دیگر جمهوری‌‌‌‌‌های اتحاد جماهیر ‌شوروی پیشین متاثر از اندیشه‌‌‌‌‌های میخائیل ساآکاشویلی است. ساآکاشویلی جوان پس از پیروزی در انقلاب گل سرخ و سرمست از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری متعاقب آن انتخابات پارلمانی،‌ تلاش برای یکپارچگی گرجستان را آغاز کرد. در ابتدای ریاست جمهوری وی که به طور رسمی از چهارم ژانویه سال 2004 آغاز شد این جمهوری با بحران‌‌‌‌‌های فراوانی از جمله اقدامات خودسرانه اصلان آباشیدزه رهبر یاغی و جدایی‌خواه جمهوری خودخوانده آجاریا رو به رو شد اما وی توانست با اعمال فشارهای شدید سیاسی و به محاصره در آوردن آجاریا موجبات تواری شدن آباشیدزه به مسکو را فراهم کند و فاتحانه وارد باتومی مرکز این جمهوری جدایی‌خواه بشود. این گونه بود که آجاریا به سرزمین مادر (گرجستان) پیوست و پس از الحاق آجاریا به گرجستان بحران جدایی‌خواهی دو جمهوری خودخوانده دیگر یعنی اوستیای جنوبی و آبخازیا رهبران جوان تفلیس را آزار می‌‌‌‌‌داد. آنها برای تحقق وعده‌‌‌‌‌های پیش از پیروزی در انقلاب گل سرخ خواستار گفت‌‌‌‌‌و‌‌‌‌‌گوهای مستقیم با رهبران این دو جمهوری خودمختار شدند. این در حالی بود که مذاکره هرگز نتیجه نداد.
تابستان سال 2004 میلادی دولت مرکزی تفلیس با درک وابسته بودن اقتصاد آبخازیا به صنعت توریسم تهدید به توپ بستن کشتی‌‌‌‌‌های فاقد مجوز در آب‌‌‌‌‌های ساحلی این جمهوری خودخوانده کرد و کوشید تا مانع ورود جهانگردان به آبخازیا شود تا از این راه آبخازیا را به لحاظ اقتصادی به زانو در آورد اما این بار جمهوری فدراتیو روسیه از خود واکنش نشان داد. سفر ماجراجویانه و دریایی ولادیمیر ژیرینوفسکی رهبر تندرو حزب لیبرال دموکراتیک روسیه به همراه نمایندگان تحت رهبری حزب‌‌‌‌‌اش آب پاکی بود که بر دستان ساآکاشویلی ریخته شد. از تابستان سال 2004 گرجستان و دو جمهوری خود خوانده اوستیای جنوب و آجاریا روزهای تقریباً‌ آرامی را پشت سر گذاشتند. دولت تفلیس در همین مدت توانایی‌‌‌‌‌های سیاسی خود را بر تحت فشار قرار دادن خروج نیروهای نظامی روسیه از گرجستان گذاشت. بر این اساس ساآکوشویلی با پیش کشیدن توافقات سال 1999 استانبول پوتین را برای اجرای مفاد این توافق تحت فشار قرار داد. نمایندگان پارلمان گرجستان نیز با تصویب قانونی و تعیین ضرب‌‌‌‌‌الاجل برای دولت روسیه خواستار خروج نظامیان روس از خاک کشورشان شدند. اندکی بعد مسکو تسلیم فشار فزاینده گرجی‌‌‌‌‌ها شد و پس از تعطیلی دو پایگاه «وازیانی» و «گودائوتا» دو پایگاه دیگرش یعنی «باتومی» و «آخالکالکی» را نیز از خاک گرجستان برچید. خروج نیروهای نظامی روس به معنای پایان دو قرن استیلای روس‌‌‌‌‌ها بر سرزمین گرجی‌‌‌‌‌ها است امری که براساس زمان‌‌‌‌‌بندی تا سال 2008 میلادی به طور کامل تحقق پیدا خواهد کرد.
اما این پیروزی‌‌‌‌‌ها به معنای پایان کار رهبران جوان جمهوری کوچک گرجستان نبوده است بلکه آنها برای تحقق وعده‌‌‌‌‌هایشان دو سنگر فتح نشده آبخازیا و اوستیای جنوبی را پیش‌‌‌‌‌رو دارند از این رو تمامی تلاش‌‌‌‌‌های دولتمردان تازه نفس جمهوری گرجستان الحاق این دو جمهوری خود خوانده به سرزمین مادر است اما آیا امیدی برای تحقق رویارویی ساآکاشویلی جوان وجود دارد؟!‌ آیا گرجستان بار دیگر متحد خواهد شد؟!‌ شانس زمانی به رئیس جمهور 38 ساله گرجی لبخند زد که جورج بوش درست هشت روز مانده به آغاز نشست بزرگ رهبران هشت کشور صنعتی جهان در سن‌‌‌‌‌پترزبورگ میزبان ساآکاشویلی در کاخ سفید شد. میزبان و میهمان پشت درهای بسته ساعت‌‌‌‌‌ها با هم گفت‌‌‌‌‌وگو کردند. اگرچه خبری از گفت‌‌‌‌‌وگوهای بوش و ساآکاشویلی به بیرون درج نشد اما آثار توافقات دو رئیس جمهور را می‌‌‌‌‌توان در تصمیم اخیر پارلمان گرجستان جست‌‌‌‌‌وجو کرد.
نمایندگان پارلمان گرجستان این بار با تصویب مصوبه دولت خواستار خروج فوری نیروی حافظ صلح روسی از مناطق حائل مورد مناقشه اوستیای جنوبی و آبخازیای این کشور با منطقه تحت حاکمیت تفلیس هستند. صلح‌‌‌‌‌بانان روسی از فاصله سال‌‌‌‌‌های 1992 و 1993 که «زویاد گامساخوردیا» رئیس جمهور اسبق گرجستان با اوستیای جنوبی و آبخازیا وارد جنگ شد در این منطقه مستقر شدند. مجلسی‌های گرجستان می‌‌‌‌‌گویند حضور نیروهای روسی به تلاش دائم برای تفکیک این مناطق از گرجستان منجر می‌‌‌‌‌شود اما «والری یونویچ» معاون فرمانده نیروی زمینی روسیه معتقد است خروج نظامیان روس از این محدوده موجب راه افتادن حمام خون در منطقه می‌شود. سرگئی ایوانف وزیر دفاع روسیه هم با یادآوری اینکه 90 درصد ساکنان اوستیای جنوبی و آبخازیا روس تبار هستند هشدار داد که مسکو در برابر اقدامات تحریک‌‌‌‌‌آمیز تفلیس از صلح بانانش دفاع خواهد کرد. اکنون اوضاع در منطقه متشنج است، دولت گرجستان با وضع مقررات جدید از ورود اتباع روسی از مرز اوستیای جنوبی به گرجستان جلوگیری کرده‌‌‌‌‌اند. همزمان با اقدامات این چنینی، ساآکاشویلی حربه‌‌‌‌‌های همیشگی خود را برای پیروزی در جبهه جدیدی به کار می‌‌‌‌‌بندد و در تنظیم مصوبه دولت هوشیاری به خرج داده است.
مصوبه‌‌‌‌‌ای که چند روز پیش به اتفاق‌‌‌‌‌آرا در پارلمان گرجستان به تصویب رسید مسکو را متضمن می‌‌‌‌‌کند که توقف عملیات حافظ صلح نیروهای روسی در مناطق مورد مناقشه آبخازیا و اوستیای جنوبی و همچنین لغو معاهده بین‌‌‌‌‌المللی درباره استقرار این نیروها را آغاز کند. از سوی دیگر رهبران جوان گرجستان برای موجه جلوه دادن اقدامات خود پیشنهادهایی را به جدایی خواهان داده‌‌‌‌‌اند. تفلیس آمادگی خود را برای برگزاری همه‌‌‌‌‌پرسی در آبخازیا و اوستیای جنوبی منوط به رعایت دو شرط مهم «بازگشت آوارگان و پذیرفتن حاکمیت دولت تفلیس در این دو جمهوری» کرده است. پیشنهادهای ساآکاشویلی به رهبران خود خوانده این دو جمهوری خودمختار از نوع پیشنهادهایی است که وی به آباشیدزه داد. ساآکاشویلی با دادن مهلت 10 روزه به رهبر یاغی آجاریا از وی خواست تا ارتش مستقل، وزارت خارجه و وزارت امنیت ملی را منحل کند اما آباشیدزه به جای گردن نهادن به پیشنهادات ساآکاشویلی اقدام به انفجار 6 پل ارتباطی آجاریا و گرجستان کرد.
در واقع مجموعه این اقدامات خودسرانه وی موجب شورش‌‌‌‌‌های داخلی در این جمهوری خودخوانده و سقوط وی شد. شیوه‌‌‌‌‌ای که ساآکاشویلی در برابر رهبران آبخاریا و اوستیای جنوبی پیش گرفته است بی‌‌‌‌‌شباهت به شیوه برخورد با آباشیدزه نیست. او معمولاً‌ دشمنانش را با تهدید و ارعاب تحت فشار قرار می‌‌‌‌‌دهد و آنها را وادار به رفتارهای نابخردانه غیرعقلایی می‌‌‌‌‌کند. پیشنهاد برگزاری انتخابات مشروط به رهبران دو جمهوری خودمختار آبخازیا و اوستیای جنوبی همراه با تهدیدات نظامی و انجام محاصره،‌شیوه‌‌‌‌‌های منحصر به فرد ساآکاشویلی در برابر دشمنانش است اما او از یک اصل اساسی هرگز غافل نمی‌‌‌‌‌ماند و آن کنار آمدن با خارجی‌‌‌‌‌ها است. با چراغ سبزی که کاخ سفید به گرجستان نشان داد ساآکاشویلی تمامی تلاش‌‌‌‌‌های خود را برای متقاعد کردن ولادیمیرپوتین به کار می‌‌‌‌‌بندد. برگزاری نشست سران کشورهای همسود (جمهوری‌‌‌‌‌های شوروی سابق) در مسکو فرصت خوبی برای رهبر جوان گرجستان پیش آورده است تا در حاشیه این نشست به طور جدی با پوتین حرف بزند. ساآکاشویلی بدش نمی‌‌‌‌‌آید که به مسکو هشدار بدهد که در صورت مقاومت در برابر خواسته‌‌‌‌‌هایش گرجستان از عضویت در کلوپ جمهوری‌‌‌‌‌های همسود خارج خواهد شد و بدین وسیله پوتین را وادار به دادن امتیاز کند، کاری که سال گذشته جمهوری ترکمنستان در نشست قازان مرکز جمهوری تاتارستان، انجام داد. البته رئیس جمهور گرجستان از توافق بوش و پوتین و وعده‌‌‌‌‌های حمایت ایالات متحده آمریکا از عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی (WTO) به خوبی آگاه است از این رو او پیش از پرواز به مسکو دولتمردان روسیه را تهدید کرد در صورت مقاومت آنها در برابر مصوبه پارلمان گرجستان و خارج نکردن نیروهایش از منطقه از ورود روسیه به سازمان تجارت جهانی جلوگیری خواهد کرد.
اگر دولت گرجستان از حق وتوی خود در این زمینه استفاده کند مهمترین دستاورد پوتین در نشست بزرگ رهبران جهان در سن‌‌‌‌‌پترزبورگ به باد می‌‌‌‌‌رود. از طرف دیگر ولادیمیرپوتین نیز می‌‌‌‌‌داند که پذیرفتن مصوبه پارلمان گرجستان به معنای فراهم کردن راه برای استیلای تفلیس بر منطقه و سقوط کامل آبخازیا و اوستیای جنوبی در نتیجه به کاهش نفوذ مسکو در منطقه خواهد انجامید. به علاوه از کجا معلوم که دولتمردان جمهوری مولداوی هم به تاسی از رفتارهای رهبران گرجستان خواستار خروج نیروهای حافظ صلح روسی مستقر در منطقه »پریدو نسترویه» نشوند. به نظر می‌‌‌‌‌رسد این دور از نشست کشورهای همسود تحت تأثیر بحران ناشی از مصوبه اخیر پارلمان گرجستان قرار می‌‌‌‌‌گیرد و البته در این سه روز رهبران روسیه و گرجستان مذاکراتی سخت و فشرده را پشت سر خواهند گذاشت. ساآکاشویلی هرگونه اقدام درباره جمهوری‌‌‌‌‌های آبخازیا و اوستیای جنوبی را منوط به پایان نشست مسکو به ویژه نتیجه مذاکره مستقیم با ولادیمیرپوتین گذاشته است. اما آخرین گزارش‌‌‌‌‌ها در روز گذشته حکایت از این داشتند که ساآکاشویلی از سفر به مسکو منصرف شده است و علت آن احتمالاً‌ هم عدم موافقت پوتین با حضور در مذاکرات دو جانبه با وی بوده است.
به هر حال به نظر می‌‌‌‌‌رسد که رهبران جوان این جمهوری کوچک قفقاز جنوبی عزمشان را برای الحاق جمهوری‌‌‌‌‌های خودخوانده آبخازیا و اوستیای جنوبی به سرزمین مادر (گرجستان) جزم کرده‌‌‌‌‌اند. بحران در راه است و باز هم گرجستان میزبان این بحران خواهد شد.