ایران چگونه غرب را آچمز کرد؟

سونیا انزابی‌نژاد
می‌گویند بازی شطرنج به شیوه امروزی آن برای نخستین بار در ایران ابداع شده است. این فرض چندان هم بعید نیست چرا که مقامات ایران اکنون به راحتی ما را کیش کرده‌اند حتی اگر هنوز کیش و مات نشده باشیم! هفته نامه نیوزویک در مقاله‌ای با این مقدمه به بررسی وضعیت آمریکا در برابر ایران در زمینه بحران عراق و مساله هسته‌ای پرداخته و معتقد است سران ایران با یک بازی هوشمندانه سیاست خاورمیانه‌ای آمریکا را در وضعیت دشواری قرار داده‌اند. هوارد فاین‌من نویسنده نیوزویک در این مقاله با اشاره به دشواری‌های آمریکا در عراق و پیشنهادهای اخیر درباره مذاکره با ایران برای پایان دادن به خشونت‌ها در این کشور می‌نویسد:‌ اکنون تمام جهان جنگ و دیپلماسی چشم به ایران دوخته است تا شاید چشم‌اندازی برای صلح و دستیابی به توافقی در مورد عراق ببیند. نویسنده که آشکارا از وضعیت فعلی پیش روی آمریکا خشمگین است با لحنی کنایه‌آمیز می‌افزاید: البته ایرانی‌ها آماده مذاکره هستند فقط چند شرط کوچک دارند غرب باید بپذیرد که کاری با برنامه هسته‌ای ایران نداشته باشد و در عوض مقامات ایران بتوانند هر روز خبری جدید از موفقیت‌های برنامه هسته‌ای خود اعلام کنند. همچنین غرب نباید به ادعاهای خود در مورد نقش ایران در لبنان و غزه ادامه دهد. مقایسه کردن احمدی‌نژاد با هیتلر‌ هم باید پایان یابد چون اصلاً برای یک گفتگوی محترمانه مناسب نیست. در عوض احمدی‌نژاد هم ممکن است در مورد اقدامات احتمالی فکر کند که ممکن است به پایان یافتن خشونت‌های فزاینده در عراق کمک کند و‌آمریکا و‌ انگلیس را از گرداب پروژه عراق نجات دهد. او در ادامه این پرسش را مطرح می‌کند که چگونه به این وضعیت دچار شدیم و می‌نویسد آمریکا که تصور می‌کرد با رها شدن از شر صدام حسین جهان جای امنی برای زندگی خواهد شد از دیدن کل صفحه بازی غافل شد و چنان شاه خود را در محدوده حریف نشاند که اکنون خارج کردن آن چندان ساده نیست. اگر به سرعت از عراق خارج شویم این کشور به افغانستان در زمان حکومت طالبان تبدیل می‌شود و اگر بمانیم ویتنام خواهد شد. در شطرنج این وضعیت را آچمز می‌گویند وقتی که قادر به هیچ حرکتی نیستید. او در ادامه به برخی گزینه‌های پیش روی آمریکا برای برخورد با ایران پرداخته و می‌نویسد جورج ‌بوش حاضر به گفتگو با ایران نیست مگر این که آنها حاضر به رها کردن برنامه‌های هسته‌ای مورد مناقشه با غرب باشند و طرف مقابل هم در صورتی حاضر خواهد بود در مورد روند هسته‌ای شدن خود اعلام کفایت و توقف کند که بتواند ابراز پیروزی کند. فاین‌من سپس با اشاره به این که ایرانی‌ها آمریکا را به همان جهتی که می‌خواستند پیش بردند می‌افزاید: شاید نتیجه منطقی این باشد که تئوری را که اغلب ایرانیان مقیم آمریکا مطرح می‌کنند بپذیریم که ایران به دنبال تبدیل شدن به جامعه‌ای مدرن و فعال در مناسبات اقتصادی با غرب است و با توجه به کاهش اخیر بهای نفت سران این کشور هم به آسیب‌پذیری اقتصادی خود پی برده‌اند و دستیبابی به توافقی با آنها از طریق مذاکره ممکن است. اما او در این تئوری ابراز تردید کرده و می‌نویسد: اگر چه برخی از سیاستمداران آمریکایی از جمله تونی‌ بلر به دلیل هراس از سایر گزینه‌ها به دنبال مذاکره با ایران هستند و به امید رها شدن از عراق به کمک ایران چشم دوخته‌اند ولی هدف واقعی ایران چیز دیگری است. نویسنده در پایان مدعی شده است که هدف واقعی ایران نابودی اسرائیل و رهبری جهان اسلام است به وسیله آنچه که جبهه اعراب اهل سنت در مصر، سوریه، لبنان و‌ اردن موفق به انجام آن نشد: باز پس‌گیری بیت‌المقدس. نویسنده نیوزوک که جهتگیری اسرائیلی خود را آشکار کرده است سرانجام بار دیگر به استعاره شطرنج باز می‌گردد و نتیجه می‌گیرد نومحافظه‌کارانی که تصور می‌کردند با حمایت از دموکراتیزه شدن عراق به اسرائیل کمک می‌کنند باید به یاد داشته باشند که باز گذاشتن اطراف شاه در شطرنج به ندرت منجر به موفقیت می‌شود.