مدل قرن بیست و یکمی سوسیالیسم
اقتصاد دستوری چاوز
پیمان قرهبلاغی
هوگو چاوز رییسجمهوری ونزوئلا بر ایجاد و اجرای مدل اقتصادی خاص ونزوئلا تاکید میکند. چاوز اصرار دارد ونزوئلا در حال ایجاد مدل اقتصادی خاص خود است و مدلی را که کشورهای توسعه یافته میخواهند تحمیل کنند نمیپذیرد. رییسجمهوری ونزوئلا با انتقاد از مدل اقتصادی نظام سرمایهداری که به اعتقاد وی بشر را استثمار میکند و به توسعۀ اجتماعی و انسانی توجه نمیکند؛ بر سوسیالیسم قرن 21 تاکید دارد.
او برای اجرای این مدل، صنایع نفت و گاز را ملی کرده و قصد دارد صنایع بزرگ دیگر و بانکها را نیز ملی کند و 33 اصل قانون اساسی کشورش را اصلاح کند. طبق این اصلاحات که باعث افزایش قدرت و اختیارات هوگو چاوز جهت تسریع روند دگرگونی جامعۀ ونزوئلا خواهد شد، وی مجاز خواهد بود که برای مدت نامحدودی زمام امور را در دست داشته باشد. به موجب قانون، دورۀ تصدی چاوز در سال 2012 به پایان خواهد رسید. با وجود این که طرحهای چاوز در زمینۀ اصلاح قانون اساسی ونزوئلا احتمالا حاوی یکسری سورپریزها برای مردم این کشور خواهد بود، چاوز اخیرا اظهار کرده بود که مردم ونزوئلا باید از این حق برخوردار باشند که رییسجمهورشان هر زمان که خواست چه پنج سال چه 10 سال و یا حتی 40 سال در مسند قدرت باقی بماند.
چاوز از زمان انتخاب مجدد در انتخابات ماه دسامبر تاکنون با تغییرات شگرف در سیاستهای سیاسی و اقتصادی ونزوئلا تعجب بسیاری را برانگیخته است. وی صنایع ارتباطات، برق و نفت ونزوئلا را ملی کرد و ضمن تشکیل تک حزب سوسیالیست برای حامیانش، به تعمیق مناسبات این کشور با کشورهایی نظیر کوبا مبادرت کرده است و در حالی که هماکنون کنترل دیوان عالی، تمامی نهادهای دولتی و کمپانیها و شرکتهای نفتی دولتی کشورش را در دست دارد، تغییر نام نیروهای مسلح ونزوئلا به نیروهای مسلح بولیواری، تعیین معاونان منطقهای رییسجمهوری، افزایش دورۀ ریاست جمهوری به هفت سال و برداشتن محدودیت انتخاب یک رییسجمهوری برای دو دورۀ متوالی از جمله تغییرات مهم مدنظر او در قانون اساسی ونزوئلا محسوب میشوند.
حذف محدودیتها در دورۀ تصدی هوگو چاوز رییسجمهوری ونزوئلا که رکن اصلی برنامۀ گستردۀ اصلاح قانون اساسی این کشور محسوب میشود، احتمالا با یکسری لوایح و قوانین دال بر محدود کردن اختیارات فرمانداران و شهرداران و ممانعت از آنان جهت تصدی بر این پستها برای مدت نامحدود همراه خواهد بود.
اوپک گازی
یکی دیگر از ایدههای چاوز تشکیل اوپک گازی در آمریکای جنوبی است. رییسجمهوری ونزوئلا که کشورش هماکنون هشتمین ذخایر بزرگ گازی جهان را در اختیار دارد پیشنهاد تشکیل سازمان کشورهای صادرکنندۀ گاز (اوپک گاز) را در منطقۀ آمریکای جنوبی ارایه و دربارۀ پروژۀ احداث خط لولۀ انتقال گاز بین بولیوی و آرژانتین با مقامهای دو کشور رایزنی کرده است.
مطیع کردن بانک مرکزی و ملی کردن بانکها
پس از ملی شدن صنایع نفت و گاز در ونزوئلا هوگو چاوز قصد دارد بانکهای خصوصی این کشور را نیز ملی کند. چاوز اخیرا در سخنرانیاش در پارلمان ملی ونزوئلا علاوه بر پیشنهاد طرح اصلاحات قانون اساسی، پایان دادن به خودمختاری بانک مرکزی این کشور و قرار دادن آن در زمرۀ ذخایر ملی و تحت کنترل رییسجمهوری را نیز پیشنهاد داده است.
چاوز در این باره میگوید: «اگر شرکتهای بانکهای خصوصی براساس منافع ملی کشور فعالیت کنند، طرح ملی کردن آنها را به تاخیر انداخت. از نظر وی بانکهای خصوصی باید اعطای وام به مشتریان داخلی را در اولویت قرار دهند و وامهای خود را با کمترین بهره و هزینه در اختیار نیازمندان واقعی قرار دهند. چاوز، تهدید کرده، اگر بانکهای خصوصی این کشور در عوض تلاش برای کمک به توسعۀ کشور دست به بورسبازی بزنند، آنها را ملی خواهد کرد. از دیدگاه وی بانکهای خصوصی باید سرمایهگذاری با نرخ بهرۀ اندک در بخشهای صنعتی ونزوئلا را در اولویت قرار دهند و اگر بانکهای خصوصی این مساله را نپذیرند، بهتر است که بروند و ما همۀ بانکها را ملی خواهیم کرد تا تمامی بانکها در عوض بورسبازی و کسب سودهای هنگفت برای توسعۀ کشور تلاش کنند.
جدال با صندوق بینالمللی پول و بانک جهانی
چاوز میگوید بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول، سازوکار امپریالیسم آمریکای شمالی هستند بنابراین از بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول خارج خواهیم شد و آنها باید چیزی که از ما گرفتهاند را پس دهند. وی چند ماه قبل با بحرانی خواندن وضعیت بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول، دستوری به رودریگو کانداس ـ وزیر دارایی ونزوئلا ـ صادر و از وی خواست تا مراحل خروج از بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول را آغاز کند. وی در آن زمان گفت: «یک سنت هم به بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول بدهکار نیستیم و بدهی سه میلیارد دلاری سال 1998 کاملا بازپرداخت شد و اینک ونزوئلا حتی یک سنت به بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول بدهکار نیست.»
وزیر دارایی ونزوئلا نیز همانند چاوز میگوید: «بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول نهادهایی هستند که با هدف کنترل اقتصاد کشورهای در حال توسعه به وجود آمدهاند و اینک ملت ونزوئلا هیچ وابستگی به آنها ندارد. اربابان بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول خداحافظ، ونزوئلا آزاد است.»
تاسیس و ایجاد بانک آمریکای جنوبی
از نظر چاوز تاسیس و ایجاد یک بانک آمریکای جنوبی به اتحاد کشورهایی که در حال ایجاد اقتصاد مستقل هستند، کمک میکند. بنابراین هماکنون گفتوگوها برای تاسیس و ایجاد چنین نهادی در حال انجام است.
ملی کردن صنایع
چاوز همچنین شرکت ذوب فلزات سیدور را متهم کرده که دست به انحصارطلبی زده و بخش عمده تولیداتش را به خارج میفروشد و به این ترتیب صنایع ونزوئلا را ناگزیر میکند برای تامین نیازهایش لولههای فولادی را از چین و از سایر کشورها وارد کنند. او تهدید کرده اگر شرکت ذوب فلزات سیدور به همین رویه ادامه دهد و فورا رویهاش را تغییر ندهد، من ناگزیر آن را ملی خواهم کرد. بیش از نیمی از سهام شرکت سیدور متعلق به گروه ترنیوم است که در کشور لوگزامبورگ مستقر است.
طرح گسترش تسلط رییسجمهوری و کاهش اختیارات شهرداریها و ایالات
چاوز قول داده تغییرات ساختاری برای حل مشکل فساد که وی آن را «سرطان» توصیف کرده، انجام شود. رهبر ونزوئلا میگوید: اکنون زمان «قدرت مردم» است نه «جرگهسالاری» (اولیگارشی). طرحهای چاوز همچنین تسلط رییسجمهوری بر شهرداریها و ایالات را افزایش خواهد داد. چاوز میگوید قانون اساسی اکنون باید بار دیگر اصلاح شود تا ونزوئلا را از کاپیتالیسم نجات داده و به سوی سوسیالیسم واقعی هدایت کند.
ملی کردن صنایع نفت
چاوز مجموعۀ قوانین و سیاستهایی را به اجرا درآورده است که براساس آن میادین نفتی ونزوئلا از کنترل شرکتهای خارجی خارج میشود. چاوز پس از پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری ونزوئلا، طرح وسیعی را برای ملی کردن بخشهای مختلف اقتصادی کشور آغاز کرده است. دولت کاراکاس شرکت نفتی کنکو فیلیپس آمریکا را تهدید کرده است در صورتی که حاضر به پذیرش قوانین جدید صنعت نفت ونزوئلا نیست، خاک این کشور را ترک کند از نظر چاوز این سیاستها باعث شده آمریکا و شرکتهای بینالمللی خشمگین شده و کودتایی را در آوریل 2002 علیه دولت وی به را بیندازند و متعاقب آن تولید نفت در اواخر 2002 و اوایل 2003 متوقف شود. چاوز میگوید: «ونزوئلا دارای بزرگترین ذخایر نفت و گاز در جهان است و کشور ما در حال توسعۀ یک الگوی انرژی است که از سوی دولت آمریکا مورد انتقاد قرار گرفته است، اما ونزوئلا دیگر مستعمره آمریکا نیست. آمریکا شبیه دراکولا است و ناامید شده است زیرا ذخایر نفت ندارد. به همین دلیل است که ما در حال تقویت قدرت اقتصادی و نظامی خود هستیم تا هیچ کشوری جرات تعرض به ما را نداشته باشد.» از نظر چاوز «در دهههای آتی تنها کشورهای دارای ذخایر نفتی کشورهای خاورمیانه، روسیه و ونزوئلا خواهند بود.» در چارچوب این نگرش و به منظور ملیسازی صنعت نفت ونزوئلا، دولت ونزوئلا قراردادهایی را در 26 ژوئن با هفت شرکت خارجی امضا کرد که براساس آن این کشور سود بیشتری میبرد. این قراردادها مرحلۀ نهایی ملیسازی «نوار نفتی اونریکو» است که چاوز آن را در ماه ژانویه اعلام کرد. ونزوئلا تنها عضو آمریکای لاتین کشورهای صادرکنندۀ نفت (اوپک) است و سهمیۀ صدور 3/2 میلیون بشکه نفت در روز را دارد و بیش از نیمی از صادرات نفت ونزوئلا به آمریکا صورت میگیرد.
تامین نفت دوستان برای 100 سال آینده
هوگو چاوز میگوید به همپیمانان آمریکای لاتین خود تضمین داده که نفت و گاز این کشورها را برای 100 سال آینده تامین خواهد کرد و مصرف صد سال نفت آمریکای لاتین و کارائیب را تضمین میکند زیرا تمام نفت و سوخت مورد نیاز آمریکای لاتین در ونزوئلا وجود دارد. از نگاه وی منابع انرژی ونزوئلا که قبلا در کنترل امپریالیسم بود اینک در اختیار ملت این کشور است و ونزوئلا آمادگی دارد از آن به همراه ملتهای دوست در کارائیب، آمریکای مرکزی و جنوبی دستکم تا صد سال آینده استفاده کند زیرا ونزوئلا دارای بزرگترین ذخایر نفت در سراسر کرۀ زمین است و با احتساب منابع موجود در حوزۀ اورینوکو حدود 320 میلیارد بشکه نفت دارد و این دریایی از نفت است.
پیمان امنیت انرژی
هوگو چاوز رییسجمهوری ونزوئلا همچنین با تضمین تهیه انرژیهای مورد لزوم متحدین خود در آمریکای لاتین، پیشنهاد «پیمان امنیت انرژی» را به آنها ارائه کرده است. ونزوئلا اغلب از ذخایر انرژی خود به عنوان انجام معاملات تجاری با سایر کشورها استفاده میکند.
کمک به شرکای خارجی
ونزوئلا از سال 2005 تاکنون حدود چهار میلیارد و دویست میلیون دلار از اوراق قرضۀ آرژانتین را برای کمک به این کشور در بازپرداخت بدهیهای خود خریداری کرده است و دولت هوگو چاوز رییسجمهوری ونزوئلا اخیرا بار دیگر با خرید اوراق قرضۀ آرژانتین به این کشور در بازپرداخت بدهیهای خود کمک کرده است. قرار است ونزوئلا در اقدامی جدید یک میلیارد دلار دیگر از اوراق قرضه آرژانتین را خریداری کند. به این ترتیب بوینس آیرس قادر خواهد بود بخشی از بدهیهای خود را که سررسید آنها فرارسیده است بازپرداخت کند. توافق درباره فروش یک میلیارد دلار دیگر از اوراق قرضه آرژانتین به تازگی در گفتوگوی نستور کرچنر رییسجمهوری آرژانتین با هوگو چاوز همتای ونزوئلایی حاصل شد. ونزوئلا پانصد میلیون دلار بابت خرید اوراق قرضۀ آرژانتین را طی سفر اخیر چاوز به این کشور پرداخت کرد و مابقی را تا پایان سال جاری در دو قسط 250 میلیون دلاری در اختیار بوینس آیرس قرار میدهد. تصمیم دولت آرژانتین به فروش مجدد اوراق قرضۀ خود به ونزوئلا در پی سقوط ارزش آنها در داخل و لرزشهای مالی که از دو ماه قبل در این کشور آغاز شدهاند اتخاذ شد.
در واقع چاوز درصدد استفاده از اهرم نفت و گاز برای ایجاد یک «ائتلاف عظیم آمریکای جنوبی» برای مقابله با نفوذ ایالات متحده آمریکاست و بر ضرورت یکپارچگی انرژی مبتنی بر سرمایهگذاریهای عمومی و نه شخصی تاکید دارد.
او میگوید: «واگذاری منابع طبیعی کشورهایمان به شرکتهای چندملیتی، صرفا موجب عدم توسعه، عقبگرد فنی، فقر، فلاکت و وابستگی ما شده است.»
اوو مورالس رییسجمهوری بولیوی نیز مانند وی تکرار میکند که شرکتهای چندملیتی حاضر در بولیوی موفق نشدهاند در طی مدت زمانی تعیین شده به توافقهای صورت گرفته در زمینه سرمایهگذاری در بخش گاز طبیعی عمل کنند.
چاوز اقتصاد ونزوئلا را تضعیف کرده است
در مقابل چنین اقداماتی مخالفان چاوز معتقدند که او هم اقتصاد کشور را به سوی نابوی میبرد هم دمکراسی را. منتقدان میگویند چاوز چگونه میتواند وعدههای مکرر خود را در مورد کمکهای چند میلیارد دلاری به دیگر کشورهای نیازمند در حالی که در کشور خود نتوانسته فقر را ریشهکن کند، تحقق بخشد. از نظر آنها هوگو چاوز در حالی وعده کمک به دیگر کشورها را به زبان میآورد که اقتصاد ونزوئلا روند ضعف را میپیماید و چاوز ممکن است وعده کمک را در یک صورت تحقق بخشد که بخواهد اقتصاد کشورش را از یک اقتصاد مولد ثروت به اقتصادی بیرونق و ضعیف تبدیل کند.»
بنابراین چاوز با سیاستهایی که در پیش گرفته به فکر استمرار یک اقتصاد پایدار نیست و قصد دارد تمام درآمدهای نفتی کشورش را نقد کرده و هزینه کند.
دیکتاتور متوهم
منتقدان در کلیسای کاتولیک رم مدتهاست که با چاوز بر سر طرحها و برنامههایش جهت انتصاب مجدد در مقام ریاست جمهوری اختلافنظر دارند و یکی از کاردینالهای ونزوئلا به نام روسالیو خوزه کاستلو لارا رییسجمهور کشورش را خوانده است. تحلیلگران میگویند، به نظر میرسد که طرحها و برنامههای اخیر چاوز موجب تقویت تسلط چاوز بر نهادها و ارگانهای سیاسی ونزوئلا خواهد شد و به احتمال زیاد جایگاه مخالفانی نظیر مانوئل روسالس فرماندار ایالت زولیا که در انتخابات ریاست جمهوری دسامبر گذشته حائز 40 درصد آرا شد، بیش از پیش تضعیف خواهد شد. استیو النر یک کارشناس علوم سیاسی در دانشگاه اورینته در شرق ونزوئلا معتقد است: ما در حال ورود به مرحلۀ جدیدی از اعمال کنترل مضاعف دولت بر جامعۀ ونزوئلا هستیم.
نبرد با اپوزیسیون
اما چاوز میگوید: «فکر میکنم که اکثریت خیلی گسترده مردم از طرح من حمایت خواهند کرد، اما «نبردی بزرگ» با اپوزیسیون را پیشبینی میکنم. اپوزیسیون در ونزوئلا، بدون استثنا، همگام با منافع امپراتوری است.
ضرورت تولید ثروت قبل از تقسیم
با این وجود طرح سوسیالستی چاوز طرفدارانش را به دو گروه عملگرا و بنیادگرا تقسیم کرده است. جنبش طرفدار چاوز، رییسجمهوری ونزوئلا امروزه با این مساله درگیر است که چه روشی را برای حرکت سوسیالیستی خود در قرن بیست و یک و دنبال کند، روش عملگرایانه و یا بنیادگرایانه؟
وزیر دفاع سابق ونزوئلا که از منتقدان این مدل است میگوید قبل از تقسیم ثروت باید آن را به وجود آوریم. ژنرال رائول ایسائیس بادوئل، وزیر سابق دفاع ونزوئلا که بسیار مورد احترام هوگو چاوز است میگوید: «باید برای قرن جدید سوسیالیسم جدید خلق کنیم، البته نه به شکلی نامنظم و آشفته... قبل از تقسیم مجدد ثروت باید آن را به وجود آوریم. نمیتوانیم آنچه را که نداریم توزیع کنیم.» بادوئل در خصوص تکرار اشتباهاتی که موجب شکست سیستمهای سوسیالیستی کشورهای دیگر و در زمانهای دیگر شدهاند هشدار داده و خاطرنشان کرده که سوسیالیسمی که قرار است در ونزوئلا دوباره شکل گیرد نباید رنگ دموکراسی و مالکیت خصوصی به خود بگیرد. اگر چه طرفداران افراطی رییسجمهوری وی را خیانتکار میخوانند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
