قربانی معامله بزرگ مسکو ـ واشنگتن

علی امینی

چند روز پس از سفر رابرت گیتس، وزیر دفاع و کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا به مسکو و مذاکرات آنها با پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، برخی از خبر‌گزاری‌های مهم جهانی اعلام کردند در این مذاکرات مقامات آمریکایی برای ترغیب پوتین، امتیازات قابل توجهی پیشنهاد نموده‌اند. پس از آن، دبیرکل ناتو نیز گفت با بسته پیشنهادی که واشنگتن به مسکو داده بعید به نظر می‌رسد که پوتین همچنان به مخالفت‌های خود با آمریکا اصرار ‌ورزد. سفر پوتین در یک فضای سیاسی و جنجالی تبلیغاتی و روانی غرب به ایران انجام گرفت و اما صحت و سقم این خبر همچنان در پرده ابهام باقی ماند تا اینکه اواخر هفته گذشته رابرت گیتس، سفری به جمهوری چک داشت و پس از دیدار با «میرک توپولانک»، نخست‌وزیر این کشور در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد که آمریکا ممکن است تا زمان قطعی نشدن تهدیدات موشکی ایران، در اجرایی نمودن سپر دفاع موشکی خود در چک و لهستان تعلل نماید. این موضع وزیر دفاع آمریکا که در واقع نخستین موضع یک مقام رسمی این کشور در این سطح در خصوص احتمال به تعویق افتادن سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی است با مواضع قبلی مقامات ارشد دولت آمریکا متفاوت و در تضاد است. پیش از این مقامات آمریکا علیرغم همه مخالفت‌ها و موضع‌گیری‌های مقامات روس، بر استقرار طرح پدافند موشکی خود اصرار داشتند حتی تهدیدات مسکو مبنی بر هدف قرار دادن طرح پدافند موشکی آمریکا و خنثی نمودن فعالیت‌های آن و نیز خروج از پیمان‌های تسلیحاتی غیر‌متعارف در سطوح موشک‌های کوتاه‌برد و میان‌برد در مواضع مقامات آمریکا تاثیری نداشت. اما اینکه چه اتفاقی رخ داده است که دولت آمریکا بازنگری در اجرای طرح استراتژیک پدافند موشکی خود را اعلام می‌کند و حاضر است در این رابطه امتیاز بزرگی به مسکو بدهد باید به روابط پنهان دیپلماسی این دو قدرت بزرگ هسته‌ای پی برد.

از همان روز اول برای آگاهان به مسائل سیاسی و روابط بین‌ قدرت‌های بزرگ مشخص بود که هدف اصلی طرح سپر ‌دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی علیرغم همه جنجال‌های تبلیغاتی و رسانه‌ای،‌ ایران نیست بلکه هدف آن به تور انداختن روسیه برای گرفتن امتیازات بزرگ از این کشور است. مخالفت شدید مسکو با سپر‌ دفاع موشکی آمریکا در جمهوری‌های چک و لهستان،‌ غرب را به این نتیجه رساند که روسیه اندک‌اندک به توری که آمریکا برای آن در نظر گرفته است نزدیک می‌شود. آمریکا و روسیه طی چند ماه اخیر در کنار مسائل اختلافی کوچک خود، در دو مسئله مهم‌تر یعنی استقرار سپر ‌دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی و پرونده هسته‌ای ایران دارای اختلاف عمده در دیدگاه و مواضع هستند.

روسیه در ماه‌های گذشته مخالفت جدی خود را با استقرار سپر پدافند موشکی آمریکا در جمهوری‌های چک و لهستان اعلام داشته و حتی تهدید نموده که این سامانه موشکی را هدف عملیات نظامی قرار خواهد ‌داد. در پرونده هسته‌ای ایران نیز روسیه با تشدید تحریم‌های اقتصادی ایران در شورای امنیت و صدور قطعنامه سوم تحریمی علیه ایران مخالفت نموده و فعالیت‌های غرب برای استفاده ابزاری بیشتر از شورای امنیت علیه پرونده هسته‌ای ایران را با بن‌بست مواجه نموده است. موضع رابرت گیتس در جمهوری چک،‌ نمایانگر امتیازات بزرگ آمریکا به روسیه است. حال،‌ برای خبرگان سیاسی این سوال مطرح می‌شود به راستی ما ‌به‌ازای آن چه چیزی است؟ روسیه در مقابل توقف و یا به تعویق افتادن اجرای طرح سپر دفاع موشکی آمریکا در اروپای شرقی چه امتیاز بزرگی به آمریکا داده است؟ در این میان چه معامله‌ای میان دو قدرت هسته‌ای صورت گرفته و قربانی این معامله چه کسی است؟‌ به نظر می‌رسد که هیچ امتیازی برای آمریکا به اندازه امتیاز عقب‌نشینی روسیه در پرونده هسته‌ای ایران و همراه آن با آمریکا مهم‌تر نیست. روسیه با رفع مقاومت خود در مقابل فشارهای غرب،‌ در حقیقت مسیر را برای فشارهای سیاسی و اقتصادی بیشتر غرب علیه ایران هموار می‌نماید. چیزی که جریان نو‌محافظه‌کار آمریکا در آستانه انتخابات ریاست جمهوری خود به آن نیازمند است تا به‌زعم خود در تبلیغات ریاست جمهوری به افکار عمومی خود القاء کنند که ایران عامل اصلی شکست سیاست‌های منطقه‌ای آمریکا را در انزوای بین‌المللی قرار داده‌اند.

اگر روسیه دچار این اشتباه استراتژیک شده باشد بدون تردید منافع درازمدت خود را قربانی مطامع کوتاه‌مدت و ناچیز نموده است. در هر صورت ایران با لحاظ نمودن منافع راهبردی خود و بر اساس عزت و مصلحت مسیر هسته‌ای خود را ادامه خواهد داد و هزینه‌های آن را نیز پرداخت خواهد کرد. اما روسیه دیگر در میان افکار عمومی ایران و منطقه جایگاهی نخواهد داشت و دیگر هیچ دولتی به آن اعتماد نخواهد کرد. این کشور پس از آن برای سایر دولت‌ها و ملت‌ها، کشوری غیرقابل اعتماد و شریکی استراتژیک نخواهد بود. ضمن آنکه اگر مقاومت‌های ایران در پرونده هسته‌ای نبود، روسیه هیچگاه توان مقاومت در مقابل غرب و گرفتن امتیاز از آن را نداشت و امروزه مناطق غربی و جنوبی آن‌که دیر زمانی جز امپراتوری شوروی سابق بود جولانگاه نیروهای ناتو و آمریکا شده بود. در هر صورت مسئولین دستگاه دیپلماسی کشورمان بایستی رفتارهای مقامات روسیه را به دقت تحت نظر داشته باشند. مقامات کرملین بازیگرانی فرصت‌طلب هستند و ممکن است در قبال امتیازاتی که غرب به آنها می‌دهد از پشت به متحدین خود ضربه بزنند.