ائتلاف در توقفگاه

سی‌راجان موهان، استاد دانشگاه و روزنامه‌نگار مشهور هندی معتقد است پاکستان دیگر دولتی با مشخصه دولت ورشکسته نیست، لذا از دید واشنگتن تداوم همکاری با چنین دولتی ضروری است. از دید موهان، سیاست انعطاف‌پذیرانه واشنگتن در مورد ماجرای عبدالقدیر‌خان نشان داد که واشنگتن قصد ندارد زیاد بر اسلام‌آباد سخت بگیرد.

علاوه بر این، موهان سیاست‌ انعطاف‌پذیر واشنگتن در مقابل پاکستان به ویژه در مورد اعمال فشار بر اسلام‌آباد برای مهار گروه‌های کشمیری و مقابله جدی با طالبان و القاعده را نشانه دیگری از تمایل آمریکا به ادامه روابط خوب با اسلام‌آباد می‌داند. بر اساس دیدگاه موهان، اعمال فشار بر اسلام‌آباد برای مهار گروه‌های کشمیری و مقابله جدی با طالبان و القاعده نشانه دیگری از تمایل آمریکا به ادامه روابط خوب با اسلام‌آباد است. به نظر موهان، واشنگتن به دلایل مختلف به ویژه قضیه افغانستان همچنان به همکاری با دولت پاکستان ادامه خواهد داد. از این منظر نمی‌توان آینده تاریکی برای روابط پاکستان و آمریکا ترسیم کرد.

اشلی‌جی‌ تلیس کارشناس مؤسسه کارنگی برای صلح بین‌المللی معتقد است پاکستان امروزه به نحو بارزی بخشی از مشکل و نیز بخشی از یک راه‌حل در قضیه تروریسم بین‌المللی است. از دید تلیس گزارش کمیته حادثه 11 سپتامبر که آشکارا پاکستان را در مسأله تروریسم بین‌المللی دخیل دانست، نشان‌دهنده وجود پاکستان به عنوان یک مشکل برای آمریکاست. از سوی دیگر چرخش 180 درجه‌ای پاکستان در قطع حمایت از طالبان و القاعده و شرکت فعال در ائتلاف مبارزه با تروریسم نشان داد اسلام‌آباد آماده است با آمریکا در مبارزه با تروریسم همکاری کند. از دید تلیس آنچه باعث ابهام شده، این است که اسلام‌آباد هم در جنگ علیه تروریسم شرکت دارد و هم با تروریست‌ها همکاری می‌کند. حمایت پاکستان از گروه‌های کشمیری و تمایل نداشتن پاکستان به مقابله جدی با طالبان و القاعده بیانگر این وضعیت مبهم است. تلیس بر این عقیده است که واشنگتن به این دوگانگی در مواضع پاکستان آگاه است ولی سعی دارد با اسلام‌آباد مدارا کند. از دید تلیس، واشنگتن فقط مراقب آن است که پاکستان به دام افراط‌گرایان مذهبی گرفتار نیاید و گرنه اعمال و رفتار دوگانه و حتی چندگانه ژنرال مشرف از دید واشنگتن قابل کنترل است. تلیس نتیجه می‌گیرد که در آینده سیاست آمریکا نسبت به پاکستان حول 2 محور دور خواهد زد: تشویق ژنرال مشرف به مهار گروه‌های افراطی و وارد کردن ژنرال به انجام اصلاحات دمکراتیک به گونه‌ای که زمینه برای فعالیت و مشارکت گروه‌ها و احزاب سیاسی سکولار در پاکستان فراهم شود.

 حسین حقانی از مؤسسه کارنگی و دانشگاه بوستن سومین نویسنده‌ای است که درباره آینده روابط اسلام‌آباد و واشنگتن اظهارنظر کرده است. از دید حقانی اگر چه پاکستان در فهرست متحدین آمریکا در جنگ علیه تروریسم آمده است اما نمی‌توان این کشور را به راحتی در ردیف دوستان و دشمنان قرار داد. حقانی معتقد است که از زمان حادثه 11 سپتامبر و همکاری مشرف با آمریکا در زمینه‌های اطلاعاتی و دستگیری تعدادی از اعضای القاعده و طالبان و تحویل آن به آمریکا این برداشت را به وجود آورده است که احتمالاً پاکستان همسو با سیاست‌های آمریکا در صدد قطع پیوندهایش با اسلام‌گرایان افراطی است.

حقانی می‌گوید این گونه نگاه کردن به موضوع، نوعی خوش‌بینی را نسبت به آینده روابط پاکستان و آمریکا به وجود آورد. اما حقانی معتقد است آن روی سکه را هم باید در نظر داشت. موقعیت پاکستان به عنوان یک کشور ایدئولوژیک اسلامی، عمیقاً ریشه در تاریخ دارد و به طرز بسیار نزدیکی با بلند‌پروازی‌های نظامیان پاکستانی همخوانی دارد.

از دید حقانی، در آینده‌ای قابل پیش‌بینی، اسلام عامل مهمی در سیاست‌های پاکستان باقی خواهد ماند و این مهم در عرصه سیاسی پاکستان به شکل پیوند قوی میان (سرویس امنیتی پاکستان، آی‌.‌اس. آی) و اسلام‌گرایان نمود عینی خواهد یافت.

از این منظر، حقانی چشم‌انداز روشنی برای آینده روابط آمریکا و پاکستان پیش‌بینی نمی‌کند و معتقد است که ترس از قدرت‌یابی اسلام‌گراها و نگرانی آمریکا از قرار گرفتن سلاح‌های هسته‌ای پاکستان در دست افراط‌گرایان، سرانجام واشنگتن را وادار خواهد کرد با پاکستان به گونه‌ای دیگر رفتار کند.

در الگوی رفتاری جدید، پاکستان نه تنها متحد آمریکا نخواهد بود بلکه به عنوان یک «کشور هدف» توجه آمریکا را به خود جلب خواهد کرد.