بازی جدید آمریکا در رویارویی با خاورمیانه
«اوپک اتانول»؛ باورها و واقعیتها
ترجمه و تلخیص: امیرهادی تاجبخش
چندی پیش، مطبوعات برزیل از آغاز بازی جدیدی به دست جورجبوش، رییسجمهوری آمریکا، خبر دادند و آن، احتمال پیشنهاد وی به برزیل برای تشکیل "اوپک اتانول" بود! به نظر میآید در بحبوبه جنجالها بر سر "اوپک گازی"، بوش نیز میخواهد با سلاح اتانول به جنگ با نفت خاورمیانه بیاید. این در حالی است که بسیاری از دستاندرکاران بخش انرژی در جهان بر این اعتقادند که منابع جدید انرژی مانند اتانول و شنهای نفتی و ورود آن به بازارهای جهانی، احتمالا میتواند نفت را به کام خود بکشد.
در این میان، روزنامههای برزیل با زدن تیترهای جنجالی، موضوع را بدین صورت بیان کردند که بوش در صدد است پایههای بازاری را بنا کند که عرضه با ثبات سوختهای گیاهی را تضمین کند. به همین منظور، برزیل و آمریکا باید شرکتهایی را با مشارکت بخش خصوصی تشکیل دهند و کارخانههای تولید اتانول را در آمریکای مرکزی ایجاد کنند.
هر چند کاخ سفید تامین نفت مورد نیاز آمریکا از جانب دوستان این کشور را راهحلی تقریبا مناسب میپندارد، اما توصیه میکند که باید به اتانول روی آورد، زیرا همین "کشورهای به اصطلاح دوست" نیز مشکلات خاص خود را دارند و همیشه دیپلماسی نفتی به نفع آنها نیست.
در واقع، آمریکا برای استفاده از اتانول به جای نفت، به شریکی قابل اعتماد که شرایط فنی و ظرفیتهای گسترش تولید اتانول را داشته باشد، نیاز دارد و هیچ کشوری در دنیا به اندازه برزیل در این زمینه پیشرفت شایان توجه نکرده است.
هر چند کاهش وابستگی به نفت خاورمیانه، هدف اصلی بوش است، اما نباید اختلاف وی با هوگو چاوز، رییسجمهوری ونزوئلا را نیز از نظر دور داشت و چه بسا تمایل واشنگتن برای گسترش استفاده از اتانول با هدف کاهش تاثیر دیپلماسی نفتی چاوز در آمریکا صورت میگیرد.
به هر حال، اهداف ژئواستراتژیک آمریکا هر چه باشد، نگاه برزیل به اتانول، به عنوان راهی برای تنوع بخشیدن به منابع انرژی جهان و در نوع خود، قابل تحسین است.
آمریکا تنها کشوری نیست که به اتانول روی آورده است، هاییتی نیز سال قبل اعلام کرد در تلاش است با همکاری برزیل، به منظور مقابله با بحران نفتی و افزایش مداوم بهای فرآوردههای نفتی در بازار هاییتی، از اتانول به ویژه برای سوخت خودروها استفاده کند.
اتانول بخش زیادی از موتورهای تولید سوخت در برزیل را به جریان در میآورد و در جایگاههای سوخت در نقاط مختلف این کشور دو گزینه پیش روی مصرفکنندگان قرار میدهد: استفاده از بنزین یا اتانول استخراج شده از دانههای نیشکر.
برزیل از این هم فراتر رفته و صادرات فناوری مخصوص برداشت اتانول را به کشورهای تشنه انرژی مانند چین و هند نیز آغاز کرده است. کشورهایی که از کشتزارهای گستردهای برخوردار هستند و تمایل دارند آن را در تولید سوخت به کار گیرند. همچنین کانادا به عنوان یکی از بزرگترین کشورهای جهان، در زمینه استخراج انرژی از منابع ابتکاری استفاده میکند، زیرا از منابع طبیعی فراوان به ویژه شنهای نفتی برخوردار است که امکان تولید سوخت از آن وجود دارد و به سمت تبدیل شدن به بزرگترین کشور تولید کننده سوخت در تاریخ پیش میرود.
در ایالت آلبرتا در کانادا، تعداد زیادی تجهیزات و ابزار مخصوص این کار نصب شده که شبانه روز در حال حفاری در کوهها و اکتشاف ذخایر فراوان شنهای نفتی است که بر اساس ارزیابی کارشناسان حدود 1/7 تریلیون بشکه نفت است؛ رقمی که زیر مخلوطی از شن، آب و رسوبات پنهان است.
در مقایسه با ذخایر نفتی در عربستان که حدود 500 میلیارد بشکه نفت خام قابل استخراج است، کانادا از نظر ذخایر نفتی در صدر کشورهای جهان قرار دارد.
دلیلی که در سالهای گذشته مانع بهرهبرداری از منابع نفتی کانادا شده است در اصل بالا بودن هزینه استخراج آن است. اما اکنون دهها شرکت بینالمللی نفتی در زمینه استخراج نفت از شنهای نفتی در کانادا و توسعه فناوری لازم برای کاهش هزینه تبدیل آن به بنزین، سرمایهگذاری کردهاند.
این تحولات در درجه نخست به این معنا است که بهای فعلی نفت در جهان رو به کاهش است و این پروسه با ورود منابع جدید انرژی به بازارهای جهانی آغاز و به زودی روندی صعودی خواهد یافت و این، آغاز بحث رقابتی میان نفت خاورمیانه و سایر انرژیهای نو و تجدیدپذیر در جهان است.
اتانول که اینک همانند نفت، جنبه جهانی یافته، در واقع همان "بنزین سبز" است که به صورت نوعی الکل از تخمیر ذرت و یا هر نوع بیوماس (زیست توده) دیگر به دست میآید و در صورت ترکیب با بنزین میتواند به عنوان سوخت در خودروها مورد استفاده قرار گیرد. همچنین از تقطیر گیاهان غنی از شکر (مانند نیشکر) میتوان اتانول را به دست آورد که به صورت خالص یا ناخالص در خودروهای بنزینسوز استفاده میشود.
فناوری جدید خودروهای دوگانه سوز (بنزین ـ الکل) به جای خودروهای بنزینسوز این امکان را فراهم میکند که یک خودرو با بنزین، الکل یا با هر دو کار کند و الکل مورد استفاده در سیستم یاد شده همان اتانول است. هم اکنون از مخلوط 75 تا 80 درصد بنزین و 20 تا 25 درصد اتانول، به عنوان سوخت در خودروها استفاده میشود.
دو تولید کننده بزرگ اتانول در جهان، برزیل (بزرگترین تولید کننده نیشکر) و آمریکا (بزرگترین تولید کننده ذرت) هستند. هم اکنون 70 درصد از تقاضای جهانی اتانول متعلق به برزیل و آمریکا است و هر یک از آنها 17 میلیارد لیتر اتانول تولید میکنند، در حالی که ظرفیت تولید اتانول این منطقه بسیار بیش از این ارقام و حدود 200 میلیارد لیتر است.
استفاده از اتانول در آمریکا، از سال 2004 میلادی و همزمان با ممنوعیت استفاده از ماده افزودنی "امتیبیایی" به بنزین از سوی دولت این کشور، به شدت گسترش یافت.
افزون بر جنبهها مثبت زیست محیطی استفاده از اتانول، طرفداران استفاده از این ماده میگویند استفاده از هشت میلیارد گالن اتانول در سال، این امکان را فراهم میکند که پالایشگاهها دو میلیارد بشکه نفت کمتر مصرف کنند، اما شرکتهای نفتی معتقدند که استفاده از اتانول تاثیر بسیار ناچیزی بر واردات نفت دارد.
با این حال، آنچه مسلم است، آن است که در استفاده از اتانول نیز چالشی بزرگ برای آمریکا وجود دارد، زیرا طبق برآوردهای رسمی و علمی، اتانول در سال 2025 فقط 3/4 درصد از نیازهای سوختی آمریکا، (9/11 میلیون بشکه معادل نفت در روز) را بر آورده خواهد کرد، در حالی که میزان مصرف کلی آمریکا در این سال 26 میلیون بشکه در روز خواهد بود که 60 درصد آن باید از خارج از این کشور وارد شود.
چندی پیش، یکی از پژوهشگران با سابقه شرکت نفتی "توتال" فرانسه که در خصوص آینده ذخایر نفتی و وضعیت اقتصاد جهانی در صورت کاهش این ذخایر تحقیق میکند، هشدار داد: "هم اکنون به نقطه اوج تولید نفت رسیدهایم و از این پس، استخراج نفت به یقین کاهش یافته و سرعت این کاهش نیز به قدمت هر میدان نفتی بستگی خواهد داشت. پس، از اکنون باید به دنبال راه چاره بود و جایگزینی قابل برای نفت پیدا کرد".
کشاورزان، شرکتها و مقامهای آمریکایی، میلیونها دلار در زمینه انرژیهای تجدید پذیر سرمایهگذاری میکنند، زیرا معتقدند احتراق این نوع سوختها پاکتر از سوختهای فسیلی از جمله نفت است و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر، موجب کاهش وابستگی به نفت میشود.
...اما آیا به راستی سوختهای تجدیدپذیر ارزان هستند و استفاده از آنها مقرون به صرفه است؟
مطالعات نشان میدهند میزان انرژی لازم برای تولید سوختهای جایگزین، از جمله اتانول به قدری بالا است که بازده استفاده از این نوع سوختها را کاهش میدهد.
حال باید دید آمریکا که بزرگترین مصرف کننده انرژی در جهان است، برای رسیدن به آیندهای که در آن وابستگی به انرژی نفت کاهش یافته باشد، چه خواهد کرد؟!! در دنیایی که نفت بیش از پیش گرانتر و روزبهروز بیثباتتر میشود، آیا افزایش وابستگی آمریکا به سوختهای تجدیدپذیر که در خود این کشور تولید میشود، تنها راه اطمینان خاطر آن نیست؟
تمامی این مسایل و باورهای آمریکا در این خصوص، باعث پیشنهاد بوش در خصوص تشکیل "اوپک اتانول" شد تا شاید بتواند از این طریق، راه گریزی در برابر "اوپک نفتی" و "اوپک گازی" دارندگان نفت و گاز در خاورمیانه بیابد.
...چرا که اکنون غرب در هراس از تاسیس سازمانی مشابه اوپک در خصوص گاز است و تمام تلاش خود را به کار گرفته تا بلکه بتواند با کاهش این دو ماده سوختی در جهان، راه مفری برای اعتیاد بیش از حد خود به نفت و گاز بیابد.
این امر بیشتر از آن روست که آمریکا بزرگترین مصرف کننده و وارد کننده نفت در جهان است. هر چند که در تولید انواع انرژی نیز جایگاه مهمی دارد، اما مصرف انرژی این کشور بسیار بیشتر از میزان تولید داخلی آن است. سهم عمدهای از واردات انرژی آمریکا را نفت خام و فرآوردههای نفتی مانند بنزین و نفت حرارتی تشکیل میدهد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا چندی پیش، درصد میزان انرژیهای مصرفی این کشور را به این ترتیب اعلام کرد: نفت 40 درصد، گاز طبیعی 23 درصد، زغال سنگ 22 درصد، انرژیهای تجدیدپذیر و آبی 7 درصد و انرژی هستهای 8 درصد.
به پیشبینی اداره اطلاعات انرژی آمریکا، میزان مصرف نفت و گاز طبیعی در جهان تا سال 2020 افزایش خواهد یافت، اما مصرف زغال سنگ به میزان کنونی باقی خواهد ماند. مصرف انرژی هستهای تا حدی رشد یافته و منابع برق آبی و سایر منابع، همان میزان مصرف را خواهند داشت. منابع زغال سنگ آمریکا، مقام نخست را در جهان دارد. این کشور از نظر منابع گاز طبیعی در رده ششم و از نظر منابع نفتی در رده یازدهم قرار دارد.
برآوردهای زمینشناسی در آمریکا با استفاده از فناوریهای کنونی بازیافت نشان میدهد که بیش از 100 میلیارد بشکه ذخایر نفتی اثبات شده و 80 میلیون بشکه نفت کشف نشده در این کشور وجود دارد. این برآوردها نشان میدهد که میزان ذخایر گاز طبیعی اثبات شده کشور، معادل 90 میلیارد بشکه نفت است. میزان ذخایر کشف نشده گاز طبیعی آن نیز نزدیک به 90 میلیارد بشکه معادل نفت برآورد شده است.
...اکنون با این ارزیابیها میتوان دریافت که پیشنهاد تشکیل "اوپک اتانول" از سوی آمریکا تا چه حد برای این کشور حایز اهمیت است؛ هر چند باورها با واقعیتهای موجود، فاصلهای به وسعت بعد زمانی دارند. باید دید این تشکلها تا کجا میتوانند به عنوان راهکاری برای خلاص شدن از قید وابستگیهای انرژی عنوان شوند و تا چه زمانی میتوانند تاثیرگذار باشند.
...بسیاری بر این اعتقادند که آمریکا نمیتواند جلوی افزایش نفوذ اقتصادی کشورهای خاورمیانه و جدیدا آسیای مرکزی را در حوزه انرژی بگیرد. پس از پایان بحران اقتصاد جهانی در دهه 70 و پایان جنگ اعراب و اسرائیل، در واقع آمریکا مورد تحریم نفتی کشورهای صادر کننده نفت قرار گرفت و از همان زمان، به رغم تاسیس سازمانهای متعدد برای حفظ بقای خود و پیشگیری از وابستگی بیشتر به نفت خاورمیانه، فکر استفاده از دیگر انواع انرژی به ذهن آمریکاییها راه یافت. اما اکنون باید دید که این افکار تا چه حد عملی و مقرون به صرفه هستند و آیا آمریکا توان ترک این اعتیاد بزرگ خود را دارد؟!!
بحران انرژی، واقعیتی انکار ناپذیر است که دنیا با آن روبهرو است و تنها با یک تلاش همگانی و نه با رو در روی هم قرار گرفتن، میتوان به مبارزه با آن پرداخت. باید انرژیهای نو و تجدیدپذیر را جایگزین انرژیهای حاصل از سوختهای فسیلی و سپس اقدام به ترک این اعتیاد بزرگ قرن، یعنی مصرف بیرویه نفت، کرد.!!
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
