جنگ و گروگانگیری در قلب نفتی آفریقا
افزایش جهانی قیمت نفت دلایل متعددی دارد:
1- رشد تدریجی تقاضای جهانی برای نفت
2- افزایش تقاضا از سوی کشورهای در حال رشد نظیر هند و چین
3- کاهش تولید در نیجریه به عنوان عمدهترین تولیدکنندۀ آفریقایی
4- عدم تمایل اوپک به اضافۀ تولید بیشتر
5- ناتوانی تولیدکنندگان خارج از اوپک برای تولید بیشتر
6- نگرانیهای سیاسی- امنیتی در خاورماینه و خلیجفارس
7- کاهش ذخایر استراتژیک مصرفکنندگان عمده
8- ناتوانی سوختهای غیرفسیلی در جایگزینی نفت برای تامین نیاز جهانی به انرژی
9- و کمبود ظرفیتهای پالایش در جهان نسبت به روند به تزاید تقاضا
مهمترین دلایل ذکر شده از سوی کارشناسان برای روند افزایش قیمت نفت در بازارهای جهانی طی سالهای اخیر به ویژه ماههای گذشته است. گروه اقتصاد جهان سرمایه در نظر دارد که هر یک از این دلایل را به طور اجمال و در گزارشهای خبری- تحلیلی مورد بازکاوی بیشتر قرار دهد. در سه بخش پیشین این مطالب «تقاضای جهانی برای نفت در اواخر سال 2007 و پیشبینی تقاضا در سال 2008» و نیز بررسی تقاضای چین و هند برای واردات نفت بیشتر به چاپ رسید و اینک در این شماره به بررسی تاثیر ناآرامیهای سیاسی- نظامی در نیجریه و به طور خاص در منطقۀ نفتی خلیج نیجر بر افزایش قیمت جهانی نفت میپردازیم.
نیجریه به عنوان بزرگترین صادرکنندۀ نفت آفریقا مطرح است، ولی ناآرامیهای خلیج نیجر یعنی قلب تولید نفت این کشور به ایجاد وقفههای متوالی در تولید نفت آن انجامیده است و موقعیت این کشور در اوپک را با تضعیف مواجه کرده است. از سوی دیگر این درگیرها همراه با علل دیگر از جمله تنشهای اخیر بین ترکیه و عراق، قمیت نفت در بازار جهانی را افزایش داده است.
کاهش 25 درصدی تولید نیجریه از سال 2006
در حالی که آژانس بینالمللی انرژی پیشبینی کرده است تولید نفت نیجریه بدون وجود ناآروامیها به روزانه سه میلیون بشکه نفت خام میرسد، تولید نفت نیجریه از آغاز سال 2006 تاکنون به دلیل همین ناآرامیهای سیاسی- نظامی در منطقه دلتای نیجر در حدود 25 درصد کاهش داشته است که تاثیرگذاری این کشور را در اوپک کاهش میدهد. نیجریه که روزانه 6/2 میلیون بشکه نفت خام تولید داشته است، از اوایل سال 2006 تاکنون این میزان را یک چهارم کاهش داده است.
گروگانگیری 200 تبعۀ خارجی
تاکنون بیش از 200 تبعۀ کشورهای خارجی عمدتا در بخش صنایع نفت گروگان گرفته شده و بعد آزاد شدهاند که این امر به تخلیه برخی از میادین نفتی نیجریه توسط شرکتهای خاجی انجامیده است.
نیجریه در کانون توجه مصرفکنندگان بزرگ
نیجریه همراه با الجزایر دو تولیدکنندۀ بزرگ نفت و گاز آفریقا در صدر توجهات آمریکا و دیگر مصرفکنندگان بزرگ انرژی قرار دارند. در این چارچوب در سالهای اخیر ورود سرمایه به بخش نفت نیجریه افزایش یافته است و شرکتهایی مانند «اکسون موبیل»، «شل»، «پترولیوم دولوپمنت کمپانی»، «توتال»، «شورون تگزاکو» و دیگر شرکتها میلیاردها دلار برای توسعۀ میدانهای نفتی جدید و افزایش تولید نفت و حجم ذخایر نفتی اثبات شده در نیجریه هزینه کردهاند، شرکت شورون در شرایط عادی، روزانه بیش از 140 هزار بشکه نفت در منطقۀ خلیج نیجر تولید میکند. علاوه بر شرکت شورون، شرکتهای اگزون موبیل و کنکو فیلیپس نیز از مهمترین سرمایهگذاران آمریکایی در بخش انرژی نیجریه به شمار میروند. نیجریه نیز از این سرمایهگذارها استقبال کرده است. وزیر نفت نیجریه نیز خواستار افزایش سرمایهگذاری جهانی نه تنها در صنعت نفت و گاز نیجریه بلکه در سراسر کشورهای تولیدکننده شده است. ادموند داکورو تاکید کرده تقاضای جهانی نفت و گاز به سرعت در حال افزایش است و تامین این تقاضا طی سالهای آینده بدون سرمایهگذاری کافی امکانپذیر نخواهد بود. از نظر او شرکتهای بزرگ نفتی باید برای اکتشاف میادین جدید نفت سرمایهگذاری بیشتری انجام دهند و در این میان نیجریه که هماکنون بیش از 180 میلیارد بشکۀ ذخایر نفت خام در اختیار دارد برای استخراج این ذخایر عظیم نفت، نیازمند سرمایهگذاریهای بیشتری است.
داکورو اعلام کرده: طی سالهای 2005 تا 2008 میلادی بیش از 34 میلیارد دلار سرمایهگذاری در بخش نفت نیجریه انجام خواهد شد و میزان سرمایهگذاری در بخش گاز نیجریه نیز در این مدت به بیش از 3/32 میلیارد دلار خواهد رسید.
جان واتسون رییس بخش اکتشافات شرکت شورون نیز اعلام کرده: شرکت شورون قصد دارد میزان سرمایهگذاریهای خود را در پروژههای نفتی نیجریه افزایش دهد و این شرکت برنامههای زیادی برای اکتشافات منابع نفتی نیجریه دارد که در صورت برقراری امنیت بیشتر، این طرحها اجرا خواهد شد.
شرکت نفتی شورون همچنین از کشف حوزههای نفتی جدید در نیجریه خبر داده است. با کشف میادین جدید نفتی، ظرفیت تولید نفت نیجریه طی سالهای آینده بیش از پیش افزایش خواهد یافت.
نگاه ویژه توتال به نیجریه و آفریقا
توتال نیز از تولیدکنندگان عمدهای است که توجه خاصی به آفریقا و نیجریه دارد. البته اگرچه توتال برای افزایش میزان تولید خود و همچنین برتری یافتن بر رقبایش به منابع نفتی آفریقا چشم دوخته است، ولی مساله این است که تنشهای داخلی قاره آفریقا و مشکلات اجتماعی آن خطراتی را نیز متوجه این شرکت میکند. منابع نفتی آفریقا مانع از کاهش تولید نفت توتال میشود و همچنین عامل برتری یافتن این شرکت بر رقبایش است، ولی این شرکت فرانسوی باید برای تحقق این هدف روی روابط طولانی مدت با بازیگران اصلی منطقه برای غلبه کردن بر خطرات سیاسی در قارهای که توسط جنگها و تنشهای داخلی تکه تکه شده در مناطقی چون خلیج نیجر تکیه کند.
تلاشهای توتال در آفریقا در حدود یک سوم نفت تولیدی این شرکت را تامین میکند، نشانۀ دیگری از آن است که چطور شرکتهای نفتی باید برای ایمن کردن ذخایر نفتی و تجدید حوزههای نفتی تهی شده به جستوجو و اکتشاف منابع جدید بپردازند، این شرکت پس از کاهش 3/5 درصدی میزان تولید نفت و گاز خود در سال 2006 هماکنون امیدوار است که در سال جاری میلادی در میان بزرگترین رقبا و با تکیه به نفت آفریقا بیشترین افزایش تولید نفت را به خود اختصاص دهد. به همین منظور، توتال به طور میانگین افزایش تولید سالانه پنج درصد را برای سالهای 2006 تا 2010 هدفگیری کرده که برای تحقق آن باید سه میلیون بشکه به میزان تولید کلی این شرکت بیفزاید. در همین خصوص «ژان پرایوی» منتشر شده از سوی پنتاگون، آمریکا قصد دارد به کشورهایی مثل نیجریه که پنجمین تولیدکنندۀ بزرگ نفت است کمک کند تا بتواند توانایی ارتش خود را برای خنثی کردن حملات تروریستی شبهنظامیان که در سال گذشته به متوقف شدن تولید 600 هزار بشکه نفت خام این کشور منجر شد، افزایش دهد. به عبارت دیگر، حضور گستردۀ چین در آفریقا سبب بروز نگرانیهای شدیدی برای آمریکا شده است. این نگرانی از آن جایی حائز اهمیت است که در هفتۀ گذشته دفتر فرماندهی ارتش ایالات متحده آمریکا با انتشار بیانیهای اعلام کرد آمریکا قصد دارد از طریق احداث یک مقر فرماندهی جدید در این قاره به کشورهای غرب این قاره برای محافظت از تاسیسات نفتی و تولید نفتشان علیه شورشیان یا حملات تروریستی کمک کند. هرچند سیاستمداران و نظامیان عالبرتبۀ در قاره آمریکایی هدف از حضور ارتش آمریکا در قاره آفریقا را جلوگیری از نفوذ عمیقتر القاعده آفریقا اعلام کردهاند ولی برخی کشورهای آفریقایی از این مساله نگران هستند که انگیزۀ واقعی آمریکا بر خلاف آنچه محافظت از تاسیسات نفتی اعلام میشود تلاش برای ایجاد مستعمرهای جدید در منطقه از طریق حضور نظامی باشد.
خانم ترسا ولان، از مقامات عالبرتبۀ پنتاگون و از دستاندرکاران برنامهریزی برای دفتر جدید پنتاگون در آفریقا با رد این نگرانیها میگوید: «آفریقا تا پیش از این برای آمریکا از اولویت برخوردار نبوده ولی حالا ما نیاز داریم که آن را در اولویت قرار دهیم و از تاسیسات نفتی این منطقه در برابر حملات تروریستها و گروههای شورشی محافظت کنیم.»
در واقع همان طور که درخواستهای جهانی برای انرژی روز به روز افزایش مییابد، بازیگران اصلی و بزرگ در این زمینه مثل ایالات متحدۀ آمریکا، اتحادیه اروپایی و ژاپن با رقیب جدیدی به نام چین مواجه شدهاند که در تلاش برای تامین انرژی خود در طولانی مدت است. چین با افزایش 7/10 درصدی تولید ناخالص ملی خود قصد دارد منابعی را که برای حفظ رشد اقتصادی خود به آن نیاز دارد به دست آورد و به همین منظور چشم به منابع نفت و سایر مواد خام مورد نیاز خود در آفریقا و از جمله در نیجریه دوخته که سایر کشورهای دنیا به علت چالشهای موجود آن و خطراتش در گذشته کمتر به آن توجه میکردند. براساس اظهارات مقامات اطلاعات انرژی آمریکا، چین در چهارسال گذشته مسئول افزایش 40 درصد تقاضای جهانی برای نفت بوده است. این کشور در سال 2003 از ژاپن به عنوان دومین مصرفکنندۀ بزرگ نفت جهان بعد از آمریکا، پیشی گرفت. منابع رسمی چین میگویند که میلیاردها دلار در کشورهای آفریقایی برای طرحهای اکتشاف نفت و تاسیسات زیربنایی سرمایهگذاری کردهاند. چین هماکنون حضور قابل توجه و مهمی در بسیاری از کشورهای آفریقایی مخصوصا سودان دارد. چین 64 درصد از صادرات نفتی سودان را میخرد. بنابر اظهارات خانم الیزابت اکونومی مدیر مرکز مطالعات آسیا در شورای روابط خارجی آمریکا چین عمیقا با استخراج منابع نفتی آفریقا آمیخته است. اقتصاد روبه رشد چین که به طور میانگین در طول دو دهۀ گذشته هر سال 9 درصد رشد داشته نیاز به منابع عظیم طبیعی برای نگاه داشتن سرعت رشد خود دارد. تا سال 2045 طبق برنامهریزهای انجام شده چین برای تامین 45 درصد از نیاهای انرژی خود به واردات وابسته خواهد شد، کارشناسان میگویند که این کشور برای تامین انرژی مورد نیاز خود احتیاج به تهیۀ نفت ارزان قیمت از آفریقا یا خاورمیانه دارد اما بعد از حملات تروریستی 11 سپتامبر و ناآرامیهای پس از آن در خاورمیانه، چین به گونهای فعال تلاش به متنوع کردن منابع نفت مورد نیاز خود کرده است. کارشناسان میگویند که چین راهبرد نفت در برابر کمک را اتخاذ کرده که به افزایش تامین نفت چین از کشورهای آفریقایی منجر شده است.
رایان هنری، معاون سیاسی وزیر دفاع آمریکا نیز با تاکید بر این که ماموریت اصلی مرکز فرماندهی جدید آمریکا برای قارۀ آفریقا در زمینۀ همکاری امنیتی و ایجاد قابلیتهای همکاری خواهد بود، خاطرنشان کرده که مأموریت AFRICOM همکاریهای امنیتی و ایجاد مشارکتهای امنیتی است نه حضور در جنگ ولی به باور بسیاری از کارشناسان مسایل بینالمللی هدف آمریکا از حضور در آفریقا مقابله با نفوذ سیاسی، اقتصادی و نظامی چین در این قاره و از جمله در کشوری نفتی و ثروتمند چون نیجریه است و استفاده از عبارتی مانند مبارزه با تروریسم تنها سرپوشی برای پنهان کردن نیات واقعی آمریکاست. گفتنی است براساس آماری که دپارتمان انرژی آمریکا منتشر کرده است، قارۀ آفریقا در فوریۀ گذشته روزانه 24 درصد نفتخام وارداتی آمریکا را تامین کرده در حالی که میزان نفت وارد شده به آمریکا از خاورمیانه تنها 6/18 درصد بوده است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
