قزاقها در اندیشه برتری بر آسیای مرکزی
مهینالسادات صمدی
در میان کشورهای آسیای مرکزی قزاقستان موقعیت اقتصادی برتر دارد. به همین دلیل مقامهای آستانه از بدو استقلال این جمهوری نوعی حس برادر بزرگتری را به همسایگان خویش داشتهاند. عوامل زیادی دست به دست هم داده تا این ذهینت در میان سران این جمهوری قوت بگیرد. از میان این عوامل میتوان به موقعیت این جمهوری در ایام امپراتوری شوروی سابق و شهرتی که به عنوان یکی از ارکان قدرت هستهای کمونیستها داشت، ثبات سیاسی و منابع سرشار اقتصادی اشاره کرد. در همین حال خیرالنسا غفارزاده، تحلیلگر مسائل سیاسی میگوید: نظربایف در امور دولتداری از شیوههایی استفاده کرد که برای رشد سیاست خارجی کشورش مؤثر واقع شد. اقتصاد قزاقستان که بر منبعی بیکران از ذخایر نفت و گاز متکی است در چند سال گذشته تقریبا 10 درصد رشد داشته است. این رشد سریع قزاقستان از سفره با برکت فروش نفت حاصل شده است. شرکتهای قزاقستان که از حساب درآمدهای نفتی هر روز ثروتمندتر میشوند، اکنون امکان پیدا کردهاند که در کشورهای همسایه سرمایهگذاری نمایند. باز در همین راستا نورسلطان نظربایف رئیسجمهور قزاقستان در دستور کار ملاقاتهای دو جانبه و چند جانبه خود از جمهوریهایی مانند تاجیکستان و ترکمنستان مسائل اقتصادی را در صدر قرارداده است تا حدی که در شهر دوشنبه نورسلطان نظربایف وعده داد تاجیکستان را که با مشکل بالارفتن قیمت گندم دست به گریبان است با غلات و آرد قزاقستان حمایت و تأمین خواهد کرد. نورسلطان نظربایف و امام علی رحمان توافق کردند تا یک بنیاد سرمایهگذاری مشترک تأسیس کنند که 80% سرمایه آن از طرف قزاقستان تأمین خواهد شد. باز نظربایف نوید داد که قزاقستان در بنیاد نیروگاه نورآباد در شمال تاجیکستان را سرمایهگذاری کند. به این ترتیب است که مبادلات تجاری میان 2 کشور در 6 ماه اول سال جاری 75% افزایش داشته است. کمیته دولتی سرمایهگذاری و اداره اموال تاجیکستان میگوید، قزاقستان به حدی از لحاظ مالی قدرتمند است که میتواند در ساخت و بنیاد هر پروژه دلخواه در تاجیکستان مشارکت کند.
طبق گزراش وزارت رشد اقتصاد و تجارت تاجیکستان، میزان تبادل اقتصادی میان تاجیکستان و قزاقستان در 7 ماه اول سال جاری از مرز 200 میلیون دلار آمریکا گذشته است.
غفورجان رسول، سخنگوی وزارت اقتصادی و تجارت تاجیکستان میگوید: «ما به جمهوری قزاقستان بیشتر پنیه و سبزیجات و میوه صادر میکنیم و از آن کشور اساساً مواد اولیه، گندم، آرد و دیگر مواد لازم زندگی را وارد میکنیم. بین این 2 کشور روابط خیلی گسترش یافته است. بخصوص در جریان سفر رئیسجمهور قزاقستان به تاجیکستان چندین شعبه بانکهای قزاقستان به تاجیکستان افتتاح یافته و فعالیت خود را شروع میکنند. سرمایهگذاران قزاق ابراز میدارند که در بخشهای مختلف بخصوص در بخش تولیدات محصولات اولیه، ساخت نیروگاههای برق آبی، جستوجو و اکتشاف نفت و گاز و دیگر بخشهای اقتصادی و کشاورزی تاجیکستان همکاری گستردهای خواهند داشت.»
عامل مؤثر دیگر در گسترش روابط این 2 کشور نقش مهاجران تاجیکستان در قزاقستان است. از نظر تعداد مهاجران کاری تاجیکستان در کشورهای منطقه، قزاقستان بعد از روسیه قرار دارد. رهبر قزاقها در کنار تاجیکستان نگاه ویژه خود را به سوی ترکمنها و کشور تحت رهبری قربانقلی بردی محمداف کرده است. به نظر میآید ایدههای نظربایف از سوی رهبر جدید ترکمنستان با استقبال زیاد روبرو شده است. در یکی از مهمترین دیدارها محمداف این اطمینان را به رئیس قزاقها داد که همکاریهای اقتصادی با قزاقستان را در درجه اول اهمیت با کشورش خواهد بود. رهبران دو کشور در ادامه مذارکات مسأله ایجاد پل گازی را بررسی کردند که گاز ترکمنستان را از طریق قلمرو قزاقستان به روسیه میرساند.
اما سیاست گسترش چتر نفوذ قزاقها تنها به تاجیکستان و ترکمنستان محدود نشده است، در سالهای اخیر سرمایههای قزاقستان به سوی قرقیزستان روانه شده است، خصوصاً در بخش بانکداری قرقیزستان این سرمایهها تزریق شده است. سرگئی لوژنین پرفسور دانشگاه امور بینالمللی مسکو در این باره میگوید: سفرهای نورسلطان نظربایف به کشورهای همسایه بخشی از تلاشهای این دولت برای تبدیل شدن به رهبری آسیای میانه است. وی اضافه میکند: در این میان تاجیکستان و قرقیزستان بیشتر میل به همکاری دارند و از سرمایه قزاقستان بیشتر بهره میبرند.
اما در این میان دیکر کشورها چون ازبکستان به دعوتهای قزاقستان با احتیاط نگاه میکند، چون عناصر رقابت در نگاه تاشکند بیشتر به چشم میخورد.
نکته مهم در خیز برتری طلبانه قزاقها این است که تنها مقامهای قزاقستان نیستند که میخواهند حضور اقتصادی در کشورهای همسایه را تقویت کنند بلکه در این میان شرکتهای دولتی و خصوصی قزاقستان نیز به بازار انرژی، مسکن، خدمات عمومی کشورهای همسایه توجه ویژه دارند. با این همه قزاقستان در این تفکر منطقهای خود با رقابت کشورهایی روبرو است که آنها نیز قصد افزودن برحضور اقتصادی خود در آسیای مرکزی را دارند. از این میان میتوان به بهترین رقیب منطقه، یعنی روسیه اشاره کرد، حضور اقتصادی روسیه در کشورهایی که زمانی تابع حاکمیت آن بودند از طریق بازوهای نیرومندی مانند شرکت «گازپروم» که امروز بزرگترین شرکت تجارتی و انرژی در آسیای مرکزی است پشتیبانی میشود.
هماکنون بزرگترین شریک تجاری تاجیکستان نیز روسیه است. البته چندی است جمهوری مردمی چین نیز به قولی به منطقه پنجه میزند و کشورهای آسیای مرکزی حضور افزاینده اقتصادی این کشور در منطقه را با حساسیت دنبال میکنند.
سؤال عمده ناظران منطقه اکنون این است که آیا این تحولات میتواند برخورد منافع اقتصادی قزاقستان و روسیه و چین را در آسیای مرکزی به وجود بیاورد؟ پرفسور روس سرگئی لوژنین پاسخ منفی میدهد، او این دلیل را میآورد که منافع آستانه، مسکو و پکن را دهها و بلکه صدها قرارداد و همچنین نهادهای بزرگ سیاسی مانند سازمان همکاریهای شانگهای به هم پیوند داده است و نشست اخیر سازمان در بیشکک مخصوصاً در بخش انرژی بار دیگر نشان داد که چین و قزاقستان و روسیه در رفع اختلافات انرژی منطقه منافع مشترک دارند.
به هر حال آنچه باعث شده که برخی در آستانه تئوری رهبریت قزاقستان بر آسیای مرکزی را مطرح کنند. همین تزریق حجم وسوسهانگیزی از سرمایهگذاری خارجی به اقتصاد این کشور است به گونهای که این رقم در یک سال بیش از 40 میلیارد دلار ارزیابی شده است. قزاقستان دارای ذخایر بالای نفت و گاز و غلات میباشد که در مقیاس جهانی همه این اجناس استراتژیک محسوب میشوند. صفا صفراف از کارشناسان بر این نظر است که از آن جا که نظربایف برای آن که تفکر نفوذ در منطقهاش با موفقیت پیش رود سعی دارد که روابط خارجی خود با جمهوریهایی مانند تاجیکستان و... را بدون تنش و بدون تأثیرپذیری از کشورهایی مانند روسیه، چین، یا ایالات متحده آمریکا تنظیم کند.
اما مشکل در جای دیگری است. شکاف میان کشورهای فقیر و ثروتمند آسیای مرکزی پدیدهای است که در سالهای اخیر ثبات جمهوریها و امنیت منطقه را به شدت آسیبپذیر میکند یعنی قزاقها نیز همانند ترکیه یا طرفهای غربی در سرمایهگذاری گسترده خویش در این جمهوریها با این مسأله دیر یا زود دست به گریبان خواهند شد. فعالان سیاسی در این جمهوریها نسبت به عنصر نفوذ خارجی حساسیت منفی فراوان دارند. قدرت سیاسی در پایتختهای منطقه دائم روبه دگرگونی است و جناحهای سیاسی مختلف هر کدام نگاه خاص خود را در انتخاب شرکای خارجی تعقیب میکنند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
