اصلاحات در ساختار سیاسی ژاپن

علی تتماج   

شینزو آبه که در سپتامبر 2006 با کناره‌گیری پیش از موعد کوایزومی بر مسند نخست‌وزیری ژاپن قرار گرفت، به رغم تلاش‌های فراوان دورانی با کاهش محبوبیت مردمی را سپری کرد که نتیجه آن در انتخابات پارلمانی (سنا) آشکار گردید. هرچند که وی به عنوان جوانترین و ناسیونالیست‌ترین نخست‌وزیر ژاپن، تلاش داشت تا ضمن حفظ قدرت به ارتقای توان داخلی و خارجی کشور بپردازد اما روند تحولات سرنوشتی دیگر را برای وی رغم زد بگونه‌ای که اکنون آینده سیاسی آن در ابهام قرار دارد. در حالی که نظرسنجی‌ها از کاهش جایگاه مردمی وی حکایت داشت، وی در قالب حزب لیبرال دموکرات در انتخابات مجلس سنا در 29 ژوئیه تنها با کسب 37 کرسی در برابر حزب دموکرات تسلیم شد. حزب حاکم که در دوره گذشته 64 کرسی را در اختیار داشت اکنون با این شکست در حاشیه سنا قرار گرفته است هرچند که در مجلس نمایندگان همچنان اکثریت را در اختیار دارد و می‌تواند به سیاست‌های خود ادامه دهد. با تمام این تفاسیر ناکامی در انتخابات از یک سو و عدم اقبال عمومی از شینزو آبه از سوی دیگر سبب شده تا برگزاری انتخابات مجلس نمایندگان برکناری آبه در اذهان را تداعی کند چنانکه حزب دموکرات از هم‌اکنون بر اجرای این اصول تاکید دارد. با بررسی سیاست‌های یک ساله آبه و تحولات عرصه سیاست داخلی و خارجی ژاپن دلایل شکست حزب حاکم در انتخابات را در چند محور می‌توان مورد ارزیابی قرار داد.

۱ـ بخش اصلی ناکامی‌های شینزو آبه را می‌توان در عملکرد کابینه وی مشاهده کرد. وی به عنوان رهبری ناسیونالیست قدرت را در دست گرفت در حالی که برخلاف وی اعضای کابینه نتوانستند در چارچوب خواست مردم در چارچوب سیاست‌های ملی‌گرایانه گام بردارند. افشای رسوایی مالی و فساد سیاسی که خودکشی وزیر کشاورزی و برکناری سه‌وزیر را به همراه داشت، مواضع ضدمیهنی وزیر اسبق دفاع که بمباران اتمی ژاپن را در چارچوب صلح جهانی دانسته بود و آن را مورد تایید قرار داده بود، مواضع برخی وزرا پیرامون وضعیت زنان در جنگ دوم جهانی و ... از جمله مسائلی بودند که نارضایتی مردم از کابینه آبه را به همراه داشتند. هرچند که وی با اصلاح کابینه تلاش کرد که به این امر پایان دهد اما عدم اقبال عمومی به دولت همچنان ادامه یافت چنانکه اکنون آبه بر اصلاح کامل کابینه تاکید کرده است.

2ـ در دوران ریاست آبه، هرچند ژاپن در عرصه سیاست بین‌الملل بویژه در عرصه منطقه‌ای توانست به موفقیت‌های چشم‌گیری دست یابد اما در حوزه اقتصاد که زیر بنای سیاست‌گذاری‌های ژاپنی است نتوانست چندان توفیقی داشته باشد. این امر با نگرش مردم که برای توسعه همه جانبه کشور تلاش می‌کنند کارنامه‌ای موفق قلمداد نشده است.

3ـ هرچند آبه در عرصه منطقه‌ای با توسعه روابط با کره‌جنوبی و چین و حتی کاهش تنش با روسیه بر سر جزایر و کره‌شمالی توانست ثباتی نسبی را در منطقه ایجاد کند اما استمرار همکاری او با آمریکا نارضایتی عمومی از وی را به همراه داشت. پذیرش استمرار حضور نظامیان آمریکایی در کنار استقرار سیستم سپر موشکی این کشور، ادامه همکاری با آمریکا در ژاپن و افغانستان و ... از اقداماتی بود که برخلاف خواست مردم ژاپن اجرا شد.

مردم ژاپن بارها با برگزاری تظارات‌های[تظاهرات های] گسترده خواستار خروج آمریکا و پایان نظامی‌گری آن در منطقه شده بودند که دولت چندان توجهی به آن نداشت. البته آبه با برخی اصلاحات سیاسی و نظامی‏، گامهایی برای ارتقای توان دفاعی کشور برداشت که تا حدودی از سنگین‌تر شدن شکست حزب لیبرال دموکرات در انتخابات است.

با تمام این تفاسیر اکنون حزب حاکم به‌دلیل شکست در انتخابات برای سیاست‌های خود با چالش‌های بسیاری مواجه خواهد بود که حیات سیاسی آبه را با تردید مواجه می‌سازد. حضور اکثریت مخالفان در مجلس سنا هر چند که مجلس نمایندگان در اختیار حزب حاکم است می‌تواند در برابر اصلاحات سیاسی و اقتصادی، چگونگی حضور در معادلات جهانی بویژه همکاری با آمریکا، چگونگی اجرای لوایح داخلی در حالی که مخالفان دولت بر امور رفاهی و اجتماعی تاکید دارند تاثیرگذار باشد. البته شینزو آبه با استناد به برتری حزب لیبرال دموکرات در مجلس نمایندگان با وعده اصلاح کامل کابینه تلاش دارد تا قدرت را حفظ و شکست لیبرال دموکرات‌ها پس از 5 دهه حضور در عرصه سیاسی جلوگیری نماید. وی اکنون تلاش دارد با اصلاحات ساختاری بویژه در امور داخلی و رفاهی, برخی تجدیدنظرها در مناسبات خارجی بویژه دوری از آمریکا و گرایش به منطقه، تاکید بر اصل توسعه صنایع دفاعی و ... از حجم مخالفت‌های مردمی و احزاب مخالف بکاهد هر چند که دموکرات‌ها همچنان بر اصل برگزاری انتخابات مجلس نمایندگان و بر کناری آبه تاکید و حتی برنامه‌های خود را برای دولت آینده اعلام کرده‌اند.