رویههای سیاسی نبیاکرم(ص) در اداره جامعه
سیدمرتضی مفیدنژاد
سخن گفتن از انسانی که اشرف مخلوقات عالم و نجاتدهنده انسانها از ضلالت و گمراهی است امری غیرممکن و محال است. اما چه چاره که باید اعتراف کنیم:
آب دریا را اگر نتوان کشید
هم به قدر تشنگی باید چشید
خاتم پیامبران الهی و تمامکننده حجت خدا بر انسانهای روی زمین حضرت محمدبن عبدالله(ص) عمر با برکت خویش را در جهت هدایت و نجات انسانها از ظلمت و گمراهی صرف نمود و در این راه مرارتهای بسیاری متحمل شد. او در طول حیات خویش به گونهای زیست که بتواند الگوی یک زندگی کامل و متعالی را برای مسلمانان و انسانهای جهان به نمایش بگذارد و سعی کرد علاوه بر گفتار گهربار با کردار و سیره نورانیاش انسانها را به مسیر واقعی تقرب به خداوند هدایت کند. با عنایت به این مطلب و به بهانه نزدیک شدن به بیست و هفتم رجب روز بعثت پیامبر اعظم(ص) سعی کردیم تا در این مجال کوتاه مهمترین و اساسیترین مشخصههای رفتار سیاسی پیامبر را در عرصه جامعه مورد بازبینی قرار دهیم. باشد که مورد توجه و دقت همه زمامداران عالم قرار گیرد.
صلابت در تعهدها و مسئولیتها
یکی از ویژگیهای منحصر به فرد پیامبر اکرم مهر و محبت فراوان ایشان به اطرافیان بود. در واقع این ملایمت و عطوفت پیامبر یکی از علل و عوامل اصلی اقبال مردم آنروز به دین اسلام بود اما در کنار این ملایمت نکته قابل توجه اینجاست این نرمی و عطوفت در مسائل فردی و شخصی ایشان مصداق داشت و در موارد کلی و اصولی و جایی که قانون اسلام و یا حقوق جامعه مطرح بود از چنان صلابتی برخوردار بودند که به هیچوجه این اقتدار و استحکام قابل نقض نبود. این مسائل برای مسلمانان نیز به خوبی روشن شده بود که پیامبر در تعهد و مسئولیتهای اجتماعیشان از نهایت صلابت و ایستادگی برخوردار است.
مشورت در کنار قاطعیت
با توجه به تاکیدات ویژه قرآن کریم نسبت به اهمیت امر مشورت در اسلام پیامبر به هیچوجه این اصل اساسی را در سیره سیاسیشان از نظر دور نداشتند. در واقع مشورت از شئون واقعی رفتار ایشان بود اما سئوالی که در این جا به ذهن میرسد این است که پیامبر با توجه به خصوصیات متمایز و ممتازشان چه نیازی به مشورت داشتند پاسخ آن بسیار ساده است پیغمبر اسلام نیازی به مشورت نداشت لکن برای اینکه این اصل را پایهگذاری کند و از استبداد و قطعیت رای حاکمان بعدی جلوگیری کند جایگاه ویژهای را برای مشورت و تبادلنظر قائل بودند. اما ذکر این نکته نیز حائز اهمیت میباشد که ایشان بعد از تبادلنظر و اطلاع از رایگیری با در نظر گرفتن همه جهات تصمیم خودشان را اتخاذ میکردند. و بعد از اتخاذ تصمیم کوچکترین نرمش در قبال آن از خود نشان نمیدادند. در اصل یکی از فاکتورهای رهبر واقعی آن است که زمامدار به همه حرفها گوش کند لکن در تصمیم خودش آنچنان که باید تصمیم بگیرد و در این جریان تابع نظر و میل و تلقینات این و آن قرار نگیرد و واقعیت امر را مدنظر قرار دهد خصوصیتی که پیامبر بزرگ اسلام در حد اعلا آن را برخوردار بود.
رهبری در لباس قناعت و سادگی
سادگی و قناعت پیامبر و زندگی در پایینترین طرح ممکن در کنار حشمت و جلال الهی ایشان از فاکتورهای اصلی رهبری در سیره نبی مکرم اسلام محسوب میشود استاد شهید مرتضی مطهری در توصیف این مساله میفرماید:
«علی(ع) میگوید پیغمبران در زی قناعت و سادگی بودند و این سیاستشان نبود سیاست الهی آنها هم دلها را پر میکردند ولی نه با جلالی و دبدبههای ظاهری بلکه با جلال معنوی که توام با سادگیها بود. به قدری پیغمبر اسلام از این جلال و حشمتها تنفر داشت که سراسر زندگی او پر از این قضیه است. پیغمبر تا زنده بود از این اصل تجاوز نکرد مخصوصا از یک نظر این را برای رهبر ضروری و لازم میدانست و لهذا میبینیم علی(ع) هم در زمان خلافت خودش در نهایت درجه این اصل را رعایت میکند. یک رهبر مخصوصا اگر جنبه روحانی و معنوی هم داشته باشد هرگز اسلام به او اجازه نمیدهد که برای خودش جلال و جبروت قائل بشود، اصلا جلال و جبروتش در همان معنویتش است و در همان قناعتش در روحش است و نه در جسمش.
زمامداری و نیروی عظیم محبت
نیروی عظیم محبت از نظر اجتماعی نیروی عظیم و موثری است و بهترین اجتماعها آن است که با نیروی محبت اداره شود. در واقع محبت زعیم و زمامدار به مردم و محبت و ارادت به زعیم و زمامدار امر دو طرفهای است که موجبات شگفتیهای فراوانی را در عرصه اداره جامعه بوجود میآورد. علاقه و محبت زمامدار عامل بزرگی است برای ثبات و ادامه حیات حکومت و تا عامل محبت نباشد رهبر نمیتواند و یا بسیار دشوار است که اجتماعی را رهبری کند و مردم را افرادی نه ضبط و قانونی تربیت کند ولو اینکه عدالت و مساوات را در آن اجتماع برقرار کند. مردم آنگاه قانونی خواهند بود که از زمامدارشان علاقه ببیند و آن علاقههاست که مردم را به پیروی و اطاعت میکشد. قرآن خطاب به پیغمبر میگوید: ای پیغمبر! تو نیرویی را برای نفوذ در بین مردم و اداره اجتماع در دست داری:
فیما رحمته من الله لنت لهم کنت فظا غلیظ الطلب لانفضوا من حولک فاعف عنهم و استغفر لهم و مشاورهم فیالاخیر (آل عمران /159)
به موجب لطف و رحمت الهی تو بر ایشان نرم دل شدی که اگر تندخو و سخت دل بودی از پیرامونت پراکنده میگشتند. پس از اینان در گذر و برایشان آمرزش بخواه و در کارها با آنها مشورت کن. در اینجا علت گرایش مردم به پیامبر اکرم را علاقه و مهری دانسته که نبیاکرم نسبت به آنها مبذول داشته است. باز دستور میدهد که آنها را ببخش و برایشان استغفار کن و با آنان مشورت نما اینها در واقع همه از آثار محبت و دوستی است، همچنانکه رفق و حلم و تحمل همه از شئون محبت و احساناند.
محکم کاری و استقامت در انجام کار
به طور کلی پیامبر محکم کاری و دقت انجام در کار را دوست داشت و مایل بود کاری که انجام میدهد متقن و محکم باشد آنجا که وقتی یار مخلصش سعدبن معاذ از دنیا رفت و او را در قبر نهادند، پیامبر با دست خویش سنگها و خشتهای او را جابجا و محکم کرد و آنگاه گفت:
من میدانم طولی نمیکشد که همه اینها خراب میشود، اما خداوند دوست میدارد که هرگاه بندهای کاری انجام میدهد آن را محکم و متقن انجام دهد اراده و استقامت پیامبر در کارها نیز بینظیر بود و از او به یارانش سرایت کرده بود دوره 23 ساله بعثتش یکسره درس اراده و استقامت بود. او در تاریخ زندگیاش مکرر در شرایطی قرار گرفت که امیدها از همه جا قطع میشد ولی او یک لحظه تصور شکست را در مخیلهاش راه نداد و ایمان نیرومندش به موقعیت یک لحظه متزلزل نشد.
نتیجهگیری
با توجه به هجمههای فرهنگی ضددین ترویج تفکرات سکولاریسم در دنیای حاضر لزوم توجه به مبانی و لوازم فرهنگ و آداب دینی بیش از بیش احساس میشود. دین مبین اسلام به عنوان نظمی که در بردارنده ابعاد مختلف زندگی انسانی است به خوبی نیازهای انسان را پاسخگو میباشد توانایی ترسیم و تشکیل یک ساختار متعالی در زمینههای فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و نظامی را برای جلوگیری به نیاز انسان امروز به خوبی دارا میباشد. فقط نکتهای که حائز اهمیت است این مطلب میباشد که پیروان دین مبین اسلام لازم است تا تلاش هرچه بیشتری را در جهت تولید مبانی و اصول مورد نظر در توجه به قواعد و قوانین اسلامی مبذول دارند. این مسیر از راه جنبش نرمافزاری مسیر است و ضرورت ایجاب میکند تا توجه با سیره پیامبر اکرم و ائمه اطهار و همچنین عنایت ویژه به معارف قرآنی در دستور کار و اولویت پژوهشگران و دانشجویان کشور قرار گیرد.
منابع در دفتر روزنامه موجود است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
