بازخوانی پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای

عباس محمدنژاد

بحث تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای بار دیگر با طرح جدید عربستان مورد توجه جامعه بین‌الملل قرار گرفت. در این طرح، تشکیل کنسرسیومی در خارج از منطقه خاورمیانه برای تامین اورانیوم غنی شده مطرح شده است. اگر چه این طرح در همان واکنش اولیه با مخالفت روسیه و بی‌اعتنایی سایر کشورها روبه‌رو شد، اما خود می‌تواند فرصتی برای بازخوانی مجدد پیشنهاد ایران برای تشکیل چنین کنسرسیومی البته در داخل خاک ایران باشد. آقای احمدی‌نژاد در نخستین سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل پیشنهاد کرد که کنسرسیومی بین‌المللی در داخل خاک ایران برای پروسه غنی‌سازی اورانیوم تشکیل شود و همه کشورها مجاز باشند در چنین کنسرسیومی مشارکت کنند. با تاسیس چنین کنسرسیومی کشورهای فاقد توانمندی هسته‌ای نیز قادر خواهند بود از اورانیوم غنی شده در این مرکز در فعالیت‌های صلح‌آمیز و تحقیقاتی خود سود ببرند.

اجرایی شدن پیشنهاد ایران می‌تواند از چند نظر حائز اهمیت باشد. اول با این که آژانس بین‌المللی انرژی اتمی تنها مرجع قانونی و بین‌المللی برای نظارت بر فعالیت‌های هسته‌ای تمامی کشورها محسوب می‌شود، جمهوری اسلامی ایران این امکان را به تمامی کشورها می‌دهد تا ضمن مشارکت، بر روند فعالیت‌های هسته‌ای ما نظارت کنند. دوم این که کشورهای عربی که این روزها آنها نیز به فکر استفاده از این انرژی پاک و با صرفه افتاده‌اند، می‌توانند از امکانی که ایران برای آنها فراهم خواهد کرد در جهت مصارف صلح‌آمیز داخلی خود استفاده کنند بویژه این که با کشوری همکاری خواهند داشت که در طول سالیان گذشته همواره حسن‌نیت خود را به آنها نشان داده است.

و سوم این که هم ایران و هم کشورهای منطقه می‌توانند اطمینان داشته باشند که با خلف وعده غربی‌ها مواجه نخواهند شد. مقامات عربستانی که پیشنهاد تشکیل کنسرسیوم هسته‌ای را در خارج از خاورمیانه مطرح کرده‌اند، از کجا اطمینان دارند که کشور میزبان و بویژه کشورهای هسته‌ای غربی بعدها اجازه دهند که کشورهای منطقه خاورمیانه از ماحصل تشکیل چنین کنسرسیومی استفاده کنند مگر نه این که یکی از دلایل مخالفت کشورهای قدرتمند اتمی با فعالیت‌های هسته‌ای ایران اصرار آنها بر حفظ انحصار این دانش در میان چند کشور محدود است.

بنابراین تشکیل کنسرسیومی هسته‌ای در خارج از منطقه خاورمیانه برای کشورهای عربی بی‌حاصل و برای ایران مردود است و نمی‌تواند منافع کشورهای منطقه را که در گرو همکاری این کشورها در چارچوبی مشخص و معقول است، تامین کند. پیشنهاد ایران برای تشکیل کنسرسیوم بین‌المللی هسته‌ای در داخل خاک ایران همچنان روی میز است و تهران همواره آمادگی داشته و دارد که از همکاری سایر کشورهای جهان برای تشکیل چنین مرکزی استفاده کند و چه بهتر این همکاران، کشورهای منطقه‌ باشند.