چرا اسکناس درشت منتشر نمیکنید؟
مرتضی الویری / m-alviri@hotmail.com
همه روزه میلیونها ساعت وقت مردم در بانکها صرف دریافت پول میشود. عابربانکها قدرت پرداخت مبالغ بالا را ندارند زیرا سیستم مکانیکی این دستگاهها نمیتواند هر بار بیش از تعداد محدودی برگ اسکناس را تحویل دهد. اگر یک روز تعطیل گرفتار اورژانس بیمارستانها شوید و بخواهید بیماری را بستری نمائید، پول نقد مطالبه مینمایند؛ در چنین وضعی که بانک تعطیل است و عابربانکها در پرداخت محدودیت دارند میتوانید تصور کنید که چه دغدغه و فشاری به نزدیکان بیمار تحمیل میشود. به این مجموعه مشکلات، باید هزینه بسیار بالای سالیانه چاپ اسکناس را اضافه نمود. طبق اطلاعات موجود کشور ما یکی از پر هزینهترین کشورها از نظر استهلاک اسکناس است. برای حل مشکلاتی که فوقا به آن اشاره شد (و شاید به منظور مهار تورم) ماه گذشته پیشنهاد حذف سه صفر از پول ملی به آقای رئیسجمهور داده شد و ایشان نیز دستور بررسی آن را صادر نمودند. در این مقاله ابتدا موضوع حذف سه صفر از پول ملی را مورد بررسی قرار میدهیم و سپس نشر اسکناس درشت را به عنوان راهحل منطقیتر پیشنهاد میکنیم:
الف ـ آیا حذف سه صفر از پول ملی موجب مهار تورم میشود؟
برای پاسخگویی به این سوال باید عوامل افزایش تورم را ابتدا دستهبندی کنیم، سپس ببینیم آیا با حذف سه صفر از پول ملی این عوامل مهار میشود؟ رشد نقدینگی، سرعت گردش پول، بیثباتی سیاسی و کاهش تولید مهمترین عوامل شکلگیری تورم میباشند. باید اذعان نمود که حذف سه صفر از پول ملی هیچگونه تغییری در عوامل فوق به وجود نمیآورد. به عنوان مثال وقتی سه صفر از نقدینگی حذف میشود، حجم نقدینگی، از 140 هزار میلیارد تومان به 140 میلیارد تومان تقلیل مییابد اما در مقابل قیمت تمامی کالاها و خدمات نیز به همین نسبت کاهش مییابد، بدون آنکه در مقدار کالا و خدمات تغییری حاصل شود. در یک مثال ساده میتوان گفت کارمندی که اکنون 800 هزار تومان درآمد دارد و 400 هزار تومان اجاره و 100 هزار تومان هزینه تحصیل میدهد، در سیستم جدید حقوقش 800 تومان، اجارهاش 400 تومان و هزینه تحصیلی فرزندش 100 تومان میشود. بنابراین هیچ اتفاق جدیدی در زندگی او نمیافتد. در سطح کلان و ملی نیز قضیه به همین قرار است. ممکن است تجربه ترکیه ما را به اشتباه بیندازد. همزمانی کاهش نرخ تورم و حذف سه صفر از پول ترکیه بدین معنا نیست که اصلاح پول ملی موجب کاهش تورم شده است بلکه در ترکیه ابتدا با اتخاذ سیاستهای پولی و مالی از سال 2002 تا 2005 نرخ تورم یک رقمی گردید و پس از کنترل تورم از ژانویه 2005 شش صفر از پول ملی حذف گردید و اصلاحاتی در پول ملی به عمل آمد.
ب ـ مشکلاتی که حذف سه صفر از پول ملی به وجود میآورد.
اولین مشکل هزینه سنگینی است که این پروژه به دنبال دارد. تغییر سیستم پول ملی و نشر اسکناسها و مسکوکات جدید، میلیاردها ریال هزینه را بر سیستم مالی کشور تحمیل خواهد کرد و دستگاههای دولتی و بانکی را تا مدتی طولانی درگیر جایگزینی پول جدید با پول قدیم خواهد کرد.
دومین مشکل، قطع رابطه ساختاری مردم با هزینههای گذشته خود است. هماکنون با وجود اینکه حدود پنج سال از جایگزینی سیستم یورویی در اسپانیا میگذرد اما هنوز بسیاری از مردم مجبور هستند برای تطابق هزینههای گذشته به حال، رابطه پزوتا و یورو را در ذهن خود بازتعریف نمایند.
سومین موضوع، نامشخص بودن تکلیف کالاهایی است که هماکنون زیر هزار ریال قیمت دارند. به احتمال زیاد قیمت تمامی این کالاها به حداقل پول جدید (یک ریال) که معادل 1000 ریال فعلی است نقل مکان خواهد کرد و این امر موجب افزایش تورم و فشار بیشتر بر اقشار کمدرآمد جامعه خواهد گردید.
ج ـ امتیازات حذف سه صفر
نمیتوان از نظر دور داشت که حذف سه صفر موجب به روز شدن مفاهیم نوشتاری پول و مفاهیم واقعی در جامعه میشود. «ریال» که زمانی معادل مقدار مشخص طلا تعریف شده بود امروز دیگر کاملاً جایگاه خود را چه از نظر تئوری و چه از نظر عملی از دست داده است. اگرچه روی برخی از کالاها قیمت را به ریال مینویسند ولی شما نمیتوانید در هیچ خرید و فروشی کلمه ریال به کار ببرید. در کشور ایتالیا، قبل از اینکه سیستم یورو حاکم شود، برای حل این مشکل، سه صفر آخر را با رنگی متمایز و اندازهای کوچکتر چاپ میکردند تا برای مردم محاسبه سادهتر شود.
د ـ مزایای چاپ اسکناس درشت چاپ اسکناس درشت موجب میشود که اولاً هزینه استهلاک اسکناس به شدت کاهش یابد. در نظر بگیرید که برای حمل یکصد هزار تومان یک برگ اسکناس صد هزار تومانی داشته باشید. در مقایسه با اینکه صد عدد هزار تومانی یا دویست عدد پانصد تومانی و یا هزار عدد صد تومانی، با خود حمل نمایید طبیعی است که چه از نظر استهلاک و هزینه چاپ اسکناس و چه از نظر سهولت حمل، تفاوت فاحشی بین روشهای فوق وجود دارد.
دومین امتیاز، بالا رفتن قدرت مانور عابربانکها است. به این ترتیب که شرایط مکانیکی این دستگاهها قدرت پرداخت مبالغ بالا را پیدا میکند، مزید بر اینکه موجب خلوت شدن بانکها میشود در عین حال مشکل مردم را در ایام تعطیل برطرف مینماید.
ه ـ آیا انتشار اسکناس درشت تورمزا است؟
هیچ دلیل علمی بر اینکه اسکناس درشت تورمزا باشد و یا اینکه موجب کاهش ارزش پول ملی شود وجود ندارد. زیرا این اقدام نه موجب افزایش نقدینگی میشود و نه موجب افزایش سرعت گردش پول. حتی برعکس، از نظر روانی مردم برای خرج کردن پول درشت تمایل کمتری از خود نشان میدهند. بهترین دلیل در این زمینه تجربه چاپ اسکناس هزارتومانی در سال 1350 است. شاخص تورم در سال 1350 نشان میدهد که پس از چاپ اسکناس هزار تومانی در سال 1350 افزایشی در شاخص تورم به وجود نیامد. در حالی که در سالهای 52 و 53 اقتصاد کشور به دلیل رشد نقدینگی ناشی از خرج کردن دلارهای نفتی دچار رشد تورم شد.
در سال 1350 حجم نقدینگی کشور 3/296 میلیارد ریال بود که از این مقدار 5/49 میلیارد ریال اسکناس و مسکوک و 8/246 میلیارد ریال سپرده بود. امروز اقتصاد کشور با نقدینگی عظیم 140 هزار میلیارد تومانی مواجه است. در سال 1350 متوسط حقوق معلم در کشور ما هزار تومان بود و یک معلم میتوانست حقوق یک ماه خود را به صورت یک برگ اسکناس هزار تومانی دریافت کند. اگر بخواهیم بر مبنای مقایسه حجم نقدینگی و متوسط حقوق و دستمزد آن روز و امروز درشتترین اسکناس را طراحی کنیم، دست تصمیمگیران بانک مرکزی بسیار باز است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
